Кога кризата раѓа милијардери: Зошто најголемите бизнис-идеи се појавуваат во најтешките времиња

Кога економијата се соочува со голем пад, првата слика што ја добиваме обично е мрачна: затворени компании, отпуштања, пад на потрошувачката и неизвесност која ги тера луѓето да ги одложат сите поголеми планови. Сепак, токму во такви периоди понекогаш се појавуваат идеи кои подоцна прераснуваат во успешни компании и целосно ги менуваат правилата во одредени индустрии.

Економската криза не е погодна почва за бизнис во класична смисла. Капиталот станува потежок за достапување, инвеститорите стануваат повнимателни, а клиентите размислуваат двапати пред да потрошат пари. Но, кризата има една необична последица: ги тера луѓето да ги преиспитаат решенијата што во нормални услови би ги прифатиле без многу размислување. Кога старите модели веќе не функционираат, се отвора простор за нови.

Финансиската криза од 2008 година е еден од најпознатите примери. Додека финансискиот систем се соочуваше со сериозни потреси, во следните години се појавија компании како Airbnb, Uber, WhatsApp и Instagram. Нивниот успех не може да се објасни само со кризата, но економската неизвесност создаде средина во која дел од луѓето беа принудени да бараат поинакви начини на заработка и решавање проблеми.

Кога сигурната опција исчезнува

Во стабилни периоди, човек кој има добро платена работа и предвидлива кариера има помалку причини да преземе голем ризик. Откажувањето од сигурна позиција за да се започне нешто неизвесно може да изгледа неразумно. Но, кога работното место исчезнува или перспективата за напредување се затвора, одлуката изгледа поинаку.

Токму тука се наоѓа еден од механизмите преку кои кризите можат да поттикнат претприемништво. Луѓето кои во други околности би барале работа во голема корпорација, банка или консултантска компанија, одеднаш мораат сами да создадат нова можност. Наместо да чекаат условите да се подобрат, дел од нив почнуваат да бараат проблем кој може да се реши со нов производ или услуга.

Истовремено, кризата ги прави и купувачите почувствителни на цената, практичноста и ефикасноста. Решение кое за време на економскиот раст би било само интересна новина, во услови на притисок може да стане вистинска потреба.

Еден од најпознатите примери е Airbnb. Идејата не започнала како голем бизнис-план со огромен капитал зад себе. Основачите барале начин да заработат пари за да ги покријат сопствените трошоци и почнале да нудат сместување во својот стан во период кога во градот имало голема конференција и недостиг од хотелски соби. Од една лична финансиска потреба постепено се развила идеја која подоцна го промени начинот на кој милиони луѓе бараат сместување.

Кога ограничувањата стануваат предност

Недостигот на пари и ресурси често се смета за пречка, но за младите компании може да има и неочекувана страна. Кога нема доволно средства, основачите не можат да си дозволат да трошат време и пари на непотребни функции, големи канцеларии или производи за кои никој не е сигурен дека ќе ги користи.

Тие се принудени да бидат попрецизни. Кој проблем го решаваме? Кој ќе плати за решението? Што можеме да направиме со ресурсите што ги имаме денес? Таквите прашања можат да ја натераат компанијата многу побрзо да стигне до суштината на бизнисот.

Интересен пример доаѓа од Кентаки, регион во кој падот на рударската индустрија оставил цели заедници без традиционалниот извор на приходи. Расти Џастис и Лин Париш, кои имале искуство во рударскиот сектор, сфатиле дека иднината на регионот нема да може да се гради само врз јагленот.

Тие започнале компанија која имала необична идеја: поранешни рудари да се обучуваат за програмери и да работат на софтверски проекти. На прв поглед, преминот од рудник кон компјутер изгледал огромен. Но, основачите во искуството на рударите виделе нешто што другите можеби го занемариле – способност за решавање сложени проблеми, дисциплина, прецизност и работа под голем притисок.

Наместо кризата да ја гледаат само како причина за пропаѓање на една индустрија, тие ја претвориле во поттик за создавање нова. Компанијата Bit Source така станала пример дека економската трансформација не мора нужно да значи и пропаѓање на заедницата, доколку постои начин постојните човечки вештини да се пренасочат кон нови сектори.

Пандемијата покажа колку брзо мора да се менуваат компаниите

Сличен механизам можеше да се види и за време на пандемијата на коронавирусот. Кога рестораните и угостителските објекти беа затворени, многу компании поврзани со таа индустрија останаа без основниот извор на приходи.

Американската компанија Chitа, која развиваше платформа за нарачување производи од големи добавувачи за ресторани, практично преку ноќ изгубила огромен дел од приходите. Наместо да чека пазарот да се врати во нормала, компанијата ја искористила постојната инфраструктура за да создаде нова услуга наменета директно за потрошувачите.

Така, системот кој првично бил дизајниран за ресторани бил приспособен за новите околности. Потрошувачите добиле можност директно да нарачуваат производи од големопродажни добавувачи и да ги преземаат без директен контакт. Компанијата успеала да привлече дополнителен капитал и покрај тоа што глобалната економија во тој момент се наоѓала во една од најголемите неизвесности во поновата историја.

Пандемијата покажа дека отпорноста на компанијата не се мери само според тоа колку добро функционира кога условите се идеални. Вистинскиот тест доаѓа кога пазарот ненадејно исчезнува и кога треба за кратко време да се најде нов начин на работа.

Понекогаш најдобриот производ е оној што му бил потребен на самиот основач

Некои успешни компании, пак, се раѓаат од проблем што основачот лично го почувствувал. Во таков случај, идејата не започнува со долга анализа на пазарот, туку со едноставно прашање: „Зошто не постои подобро решение за ова?“

Пау Бач имал само 18 години кога по сообраќајна несреќа останал квадриплегичар. Како човек кој бил активен и се занимавал со индустриски дизајн и велосипедизам, постојните помагала не му овозможувале да продолжи со начинот на живот на кој бил навикнат.

Затоа започнал самиот да создава решенија. Користејќи технологии и принципи од велосипедската и автомобилската индустрија, изработил додатоци кои можеле да се прикачат на инвалидски колички и да овозможат поголема мобилност.

Неколку години подоцна, идејата прераснала во компанија која своите производи ги пласира на меѓународниот пазар. Предноста била токму во тоа што проблемот не бил измислен за потребите на пазарно истражување. Основачот лично знаел што му недостига на корисникот и што треба да се подобри.

Кризата ги забрзува одлуките

Економските потреси не создаваат магично успешни компании. Напротив, за голем број бизниси кризата значи сериозни загуби, отпуштања, па дури и затворање. Сепак, во такви периоди се менува начинот на кој луѓето носат одлуки.

Во нормални околности компаниите можат со месеци да разгледуваат различни опции, да организираат состаноци и да чекаат дополнителни анализи. Кога опстанокот е доведен во прашање, просторот за одложување исчезнува. Одлуките мора да се носат побрзо, а експериментирањето станува неопходност.

Токму затоа кризите понекогаш го отстрануваат она што претходно го забавувало претприемништвото. Бюрократијата, стравот од ризик и бесконечните дискусии стануваат секундарни кога компанијата мора да најде решение веднаш.

Од друга страна, кризата ги менува и потребите на потрошувачите. Она што вчера било непотребно, утре може да стане неопходно. Луѓето почнуваат поинаку да размислуваат за домувањето, транспортот, работата, здравството, комуникацијата и начинот на кој ги трошат парите.

Токму во тие промени се крие можноста за нов бизнис.

Не секоја криза создава победници, но секоја создава нови проблеми

Најважната лекција од овие примери не е дека економските падови се добри за претприемачите. Тие не се. Кризите носат реални човечки и финансиски последици и можат да уништат компании кои со години внимателно биле градени.

Она што кризата го прави е нешто друго – создава нови проблеми и истовремено ги руши старите претпоставки за тоа како треба да функционира пазарот. За оние кои знаат да ги препознаат тие промени, токму таму може да се појави простор за нова идеја.

Airbnb ја искористи потребата за алтернативно сместување, Bit Source се обиде да го пренасочи знаењето на рударите кон технологијата, а компаниите што брзо се адаптираа за време на пандемијата покажаа дека постојната инфраструктура може да добие сосема нова функција.

Затоа успешниот бизнис не мора секогаш да започне во идеални услови. Понекогаш започнува во момент кога старото решение повеќе не функционира, кога ресурсите се ограничени и кога нема време за чекање.

Кризата можеби не создава подобри услови за бизнис, но создава поитно прашање: што сега му треба на пазарот? За оние што ќе успеат да го дадат вистинскиот одговор, токму најтешките периоди можат да станат почеток на нешто што ќе трае многу подолго од самата криза.