Дали наскоро ќе престанеме да чекаме човечки донор? Научниците имаат план

Она што до неодамна звучеше како далечна медицинска иднина постепено станува реалност. Биотехнолошката компанија eGenesis направи значаен чекор во развојот на ксенотрансплантацијата, односно употребата на генетски модифицирани животински органи за трансплантација кај луѓе. По првите експериментални случаи, компанијата сега се подготвува за поголемо клиничко испитување кое би можело да биде пресвртница за пациентите што со години чекаат човечки донорски орган.

Повеќе од две години откако генетски модифициран свински бубрег за првпат беше пресаден на жив човек, досега пет пациенти добиле ваков орган. Особено внимание привлекуваат два случаи во кои пациентите подоцна добиле човечки бубрези. Достапните резултати покажуваат дека претходната трансплантација со свински орган не го спречила последователното добивање човечки бубрег, што отвора простор за поинаква примена на оваа технологија.

eGenesis сега планира клиничко испитување во кое би биле вклучени повеќе од 30 пациенти. Целта е да се соберат доволно податоци за безбедноста и ефикасноста на постапката и да се создаде основа за регулаторно одобрување во Соединетите Американски Држави. За компанијата, тоа би претставувало премин од ограничени експериментални случаи кон посериозна клиничка примена.

Ксенотрансплантацијата долго време се разгледуваше пред сè како привремено решение. Идејата беше свинскиот орган да му помогне на пациентот да го надмине критичниот период и да остане жив додека чека човечки орган. Причината за интересот е јасна: бројот на луѓе кои имаат потреба од трансплантација на бубрег е многу поголем од бројот на достапни донорски органи.

Пациентите кои не можат да добијат трансплантација најчесто зависат од дијализа, постапка со која машински се прочистува крвта кога бубрезите не можат нормално да ја извршуваат својата функција. Иако дијализата може да го продолжи животот, таа е напорна и долготрајна терапија која значително го ограничува секојдневието на пациентите и може да биде поврзана со сериозни здравствени компликации.

Токму затоа и неколку месеци без дијализа можат да бидат огромна промена за човек со тешко бубрежно заболување. Од eGenesis наведуваат дека кај дел од пациентите периодот со свински бубрег им овозможил да ја подобрат физичката состојба и полесно да го издржат периодот до следната трансплантација. Во еден од случаите, пациент кој претходно бил исклучително исцрпен успеал повторно да вежба и да работи на подобрување на кардиоваскуларното здравје пред да добие човечки орган.

Но, ваквата медицинска технологија носи и сериозни ризици. Еден од најголемите предизвици е имунолошката реакција на организмот. Човечкото тело природно препознава туѓ орган како закана и може да започне силен напад кој би довел до негово отфрлање. Дополнителен проблем е тоа што реакцијата забележана кај луѓето не мора да биде идентична со онаа што научниците ја гледаат во експериментите врз други примати.

Токму првите пет пациенти им помогнале на истражувачите подобро да разберат како човечкиот организам реагира на генетски модифицираниот свински бубрег. Според досегашните сознанија, имунолошкиот одговор со текот на времето може да се промени, што довело до прилагодување на терапијата со лекови кои го потиснуваат имунитетот.

Кај некои од пациентите свинските бубрези функционирале повеќе од осум месеци. Компанијата во следното клиничко испитување ќе продолжи да ја користи имуносупресивната терапија, а една од главните цели ќе биде да се покаже дека трансплантираниот свински бубрег може да му овозможи на пациентот најмалку шест месеци да живее без дијализа.

Амбициите, сепак, не завршуваат со бубрезите. eGenesis развива и генетски модифицирани срца и црн дроб, а испитувањата поврзани со црниот дроб се очекува да започнат во наредниот период. Доколку технологијата продолжи да покажува добри резултати, потенцијалот би бил многу поширок од решавањето на недостигот на бубрези.

Најголемата визија на компанијата е ксенотрансплантацијата да престане да биде само привремен мост до човечки орган. Наместо тоа, целта е генетски модифицираниот животински орган еден ден да може да функционира како долгорочна, па дури и трајна замена.

Тоа е исклучително амбициозна цел, бидејќи за нејзино остварување не е доволно органот само да функционира неколку месеци. Потребно е да се докаже дека може безбедно да функционира со години, без сериозни компликации и без пациентот да биде изложен на неподносливи несакани ефекти од терапијата за потиснување на имунитетот.

Доколку идните клинички испитувања ги потврдат досегашните резултати, медицината би можела да добие нов извор на органи кој не зависи од бројот на човечки донори. За илјадници пациенти кои денес чекаат трансплантација, тоа би можело да значи нешто многу поголемо од нова технологија – можност навреме да добијат орган и да не зависат со години од листите на чекање.

Патот до такво сценарио сè уште е долг и неизвесен. Но, фактот што генетски модифицирани свински бубрези веќе функционираат кај луѓе и што некои пациенти по нив добиле и човечки органи покажува дека идејата повеќе не припаѓа само на научната фантастика. Следните клинички испитувања ќе покажат дали овој медицински експеримент може да прерасне во вистинска алтернатива за идните пациенти.