Startup култура без системска поддршка – илузија или надеж?

Нѐ научија да веруваме дека ако имаш идеја, ако работиш напорно и ако не се откажуваш – ќе успееш. Нѐ хранат со приказни за гаражи што станале милионски компании, со мотивациски цитати и со зборови како „иновативност“, „дисрупција“ и „екосистем“. Но во нашата реалност, стартап културата не почнува со визија, туку со судир. Судир со систем што не те гледа, не те слуша и не те разбира.

Да бидеш млад претприемач овде значи да се чувствуваш како да бараш дозвола да сонуваш. Не те прашуваат што сакаш да создадеш, туку зошто воопшто пробуваш. Наместо поддршка, добиваш сомнеж. Наместо насока, добиваш тишина. Наместо шанса, добиваш уште една хартија, уште еден печат, уште едно „дојди утре“. И додека чекориш од шалтер до шалтер, ентузијазмот ти се троши побрзо од капиталот.

Стартап култура без системска поддршка не е култура – тоа е преживување. Тоа е борба во која младите се тераат да бидат и визионери, и правници, и сметководители, и лобисти, и психолози сами на себе. Наместо да размислуваат како да го подобрат производот, размислуваат како да го преживеат месецот. Наместо да создаваат вредност, учат како да се снаоѓаат во хаос.

Најлицемерниот дел е што сите сакаат успешен стартап, но никој не сака да создаде услови за него. Сакаме резултати без инвестиција, иновации без ризик, млади што ќе останат без да им дадеме причина. Сакаме да се гордееме со нив кога ќе успеат, но не и да застанеме зад нив додека се борат. А борбата е тивка, исцрпувачка и често невидлива.

Овде не пропаѓаат само бизниси. Пропаѓаат идеи, самодоверба, години труд. Пропаѓа чувството дека вреди да се обидеш. Пропаѓа довербата дека институциите постојат за граѓаните, а не обратно. Кога млад човек ќе се откаже, тоа не е личен пораз. Тоа е сигнал дека системот повторно победил.

Систем што не толерира грешка не може да создаде иновација. Систем што ги казнува обидите, ги наградува заминувањата. И затоа најдобрите не се губат – тие се оттурнати. Тие заминуваат тивко, без драма, без патетика, со чувство дека овде нема простор за нивниот капацитет. Со секое заминување, државата губи повеќе отколку што признава.

Дополнително, стартап културата кај нас често се сведува на елитен круг. Неколку избрани, блиски до центри на моќ, добиваат поддршка, додека мнозинството се оставени на маргините. Наместо екосистем, добиваме привид на екосистем. Наместо еднакви шанси, добиваме селекција. И токму тука младите ја губат вербата – не во бизнисот, туку во правичноста.

И да, надеж постои. Но не благодарение на системот, туку и покрај него. Во инаетот на младите што одбиваат да се откажат. Во тие што сè уште веруваат дека може поинаку, иако реалноста постојано ги демантира. Но надежта не смее да биде стратегија. Ентузијазмот не смее да ја заменува политиката, а упорноста не смее да ја покрива нефункционалноста.

Стартап културата ќе престане да биде илузија тогаш кога државата ќе престане да ја користи како украс. Кога младите нема да мора да бидат херои за да успеат. Кога поддршката нема да биде проект со рок, туку систем со визија. До тогаш, ова не е приказна за иновации. Ова е приказна за изгубен потенцијал, потрошена енергија и генерација што полека учи дека соништата полесно се остваруваат надвор отколку дома.

А потенцијалот, за разлика од младите, не се враќа.

Стојанова М.