Новата битка за вештачка интелигенција се води за струја: Мегаватите стануваат повредни од кога било

Глобалната трка за вештачка интелигенција влегува во нова фаза во која најмоќните алгоритми и најнапредните чипови веќе не се единствената предност. Зад секој голем модел стојат огромни дата-центри, а за нивната работа е потребно нешто многу поосновно – стабилно и постојано снабдување со огромни количества електрична енергија.

Токму струјата постепено станува еден од најважните фактори што ќе одредуваат каде ќе се градат новите центри за податоци и кои држави ќе успеат да привлечат дел од милијардите долари што технолошките компании ги вложуваат во вештачката интелигенција. Земјите со силни електроенергетски системи добиваат нова конкурентска предност, додека оние со нестабилни мрежи ризикуваат дополнително да заостанат во технолошката трка.

Разликата меѓу богатите и сиромашните економии веќе е огромна. Според податоците на Светска банка, земјите со висок доход располагаат со околу 77 проценти од глобалниот капацитет на комерцијалните дата-центри. На најсиромашните економии, пак, им припаѓа помалку од 0,1 процент.

Таквата нерамнотежа не произлегува само од недостатокот на капитал. Богатите држави имаат подобра дигитална инфраструктура, полесен пристап до најсовремените чипови, повеќе квалификувани работници и значително посилни електроенергетски мрежи. Земјите во развој затоа влегуваат во новиот инвестициски циклус со многу послаба почетна позиција.

Електричната енергија притоа станува едно од најголемите тесни грла. Според Меѓународната агенција за енергетика, дата-центрите ширум светот во 2024 година потрошиле околу 415 терават-часови електрична енергија. До 2030 година потрошувачката би можела повеќе од двојно да се зголеми и да достигне приближно 945 терават-часови, а еден од главните двигатели на растот ќе биде токму вештачката интелигенција.

Размерите стануваат уште појасни кога ќе се погледне потрошувачката на поединечните објекти. Типичен дата-центар наменет за вештачка интелигенција може да троши електрична енергија колку приближно 100.000 домаќинства. Најголемите комплекси што се планираат денес можат да имаат уште поголеми потреби.

Поради тоа, изборот на локација за нов дата-центар повеќе не зависи само од цената на земјиштето, даночните олеснувања или близината до големите пазари. За инвеститорите станува пресудно дали на одредена локација воопшто може да се обезбедат стотици мегавати дополнителна моќност и дали електроенергетската мрежа може сигурно да го издржи новиот товар.

Цената на струјата е само еден дел од пресметката. Подеднакво важни стануваат стабилноста на системот, расположливото производство, можноста за идно проширување и времето потребно за приклучување на новиот објект. Дури и земја со релативно евтина електрична енергија може да биде непривлечна доколку инвеститорот треба со години да чека за приклучок со потребниот капацитет.

Тука се појавува и еден од најголемите проблеми на актуелниот бум. Технолошката индустрија може да се движи многу побрзо од енергетиката. Нов дата-центар може да биде изграден за неколку години, но изградбата на нови далекуводи, трафостаници и големи производствени капацитети често бара многу повеќе време.

Така приклучокот на електричната мрежа станува речиси подеднакво важен како серверите што ќе бидат поставени во самиот објект. Технолошката компанија може да располага со капитал, земјиште и најнапредни процесори, но тие немаат голема вредност доколку на локацијата не може да пристигне доволно електрична енергија.

Истовремено, големите технолошки компании продолжуваат да инвестираат стотици милијарди долари во сервери, чипови и дата-центри. Со тоа расте и притисокот врз енергетскиот сектор, кој мора да обезбеди ново производство и посилни мрежи за да ја следи брзината на дигиталната експанзија.

Поради тоа, следната фаза од развојот на вештачката интелигенција нема да зависи само од компании како Nvidia, Microsoft, Google или OpenAI. Сè поважна улога ќе имаат електроенергетските компании, операторите на мрежите и државите што можат брзо да создадат услови за изградба и приклучување на огромни дата-центри.

Новата реалност истовремено отвора можност и за пазари што досега не биле во центарот на технолошката индустрија. Делови од Азија, Блискиот Исток, Латинска Америка и Африка располагаат со простор и потенцијал за производство на поевтина електрична енергија. Доколку паралелно инвестираат во мрежите и дигиталната инфраструктура, дел од нив би можеле да привлечат значителни инвестиции.

Индија е добар пример за големата разлика меѓу количеството податоци што го создава една земја и инфраструктурата што ја има за нивна обработка. Иако создава значителен дел од глобалните податоци, нејзиното учество во светскиот капацитет на дата-центри е многу помало. Сличен предизвик постои и во Африка, каде што потенцијалните придобивки од вештачката интелигенција се големи, но ограничениот пристап до стабилна електрична енергија и дигитална инфраструктура останува сериозна пречка.

Затоа Светска банка ја става компјутерската моќ меѓу основните предуслови за учество во економијата на вештачката интелигенција. Чиповите, серверите, инфраструктурата во облак и дата-центрите добиваат значење слично на она што во претходните индустриски циклуси го имаа патиштата, електричната мрежа и телекомуникациите.

Но ниту големи количества евтина струја сами по себе не се доволни за привлекување милијарди долари технолошки капитал. На инвеститорите им се потребни предвидливи правила, брзи административни процедури, квалитетни телекомуникациски врски, квалификувани работници и сигурност дека енергетската инфраструктура ќе може да се проширува паралелно со нивните потреби.

Тоа значи дека вештачката интелигенција создава нов вид конкуренција меѓу државите. Во првиот дел од технолошкиот бум главното прашање беше кој располага со најдобар модел, најголем број напредни чипови и најсилен тим инженери. Во следниот период сè почесто ќе се поставува многу поедноставно прашање – кој има доволно струја за сето тоа да работи.

Електричната енергија на тој начин станува еден од највредните ресурси во новата економија. Државите што ќе можат брзо да понудат стотици мегавати стабилна моќност, силна мрежа и услови за големи инвестиции ќе имаат подобра позиција да ги привлечат дата-центрите што ќе ја движат следната фаза на вештачката интелигенција.

Оние што нема да успеат да ја изградат потребната инфраструктура се соочуваат со поинаков ризик. Наместо на нивна територија да се создаваат технологијата, работните места и инвестициите поврзани со вештачката интелигенција, тие би можеле да останат претежно корисници на услуги произведени во дата-центри лоцирани во други држави. Во новата технолошка поделба, мегаватите затоа можат да станат подеднакво важни како чиповите.