Нов играч влегува на светскиот пазар на нафта: За три години ќе произведува 230.000 барели дневно

Уганда се подготвува за голема промена во својата економија и за првпат ќе се појави како извозник на сурова нафта на меѓународниот пазар. По речиси две децении од откривањето на значајните резерви, земјата конечно е пред почетокот на комерцијалното производство, а првите количини се очекуваат во декември 2026 година.

Новата угандска нафта ќе се продава под името „Pearl Sweet“, назив поврзан со историскиот прекар на земјата – „Бисерот на Африка“. Ознаката „Sweet“ се однесува на релативно ниската содржина на сулфур, карактеристика што е значајна за рафинериите бидејќи ваквата сурова нафта вообичаено е полесна и поевтина за преработка.

Плановите на Уганда се амбициозни. Производството треба постепено да расте и во период од околу три години да достигне приближно 230.000 барели дневно. Со тоа земјата нема да стане еден од најголемите светски производители, но ќе добие свое место на меѓународниот енергетски пазар и ќе создаде нов извор на снабдување за купувачите, особено во Азија.

Угандските власти веќе ја претставуваат новата сорта пред потенцијалните клиенти. Министерството за енергетика и претставници на државната нафтена компанија треба да ја промовираат „Pearl Sweet“ пред азиските купувачи на голем енергетски собир во Сингапур.

Како основа за формирање на цената ќе се користи европскиот Брент, една од главните светски референтни сорти на сурова нафта. Во почетната фаза се очекува угандската нафта да се продава со умерен попуст во однос на Брент, додека производителите се обидуваат да обезбедат купувачи и да изградат позиција на меѓународниот пазар.

Првите поголеми количини ќе доаѓаат од нафтеното поле „Kingfisher“, со кое управува кинеската компанија CNOOC. Почетното производство се очекува да изнесува околу 25.000 барели дневно, а во следните шест месеци капацитетот би требало да се зголеми на приближно 40.000 барели дневно.

Значително поголем придонес подоцна треба да даде проектот „Tilenga“, со кој управува француската TotalEnergies. Почетокот на производството таму е планиран за првиот квартал од 2027 година. Со постепеното активирање на двата големи проекта, Уганда очекува во наредните години да стигне до планираното производство од 230.000 барели дневно.

Најголемиот предизвик за земјата со години не беше само пронаоѓањето на нафтата, туку начинот на кој таа ќе стигне до светските пазари. Уганда нема излез на море, поради што беше неопходна изградба на инфраструктура што ќе ги поврзе нафтените полиња со пристаниште на Индискиот Океан.

Решението е Источноафриканскиот нафтовод, познат како EACOP, кој треба да ја транспортира суровата нафта од Уганда до пристаништето Танга во соседна Танзанија. Трасата е долга околу 1.443 километри и претставува еден од најважните инфраструктурни делови на целиот нафтен проект.

Нафтоводот има и една необична техничка карактеристика. Угандската сурова нафта содржи големо количество восок, односно парафин, поради што при пониски температури станува многу густа и може да премине во полутврда состојба. Затоа нафтата мора да се одржува на температура од околу 50 Целзиусови степени за непречено да се движи низ цевките. Поради тоа EACOP е проектиран како загреан нафтовод.

Сопственичката структура на проектот е поделена меѓу неколку компании. TotalEnergies има најголем удел, додека во проектот учествуваат и државните нафтени компании на Уганда и Танзанија, како и кинеската CNOOC.

Изградбата на нафтоводот, сепак, предизвикува сериозни реакции од еколошките организации и дел од локалното население. Критичарите предупредуваат дека трасата минува во близина на чувствителни екосистеми и подрачја поврзани со сливовите на езерата Викторија и Алберт. Посебно внимание се посветува на ризикот од евентуално истекување на нафта и последиците што таков инцидент би можел да ги има врз водата, земјоделството и животинскиот свет.

Проектот е предмет на критики и поради земјиштето потребно за изградба на инфраструктурата. Голем број жители во Уганда и Танзанија биле погодени од откупот или отстапувањето земјоделско земјиште, а локални организации и активисти со години бараат подобри услови за обесштетување и поголема заштита на животната средина.

Паралелно со извозот, Уганда сака дел од својата нафта во иднина да го преработува дома. Земјата планира изградба на рафинерија со капацитет од околу 60.000 барели дневно. Предвидена е и изградба на нафтовод за готови нафтени деривати долг околу 211 километри, преку кој горивата би се транспортирале до складишен терминал во близина на главниот град Кампала.

По неколку неуспешни обиди за обезбедување странски партнер, Уганда постигна договор со инвеститори од Обединетите Арапски Емирати. Според планираната структура, Alfa MBM Investments треба да има 60 проценти од проектот за рафинеријата, додека државната Uganda National Oil Company ќе располага со останатите 40 проценти.

Додека рафинеријата не биде завршена и пуштена во работа, најголемиот дел од произведената сурова нафта ќе биде наменет за извоз. Тоа значи дека во првите години главниот економски ефект ќе доаѓа од продажбата на сурова нафта на странските пазари.

Од глобална перспектива, Уганда нема да произведува количества што можат сами по себе значително да ја променат рамнотежата на светскиот пазар. Производство од 230.000 барели дневно претставува само мал дел од вкупната светска потрошувачка. Сепак, појавата на уште еден извор на снабдување добива поголемо значење во период кога геополитичките тензии, конфликтите и проблемите на традиционалните транспортни правци ги принудуваат големите купувачи да бараат повеќе алтернативи.

Особено важен пазар може да биде Азија, каде рафинериите настојуваат да го диверзифицираат увозот и да не зависат од ограничен број производители. Африканските сорти веќе имаат свое место на азискиот пазар, а ниската содржина на сулфур може да ѝ помогне и на угандската „Pearl Sweet“ да привлече интерес.

За самата Уганда, економското значење е многу поголемо отколку што покажува нејзиниот удел во глобалното производство. Приходите од нафтата можат да донесат милијарди долари во економијата и да создадат дополнителен простор за инвестиции во патишта, енергетика, образование, здравство и друга јавна инфраструктура.

Колку земјата навистина ќе добие од своето ново нафтено богатство ќе зависи и од начинот на кој ќе се управува со приходите, транспарентноста на институциите и способноста парите од енергетскиот сектор да се претворат во долгорочен економски развој.

Од проектот корист ќе има и Танзанија. Бидејќи нафтоводот поминува низ нејзина територија и завршува во пристаништето Танга, земјата очекува приходи од транспортот и транзитот, како и дополнителна економска активност поврзана со инфраструктурата.

По дваесет години чекање од откривањето на комерцијалните резерви, Уганда конечно се приближува до моментот кога нафтата ќе почне да носи приходи. На светската енергетска сцена таа ќе остане релативно мал производител, но за домашната економија почетокот на извозот може да означи една од најголемите економски промени во поновата историја на земјата.