Гласот е познат, но кој навистина зборува? Вештачката интелигенција отвора нова ера на измами

Телефонот ѕвони, а од другата страна се слуша глас што звучи како член на семејството. Лицето е вознемирено, тврди дека се случило нешто сериозно и бара итно да му бидат испратени пари. Во друга ситуација пристигнува порака што изгледа како известување од банка, додека во деловното сандаче може да се појави навидум сосема вообичаена електронска порака од долгогодишен добавувач со едно мало, но важно барање – следната фактура да биде платена на нова банкарска сметка.

До неодамна ваквите измами често можеа да се препознаат по лошиот јазик, необичната адреса на испраќачот, сомнителниот изглед на веб-страницата или роботизираниот глас. Со развојот на вештачката интелигенција, дел од овие предупредувачки знаци стануваат многу помалку очигледни.

Токму затоа едно од најважните правила за заштита на парите денес е едноставно: не верувајте само затоа што нешто изгледа или звучи познато.

Вештачката интелигенција им овозможува на измамниците да создаваат поуверливи пораки, фотографии, видеа и имитации на човечки глас. Financial Times неодамна објави предупредување од претседателот на меѓународното тело за спречување перење пари FATF дека криминалците ги користат новите технологии за создавање пософистицирани финансиски измами.

Тоа е важно предупредување и за граѓаните и компаниите во Македонија. Прашањето повеќе не е само дали пораката изгледа сомнително, туку како независно да се потврди дека лицето што бара пари навистина е тоа за кое се претставува.

Американската Федерална трговска комисија предупредува дека за имитација на нечиј глас може да се искористи кратка аудиоснимка. Материјалот може да потекнува и од содржина што лицето претходно ја објавило на интернет.

Така настанува сценарио што може да биде исклучително убедливо. Родител добива повик во кој слуша глас сличен на гласот на својот син или ќерка. Наводниот член на семејството тврди дека се наоѓа во проблем, дека му се потребни пари и дека трансферот мора да биде направен веднаш.

Најголемата грешка во таква ситуација е одлуката да се донесе под притисок.

Препораката е повикот да се прекине, а потоа лицето да се контактира на телефонски број за кој однапред се знае дека е негов. Ако не одговори, проверката може да продолжи преку друг член на семејството или близок пријател.

Тоа значи дека познатиот глас повеќе не треба да се смета за доволна потврда на идентитетот.

Дополнителен предупредувачки сигнал е чувството дека нешто мора да се направи веднаш. Измамниците често се обидуваат да создадат страв, паника или чувство дека жртвата ќе изгуби пари доколку не реагира во истиот момент.

Некој може да тврди дека банкарската сметка е компромитирана и дека средствата мора веднаш да се префрлат на друга, наводно „безбедна“ сметка. Во друга варијанта може да се понуди инвестиција што наводно е достапна само кратко време или да се побара итна финансиска помош за блиска личност.

Токму зборот „итно“ треба да биде причина за дополнителна проверка, а не за побрзо плаќање.

Британската компанија за финансиско советување Amber River меѓу ризичните барања ги издвојува префрлањето пари на наводно безбедна сметка, инсталирањето непознати програми и откривањето податоци што овозможуваат пристап до банкарска сметка.

Лозинки, ПИН-кодови и еднократни безбедносни кодови не треба да му се соопштуваат на лицето што неочекувано воспоставило контакт и ги бара тие информации.

Истото правило важи и кога повикот или пораката наводно доаѓаат од банка.

Наместо да се користи телефонскиот број или интернет-врската што пристигнале во сомнителната порака, потребно е банката да се контактира преку нејзин официјален канал. Така проверката се прави независно од лицето што првично побарало пари или лични информации.

Но граѓаните не се единствената цел.

За македонските компании особено значајни можат да бидат измамите поврзани со деловната електронска пошта. Американското Федерално истражно биро предупредува на измами познати како компромитирање деловна електронска пошта, кај кои барањето за плаќање може да изгледа како сосема нормална деловна комуникација.

Измамникот може да користи адреса што многу наликува на вистинската адреса на деловниот партнер. Во посериозни случаи може да биде добиен пристап и до реална деловна кореспонденција, што овозможува лажното барање да биде испратено во контекст што изгледа убедливо.

За една македонска компанија ситуацијата може да изгледа сосема рутински. Пристигнува електронска порака од добавувач со кој фирмата соработува подолго време. Во неа се наведува дека банкарската сметка е променета и дека следната фактура треба да биде платена на нова сметка.

Токму ваквата промена треба да го вклучи алармот.

Новиот број на сметка треба да се потврди преку контакт што компанијата веќе го користела, а не со едноставно одговарање на истата електронска порака. Најсигурната проверка може да биде директен телефонски разговор со познато лице од компанијата добавувач или друга независна форма на потврда.

Причината е едноставна. Ако електронската пошта е компромитирана, одговорот на истата адреса повторно може да заврши кај измамникот.

Дополнителна заштита претставува автентикацијата со повеќе фактори, а особено внимание треба да се посвети на секоја ненадејна промена на инструкциите за плаќање придружена со барање трансферот да биде направен што е можно побрзо.

Новите измами покажуваат дека техничката заштита е важна, но човечката проверка останува една од најсилните линии на одбрана.

Тоа важи и во семејството.

Една од практичните препораки што ги наведува Amber River е членовите на семејството однапред да договорат приватен збор или фраза што може да се користи при проверка на необично барање за пари.

Таквата семејна шифра не треба да биде единствената заштита, но може да биде дополнителна пречка за измамникот. Нејзината вредност е особено голема во момент на паника, кога човекот може да реагира емотивно затоа што верува дека близок член на семејството се наоѓа во опасност.

Клучот е да постои однапред договорена процедура. Ако некој бара пари поради итен случај, идентитетот прво се проверува преку друг канал, а дури потоа се презема нешто.

Што ако парите веќе се испратени?

Во таква ситуација времето е исклучително важно. Првиот чекор треба да биде веднаш да се контактира банката и да се објасни дека постои сомневање за измама. Потребно е да се провери дали трансакцијата може да биде запрена или дали постои можност средствата да бидат вратени.

ФБИ советува финансиската институција од која биле испратени парите што е можно побрзо да стапи во контакт со институцијата што ги примила средствата. Брзата реакција, сепак, не значи дека парите сигурно ќе бидат вратени.

Ако на измамникот му биле откриени лозинки или други податоци за пристап, тие треба веднаш да се променат. Особено внимание е потребно ако истата лозинка се користи и за други сметки.

Новата генерација финансиски измами ја менува и старата претстава за тоа како изгледа една измама.

Лошата граматика повеќе не мора да биде присутна. Гласот не мора да звучи роботизирано. Пораката може да биде напишана професионално, а испраќачот на прв поглед да изгледа познат. Со помош на вештачката интелигенција, измамата може да биде многу поубедлива отколку порано.

Но технологијата не го менува основното правило за заштита.

Секое неочекувано барање за пари, промена на банкарска сметка, барање лозинка или безбедносен код заслужува независна проверка пред да се преземе нешто.

Дури и кога гласот звучи како некој што го познавате.