Националниот дата-центар сепак ќе се гради: Познато е каде се планира изградбата

Проектот за изградба на Национален дата-центар во Македонија продолжува, а Владата веќе има локација која во моментов се смета за најсоодветна за новиот објект. Станува збор за простор во близина на Скопје, кај технолошко-индустриските развојни зони Скопје 1 и Скопје 2 во Бунарџик.

Министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски посочи дека локацијата ги исполнува клучните инфраструктурни услови потребни за ваков објект. Во непосредна близина има автопат и оптичка комуникациска инфраструктура, а дополнителна предност е тоа што на парцелата нема плодно земјоделско земјиште.

Просторот е доволно голем за во иднина, доколку се донесе таква одлука, покрај дата-центарот да биде изградена и фотонапонска централа. На тој начин дел од електричната енергија потребна за функционирање на комплексот би можела да се обезбедува од сопствен обновлив извор.

Иако локацијата кај Бунарџик во моментов е најизгледната опција, следниот важен чекор е обезбедувањето на финансиската конструкција за проектот.

Според најавите, изградбата ќе се финансира со државни средства и преку меѓународно финансирање, а предвидена е и грантова компонента од 30 проценти. Владата во следниот период треба да го избере меѓународниот финансиски партнер со кој ќе го реализира проектот.

Претходно биле водени разговори со Светска банка, но оваа институција нема да може да го обезбеди потребното финансирање поради некомпатибилност со условите што Европската Унија ги поставува за вакви проекти.

Поради тоа, разговорите се насочени кон други меѓународни финансиски институции кои можат да одговорат на европските барања. Андоновски посочува дека се разгледуваат повеќе можности, а со Банката за развој на Советот на Европа веќе се водат напредни разговори за еден проект.

Конечниот избор на финансиер треба да зависи од условите што ќе бидат понудени и од подготвеноста на финансиските институции да учествуваат во реализацијата.

Според сегашните процени, Националниот дата-центар треба да чини околу 20 милиони евра. Најголемиот дел од инвестицијата, односно околу 70 проценти, би бил наменет за изградба на самиот објект, додека преостанатите 30 проценти би биле потребни за технолошката опрема.

Сепак, конечната вредност може да се промени. Една од причините е движењето на цените на серверската и другата хардверска опрема, особено ако се има предвид дека нејзината набавка се планира во периодот 2027–2028 година.

Очекувањата што Министерството ги добива од компаниите во секторот се дека цените на дел од хардверската опрема во следниот период би можеле најпрво да стагнираат, а потоа и да се намалуваат. Доколку тоа се случи, периодот на набавка би можел да биде поволен за државата.

Новиот дата-центар нема да биде проектиран како затворен систем со однапред ограничен капацитет. Планот е објектот да биде модуларен, што би овозможило дополнително проширување и инсталирање нова инфраструктура во зависност од идните потреби.

Таквиот пристап треба да овозможи во иднина во центарот да се сместува дополнителна опрема на државните институции, но и да се создадат услови за инфраструктура потребна за примена на вештачката интелигенција.

Тоа е особено важно бидејќи количината на податоци што ги создаваат државните институции постојано расте, а со дигитализацијата се зголемуваат и барањата за нивно безбедно чување, обработка и достапност.

Македонија во моментов располага со резервен дата-центар во Прилеп, кој е под надлежност на Министерството за внатрешни работи. Новиот Национален дата-центар треба да има значително поширока функција и да стане централна инфраструктура за податоците на државните институции.

По неговата изградба ќе започне и еден од најсложените делови од целиот процес – постепено префрлање, односно миграција на податоците од институциите во новиот систем.

Со тоа проектот не се сведува само на изградба на уште еден технолошки објект. Националниот дата-центар треба да стане основа врз која во следните години ќе се развива поголем дел од дигиталната инфраструктура на државата.

Изборот на просторот кај Бунарџик дополнително покажува дека проектот преминува од фазата на планирање кон поконкретна подготовка. Пред Владата сега остануваат обезбедувањето на финансискиот партнер, изградбата на објектот и набавката на опремата, по што треба да започне и преселувањето на државните податоци во новата инфраструктура.