Каде во Европа најдолго се ужива во пензијата? Разликите меѓу земјите изненадуваат

Старосната граница за пензионирање постепено се зголемува во голем дел од Европа, но бројот на години што граѓаните можат да очекуваат да ги поминат како пензионери значително се разликува од една до друга земја. На тоа не влијае само моментот кога се стекнува право на пензија, туку и очекуваниот животен век, поради што разликата меѓу европските држави во некои случаи достигнува повеќе од една деценија.

Според податоците на Организацијата за економска соработка и развој за 2024 година, просечната старосна граница за пензионирање во Европската Унија изнесувала 64,7 години за мажите и 64 години за жените. Кога овие податоци ќе се споредат со очекуваниот животен век на луѓето на возраст кога се пензионираат, се добива појасна слика за тоа колку долго во просек би можеле да примаат пензија.

Пресметките покажуваат дека мажите во Европската Унија можат да очекуваат во пензија да поминат просечно 18,4 години, додека кај жените периодот е значително подолг и достигнува 21,8 години. Станува збор за статистички очекувања засновани на податоците за животниот век и старосната граница за пензионирање, а не за гаранција колку години секој поединец ќе прима пензија.

Разликите меѓу земјите се особено впечатливи. Кај мажите, очекуваниот период во пензија се движи од само 14,7 години во Бугарија и Унгарија до дури 27,3 години во Турција. Доколку се разгледуваат само земјите членки на Европската Унија, на врвот се наоѓа Луксембург, каде што мажите статистички можат да очекуваат околу 22 години пензионерски живот.

Повеќе од две децении во пензија се очекуваат и за мажите во неколку други европски земји. Во Грција периодот изнесува околу 21 година, во Франција и Словенија по 20,7 години, во Швајцарија 20,4, а во Малта околу 20,2 години. Над просекот на Европската Унија се и Кипар, Шведска, Португалија, Белгија, Ирска, Обединетото Кралство, Австрија и Финска.

Од другата страна на европската карта се државите во кои мажите можат да очекуваат значително пократок период по пензионирањето. Покрај Бугарија и Унгарија, меѓу земјите со помалку од 16 очекувани години во пензија се Латвија, Романија и Литванија.

Интересна е и споредбата меѓу најголемите европски економии. Германија се издвојува со пократок очекуван период во пензија кај мажите во однос на европскиот просек, и тоа за околу 1,1 година. Во Франција, Италија и Шпанија, од друга страна, мажите статистички можат да очекуваат подолг пензионерски период од просекот во Европската Унија.

Кај жените бројките се уште повисоки. Просекот во Европската Унија изнесува 21,8 години, додека распонот меѓу анализираните европски земји се движи од 18,6 години во Унгарија до дури 34,5 години во Турција. И Луксембург се издвојува, бидејќи жените таму можат да очекуваат повеќе од 25 години во пензија.

Повеќе од 22 години пензионерски живот се очекуваат и за жените во Словенија, Грција, Франција, Шпанија, Швајцарија, Малта, Италија, Португалија, Кипар и Финска. На спротивната страна се Унгарија, Бугарија, Романија, Холандија, Хрватска, Данска, Латвија и Исланд, каде што очекуваниот период е пократок од 20 години.

Една од причините за огромните разлики е тоа што Европа нема единствена старосна граница за пензионирање. Во најголемиот дел од анализираните земји таа се движи меѓу 62 и 67 години за мажите и меѓу 60 и 67 години за жените, но Турција претставува голем исклучок.

Според податоците за 2024 година, во Турција формалната старосна граница изнесувала 52 години за мажите и само 49 години за жените. Токму раното стекнување право на пензија во голема мера објаснува зошто земјата има толку висок статистички број на очекувани години во пензија.

Сепак, формалното право на пензионирање не значи дека луѓето навистина престануваат да работат на таа возраст. Во Турција, на пример, мажите во просек го напуштаат пазарот на труд на 60,8 години, иако можат да се пензионираат на 52 години. Кај жените разликата е уште поголема – формалната граница е 49 години, но просечната возраст на излегување од пазарот на труд е околу 60,5 години.

Ако наместо формалната старосна граница се земе предвид вистинската возраст на која луѓето престануваат да работат, сликата значително се менува. Во таков случај, очекуваниот период по напуштањето на пазарот на труд во Турција би изнесувал околу 18,2 години за мажите и 22,6 години за жените, што е далеку под бројките добиени само преку формалната возраст за пензионирање.

Разлика постои и меѓу мажите и жените во речиси цела Европа. Во Европската Унија жените во просек можат да очекуваат 3,4 години подолг период во пензија од мажите. Во зависност од земјата, разликата се движи од 1,6 години во Исланд до 7,2 години во Турција, а четири или повеќе години достигнува во Естонија, Литванија, Латвија, Бугарија, Романија и Полска.

Подолгиот период во пензија, сепак, не значи автоматски и подобра финансиска положба. Податоците покажуваат дека во земјите членки на Организацијата за економска соработка и развој жените во просек добиваат 23 проценти пониски пензии од мажите. Во Обединетото Кралство разликата достигнува дури 37 проценти, што покажува дека должината на пензионерскиот период е само еден дел од многу пошироката слика.

На ниво на Европската Унија се очекува мажите што ја достигнале старосната граница за пензионирање да живеат во просек до околу 83,1 година, додека кај жените очекуваната возраст достигнува 85,8 години. Подолгиот животен век е една од главните причини поради кои европските земји постепено ги менуваат своите пензиски системи и ја зголемуваат возраста за пензионирање.

Истовремено, токму овие бројки покажуваат зошто пензиските системи се соочуваат со сè поголем притисок. Ако луѓето живеат подолго по завршувањето на работниот век, државите треба да обезбедуваат пензиски приходи во текот на повеќе години, додека стареењето на населението дополнително ја менува рамнотежата меѓу бројот на работници и пензионери.

Затоа прашањето во која земја најдолго се прима пензија нема едноставен одговор само врз основа на животниот век. Турција убедливо се издвојува кога се користи формалната возраст за пензионирање, додека во рамките на Европската Унија Луксембург е меѓу земјите со најдолг очекуван пензионерски период.

Зад овие разлики стојат различни правила за пензионирање, различен животен век и различни навики за останување на пазарот на труд. А токму комбинацијата од овие фактори одредува дали еден Европеец статистички ќе помине помалку од 15 или повеќе од 25 години примајќи пензија.