Среде планините се гради инженерско чудо: Ќе биде највисоката брана во светот

Проект започнат пред половина век, запрен по распадот на Советскиот Сојуз и повторно оживеан по децении чекање се приближува кон својата најважна фаза. Среде планинскиот предел на Таџикистан се гради Рогун, огромна хидроенергетска брана која, доколку биде завршена според планот, со височина од 335 метри треба да стане највисоката брана во светот.

Градилиштето се наоѓа на реката Вахш, нешто повеќе од 100 километри од главниот град Душанбе. Размерите на проектот се огромни, но неговата историја е речиси подеднакво интересна. Изградбата започнала уште во 1976 година, во периодот кога Таџикистан бил дел од Советскиот Сојуз.

Распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година практично го замрзнал проектот. Работите биле прекинати и следувал период од околу две децении во кој иднината на браната останала неизвесна.

Проектот подоцна повторно бил активиран, а во 2016 година Владата на Таџикистан ѝ го доверила продолжувањето и завршувањето на изградбата на италијанската компанија „Salini Impregilo“, денес позната како „Webuild“. Според сегашниот план, целиот комплекс треба да биде завршен во 2028 година.

Највпечатливата бројка е височината. Рогун е проектирана да достигне 335 метри. Доколку тоа биде реализирано, таа треба да ја надмине браната Џинпинг-1 во кинеската провинција Сечуан и да го преземе првото место меѓу највисоките брани во светот.

Самата конструкција ќе се протега околу 660 метри низ клисурата, но она што се гледа над земјата е само дел од целиот инженерски потфат. Проектот вклучува сложена инфраструктура изградена во и под планината, неопходна за управување со огромните количества вода и производство на електрична енергија.

Рогун не се гради само за создавање голема акумулација. Нејзината главна задача е да ја искористи силата на реката Вахш за производство на електрична енергија и значително да го зголеми домашниот енергетски капацитет на Таџикистан.

Хидроелектраната е проектирана со шест турбини со вкупна инсталирана моќност од околу 3,6 гигавати. Две од нив веќе се пуштени во работа, додека целосното активирање на комплексот треба да донесе многу поголемо производство на електрична енергија.

Според процените на властите во Таџикистан, Рогун би можела да овозможи двојно зголемување на производството на електрична енергија во земјата. Токму затоа проектот има многу поголемо значење од освојувањето светски рекорд во височина – тој се гледа како еден од клучните чекори кон поголема енергетска независност.

Еден од најсложените делови од изградбата бил справувањето со самата река Вахш. Таа е долга речиси 800 километри, а нејзиниот просечен проток изнесува околу 600 кубни метри вода во секунда.

За да може да се работи на темелите на браната, инженерите морале привремено да го променат патот на огромната водена маса. Решението било реката да се пренасочи низ два подземни тунела, со што просторот каде што се поставувала основата на браната можел да остане сув.

Ваквите работи главно се изведувале во зимските месеци, кога нивото на водата е пониско и условите се поповолни за работа. Тоа покажува колку изградбата на Рогун зависи не само од инженерските решенија, туку и од природните услови во планинскиот регион.

Зад огромниот ѕид треба да се создаде акумулационо езеро со капацитет од околу 13 кубни километри вода. Таа резерва ќе овозможува водата контролирано да се пропушта низ турбините и да се користи за производство на електрична енергија.

Но инженерските размери доаѓаат и со огромна финансиска цена. Изградбата на Рогун се проценува на околу 3,5 милијарди евра.

Финансирањето го обезбедуваат Владата на Таџикистан и Светската банка, која проектот го смета за важен столб на електроенергетскиот систем на земјата. Според процените на Светската банка наведени во изворот, Рогун треба да придонесе за подобар пристап до поекономична, посигурна и поодржлива електрична енергија за околу 10 милиони луѓе.

За Таџикистан тоа е особено значајно бидејќи проект од вакви размери може долгорочно да ја промени енергетската слика на земјата. Наместо само голем градежен објект, Рогун треба да стане централна точка на домашниот електроенергетски систем.

Ако сегашниот рок биде испочитуван, во 2028 година треба да заврши проект чија приказна започнала во далечната 1976 година. Тоа значи дека од почетокот на изградбата до планираното завршување ќе поминат повеќе од половина век.

Тогаш Рогун треба да стане и нов светски рекордер. Со 335 метри височина, шест турбини и моќност од околу 3,6 гигавати, браната ќе биде еден од највпечатливите хидроенергетски проекти во Централна Азија и објект што покажува колку далеку може да оди инженерството кога цела река треба да се стави во функција на производство на електрична енергија.