Кои биле најбогатите луѓе пред повеќе од 100 години? Првата листа на Forbes открива неверојатни богатства

Денешните листи на најбогати луѓе во светот се исполнети со технолошки претприемачи, инвеститори и сопственици на компании вредни стотици милијарди долари. Но пред повеќе од еден век американската елита изгледала сосема поинаку. Нафтата, челикот, железницата, банкарството и индустриското производство биле главните извори од кои се создавале најголемите богатства.

Forbes ја објавува познатата годишна листа на 400 најбогати Американци од 1982 година, но интересот на магазинот за најбогатите луѓе започнал многу порано. Уште во 1918 година основачот Б. К. Форбс се обидел да утврди кои се 30-те најбогати луѓе во Соединетите Американски Држави, консултирајќи некои од најугледните банкари во земјата.

На врвот се наоѓал Џон Д. Рокфелер, човекот чие име и денес е синоним за огромно богатство. Неговото богатство во 1918 година било проценето на 1,2 милијарди долари, сума која според пресметката во материјалот би одговарала на околу 29 милијарди денешни долари.

Рокфелер своето богатство го изградил преку нафтената индустрија и Standard Oil. Компанијата била поделена на 34 помали компании по антимонополската постапка од 1911 година, но тоа не го спречило неговото богатство дополнително да расте. Во тоа време се проценувало дека располага со толку многу пари што теоретски би можел на секој жител на САД да му даде по 10 долари, што според денешната вредност би било околу 240 долари.

На второто место бил Хенри Клеј Фрик со богатство проценето на 225 милиони долари, создадено преку коксот и челичната индустрија. Во денешни пари неговиот имот би вредел околу 5,4 милијарди долари. Фрик го изградил бизнисот снабдувајќи ја челичната индустрија со кокс, а подоцна станал и деловен партнер во компаниите на Ендрју Карнеги.

Токму Карнеги бил трет на првата листа, со околу 200 милиони долари, што би одговарало на приближно 4,8 милијарди долари денес. Интересно е што до тој момент тој веќе имал подарено огромен дел од своето богатство. Во текот на животот донирал околу 350 милиони долари, чија денешна вредност се проценува на најмалку 6,5 милијарди долари.

Меѓу најбогатите бил и банкарот Џорџ Ф. Бејкер со околу 150 милиони долари, како и помладиот брат на Џон Рокфелер, Вилијам, со исто толкаво богатство. Едвард Харкнес, наследник на богатство поврзано со Standard Oil, располагал со околу 125 милиони долари.

На листата се наоѓал и Џ. Огден Армор, кој го презел семејниот бизнис за преработка на месо и успеал драматично да ја зголеми неговата продажба. Неговото богатство во 1918 година било проценето на 125 милиони долари, но неговата приказна истовремено покажува колку брзо можело да исчезне огромно богатство. Економскиот пад по Првата светска војна и неуспешните инвестиции подоцна речиси целосно го уништиле неговиот имот.

Меѓу најпознатите имиња на првата листа бил и Хенри Форд. Основачот на автомобилската империја во 1918 година располагал со богатство проценето на 100 милиони долари, што би било околу 2,4 милијарди денешни долари. Неговото влијание, сепак, било многу поголемо од самата сума, бидејќи масовното автомобилско производство трајно ја променило американската индустрија.

На истото ниво биле и претставници на семејството Вандербилт, чие богатство било поврзано со железницата. Недвижностите, банкарството, рударството, градскиот транспорт, тутунот и земјоделската механизација исто така создавале милионери кои денес би имале статус на милијардери.

Размерот на богатството бил извонреден за тогашните економски услови. Триесетте најбогати Американци во 1918 година заедно поседувале речиси 3,7 милијарди долари, во период кога просечно американско домаќинство заработувало помалку од 2.000 долари годишно.

Концентрацијата на богатството била толку голема што Forbes во тоа време направил впечатлива споредба. Вкупниот износ пари во оптек во САД бил помал од пет милијарди долари, што значи дека доколку богатството на овие 30 луѓе можело целосно да се претвори во готовина, тие теоретски би располагале со повеќе од две третини од парите што циркулирале во земјата.

Сепак, споредбата со денешните најбогати Американци покажува колку се промениле размерите. Триесетте најбогати луѓе на американската листа за 2026 година заедно се проценети на 4,4 трилиони долари. Според Forbes, тоа е околу 50 пати повеќе од богатството на првите 30 од 1918 година, дури и кога старите суми ќе се приспособат на инфлацијата.

Уште поголема е разликата кога се споредуваат најбогатите поединци од двете епохи. Рокфелер бил финансиски гигант на своето време, но богатството на најбогатите луѓе денес достигнува размери што пред еден век практично биле незамисливи. Според споредбата на Forbes, Илон Маск во еден момент во 2026 година бил околу 30 пати побогат од Рокфелер кога неговото богатство ќе се приспособи на инфлацијата.

Но разликата не е само во износите. Драстично се променил и начинот на кој се создава огромното богатство. Околу две третини од 30-те најбогати Американци во 1918 година заработувале преку производство на физички производи или експлоатација на природни ресурси. Нафтата, челикот, железницата, рударството, месната индустрија и машините биле основата на тогашната економска елита.

Денес сликата е поинаква. Околу половина од членовите на Forbes 400 го изградиле богатството во технологијата или финансиите, а растот на вештачката интелигенција создава нова генерација милијардери. Повеќе од 70 проценти од денешните членови на листата, според Forbes, се сметаат за луѓе што самите го изградиле своето богатство, наместо главно да го наследат.

Истовремено, многу од семејствата што пред еден век изгледале како трајни финансиски династии денес повеќе не се присутни на врвот. На актуелната листа Forbes 400 нема претставници на семејствата Форд, Астор или Вандербилт, а некогаш огромното богатство на Рокфелер со текот на генерациите се распределило меѓу голем број наследници.

Првата листа затоа не е само интересен историски преглед на тоа кој имал најмногу пари во 1918 година. Таа покажува колку брзо се менуваат изворите на економска моќ. Нафтата, челикот и железницата создадоа една генерација американски богаташи, а технологијата, финансиите и вештачката интелигенција создаваат нова.

Имињата на врвот се промениле, индустриите што создаваат милијардери се поинакви, а размерите на богатството станале неспоредливо поголеми. Но повеќе од еден век по првата листа на Forbes, едно останува исто – мал број луѓе продолжуваат да располагаат со богатство што е тешко да се замисли во рамките на секојдневниот живот.