Градежништвото се менува: Машините преземаат дел од работата на мајсторите

Македонските градилишта постепено влегуваат во нова ера. Бетонот, железото и скелињата остануваат неизбежен дел од секој проект, но начинот на кој се гради почнува значително да се менува. Компаниите се соочуваат со недостиг од работници, трошоците за труд растат, роковите стануваат сè пократки, а технологијата презема дел од работата што со децении зависеше речиси исклучиво од човечки раце.

Една од главните причини за забрзувањето на овој процес е недостигот од квалификувана работна сила. Градежните компании сè потешко наоѓаат искусни мајстори, додека дел од домашните работници заминуваат во Хрватска, Словенија и други европски земји во потрага по подобри услови и повисоки приходи.

Од Здружението за градежништво при Стопанската комора во текот на летото предупредија дека токму недостигот од квалификувани кадри и одливот на работници остануваат меѓу најголемите проблеми за секторот. Компаниите се обидуваат да одговорат со повисоки плати, подобри услови за работа и дополнителни обуки, но потребата од искусни луѓе и понатаму е голема.

Најмногу се чувствува недостигот од професии без кои едно градилиште тешко може да функционира. Искусните ѕидари, армирачи, електричари, машински техничари и други мајстори веќе не се работници што компанијата лесно може да ги замени. Напротив, нивното знаење станува сè повреден ресурс, а градежните фирми практично се натпреваруваат за нив.

Промените се забележуваат и кај платите. Според податоците објавени на почетокот од 2026 година, просечната нето-плата во градежништвото изнесувала 39.825 денари. На крајот од вториот квартал во 2025 година секторот броел 48.743 вработени, а во текот на истата година бил регистриран и раст на платите.

Но зголемувањето на платите не може само по себе да го реши недостигот од работници. Токму затоа градежништвото сè повеќе се насочува кон технологии што овозможуваат повеќе работа да се заврши со помал број луѓе, а притоа да се задржат брзината и квалитетот на изведбата.

Во Европа веќе се развива модел во кој значителен дел од градењето се преместува од самото градилиште во контролирани производствени услови. Наместо секој елемент да се изработува на локацијата, делови од конструкцијата, ѕидови, фасади, па дури и цели простории можат однапред да бидат произведени, а потоа транспортирани и монтирани на објектот.

Ваквиот начин на работа може значително да го забрза целиот процес. Европските анализи покажуваат дека кај одредени проекти монтажната и префабрикуваната градба може да го намали времето на изведба за 20 до 60 проценти во споредба со традиционалните методи.

Предноста не е само во брзината. Производството во контролирани услови овозможува полесно следење на квалитетот, може да создава помалку градежен отпад и ја намалува потребата од голем број работници истовремено да бидат присутни на градилиштето.

Тоа не значи дека Македонија преку ноќ ќе премине на модел во кој цели згради ќе пристигнуваат подготвени за составување. Но тенденцијата покажува дека дел од работата што традиционално се изведувала на самата локација постепено може да се преместува во производствени погони.

Паралелно со физичката градба се менува и начинот на кој објектите се проектираат. Информациското моделирање на објекти, познато како БИМ, им овозможува на архитектите, инженерите, проектантите и изведувачите да работат врз заеднички дигитален модел.

Практичната предност е голема. Ако одредена инсталација се судира со конструктивен елемент или постои друг проблем во проектот, тој може да биде откриен уште на компјутер, пред работниците да започнат со изведбата. На тој начин се намалува ризикот грешките да се откриваат дури откако дел од работата веќе е завршена.

И во Македонија веќе има активности насочени кон поширока примена на БИМ и кон обука на кадри за енергетски ефикасно градење. Европските програми во кои учествува земјата ги издвојуваат читањето дигитални планови, БИМ моделирањето, енергетската ефикасност и правилното управување со градежниот отпад како вештини што во иднина ќе бидат сè попотребни.

Тоа значи дека се менува и профилот на градежниот работник. Физичката вештина и искуството остануваат важни, но постепено се додава потребата од познавање нови материјали, дигитални алатки и посовремени методи на работа.

Промените доаѓаат и од купувачите на недвижности. При изборот на стан повеќе не се гледаат само квадратурата, цената и локацијата. Квалитетот на изолацијата, начинот на греење и ладење, енергетската потрошувачка, прозорците и очекуваните идни сметки стануваат сè поважен дел од одлуката.

Истовремено, побарувачката за нови станови продолжува да го одржува притисокот врз градежниот сектор. Од индустријата на почетокот од годинава изразија очекување дека понудата ќе се зголеми и дека во текот на 2026 година би можело да дојде до поголемо приближување меѓу понудата и побарувачката.

Но барањето да се гради повеќе и побрзо отвора уште едно важно прашање – условите во кои работат луѓето на градилиштата. Синдикалните организации предупредуваат дека роковите и профитот не смеат да имаат предност пред безбедноста и здравјето на работниците.

Токму тука се спојуваат најголемите предизвици со кои се соочува секторот. Од компаниите се очекува да градат побрзо, поефикасно и поквалитетно, а истовремено располагаат со сè помал број квалификувани работници. Решението сè повеќе се бара во комбинација од технологија, подобро обучени кадри и современи методи на градба.

Тоа не значи дека машините целосно ќе ги заменат мајсторите. Напротив, искусниот работник останува неопходен, но неговата работа постепено се менува. Мајсторот на иднината, покрај класичниот алат и практичното знаење, ќе треба полесно да се снаоѓа со дигитални проекти, нови материјали и построги стандарди за енергетска ефикасност и безбедност.

Градежништвото затоа не се движи кон свет без работници, туку кон сектор во кој еден квалификуван работник со помош на технологијата ќе може да извршува работа поефикасно отколку порано.

Бетонот, железото и циглите нема да исчезнат од градилиштата. Но начинот на кој од нив ќе се создаваат домовите, деловните објекти и инфраструктурата веќе почна да се менува. Во индустрија во која добрите мајстори стануваат сè потешко достапни, машините и дигиталните технологии повеќе не се само дополнителна помош – тие постепено стануваат дел од решението.