Светот зависи од Азија: Над 80 проценти од капацитетите за електроника се во само четири земји

Кога станува збор за производство на електроника, светската економија има јасен центар – Источна Азија. Од полупроводници и екрани до печатени плочки, паметни телефони и компјутери, огромен дел од производствените капацитети се концентрирани во само неколку азиски земји.

Најголема меѓу нив убедливо е Кина. Според податоците на компанијата „Ember“ за периодот 2024–2025 година, на кинеската економија отпаѓаат 58,8 проценти од глобалните капацитети за производство на дигитален хардвер.

Размерот на кинеската доминација најдобро се гледа кога бројката ќе се спореди со останатите големи производители. Тајван, кој се наоѓа на второто место, учествува со 10,2 проценти. Тоа значи дека кинескиот удел е речиси шестпати поголем. Уште повпечатливо е што Кина сама располага со поголем капацитет од сите останати земји во анализата заедно.

Кинеската предност не се однесува само на еден сегмент од електронската индустрија. Во земјата постои огромен производствен екосистем што опфаќа паметни телефони, компјутери, екрани, печатени плочки и голем број други компоненти неопходни за современите електронски уреди.

Пекинг истовремено планира дополнително да ја зацврсти оваа позиција. Новиот петгодишен план става силен акцент на полупроводниците, вештачката интелигенција и другите стратешки технологии, со намера да се развива целиот синџир поврзан со интегрираните кола и да се намалува зависноста од западната технологија.

Амбициите се големи и во финансиска смисла. Целта е индустриите поврзани со овие технологии до 2030 година да достигнат околу 4,5 трилиони долари оперативни приходи.

Но Кина не е единствената причина поради која Источна Азија има толкава тежина во глобалната електронска индустрија. Тајван, Јужна Кореја и Јапонија заедно обезбедуваат дополнителни 21,7 проценти од светските капацитети. Кога ќе се додаде Кина, само овие четири земји контролираат 80,5 проценти од глобалниот производствен капацитет за дигитален хардвер.

Секоја од нив има различна улога во овој огромен индустриски систем. Тајван е еден од најважните светски центри за производство на полупроводници и склопување електроника. Јужна Кореја има силни позиции во производството на чипови и екрани, додека Јапонија располага со долгогодишна и високоразвиена електронска индустрија.

Во овој регион се наоѓаат и некои од најзначајните компании во глобалниот технолошки синџир, меѓу кои „TSMC“, „Foxconn“, „Samsung“, „BOE“ и „Sony“. Токму густата мрежа на производители, добавувачи и специјализирани компании е една од причините зошто Источна Азија толку тешко може да биде заменета како светски центар за производство на електроника.

Сепак, на картата постепено се појавуваат и нови производствени центри. Индија веќе располага со 3,8 проценти од глобалните капацитети и се наоѓа на петтото место. Веднаш зад неа е Виетнам со 3,6 проценти, додека уделот на САД изнесува 2,9 проценти.

Расте и значењето на другите земји од Југоисточна Азија. Тајланд учествува со 1,3 проценти од светските капацитети, Сингапур со 0,7 проценти, Малезија со 0,6 проценти, а Индонезија со 0,3 проценти.

Овие бројки особено ја истакнуваат слабата позиција на Европа во масовното производство на електроника. Германија, која е најголемата европска економија во анализираниот сет на податоци, располага со само 0,7 проценти од глобалниот капацитет. Тоа е еднакво на уделот на Сингапур и далеку под големите азиски производствени центри.

Позицијата на САД е поинаква. Иако американското физичко производство е значително помало од азиското, земјата и натаму има огромно влијание во дизајнот, развојот и иновациите поврзани со полупроводниците.

Според податоците на американското Здружение на индустријата за полупроводници, компаниите со седиште во САД во 2025 година учествувале со 53,4 проценти во глобалната продажба на полупроводници. Така се создава интересен контраст – Америка останува исклучително силна во технологијата и дизајнот, но голем дел од физичкото производство е концентриран на другата страна од Пацификот.

Токму затоа во последните години САД вложуваат огромни средства во враќање и проширување на производството на сопствена територија. Од 2020 година наваму, компаниите од индустријата за полупроводници најавиле повеќе од 770 милијарди долари приватни инвестиции во земјата.

Станува збор за околу 160 проекти што опфаќаат производство на чипови, напредно пакување, материјали, производствена опрема и истражување. Размерот на инвестициите покажува колку производството на полупроводници и електроника станало важно не само од економска, туку и од стратешка гледна точка.

Сепак, бројките покажуваат дека сегашната глобална распределба тешко може брзо да се промени. Кина сама контролира 58,8 проценти од капацитетите, а заедно со Тајван, Јужна Кореја и Јапонија, четирите источноазиски економии достигнуваат 80,5 проценти.

Тоа значи дека само околу една петтина од глобалните капацитети остануваат за целиот останат свет. Во време кога чиповите, компјутерите и другата електроника стануваат основа на автомобилската индустрија, вештачката интелигенција, телекомуникациите и дата-центрите, ваквата концентрација добива сè поголемо економско значење.

САД се обидуваат со стотици милијарди долари нови инвестиции да вратат поголем дел од производството, Индија и Виетнам се појавуваат како нови центри, а Европа останува со релативно мал удел. Засега, сепак, производствената карта е недвосмислена – најголемиот дел од електрониката што го движи современиот дигитален свет има производствен центар во Азија.