Почнува сезоната на слави: За полна трпеза годинава ќе треба подлабок џеб

Со доаѓањето на есента започнува и периодот кога македонските домови повторно се полнат со гости, мирис на домашно подготвена храна и традиционални јадења. Домашните слави се дел од семејната традиција, но зад празничната атмосфера за домаќините стои и една многу посериозна задача – како да се подготви богата трпеза без притоа семејниот буџет да претрпи голем удар.

Месо, сирење, салати, масло, грав, леб, пијалаци, кафе и нешто благо на прв поглед изгледаат како производи кои не би требало значително да ја оптоварат сметката. Но кога наместо за секојдневниот ручек се купуваат намирници за дваесетина или повеќе гости, трошокот за кратко време може да достигне неколку просечни месечни сметки за едно домаќинство.

Дополнителен притисок создава и фактот што храната и натаму поскапува. Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во август цените на храната и безалкохолните пијалаци биле повисоки за 0,5 отсто во споредба со јули, додека вкупната месечна инфлација изнесувала 0,4 отсто.

Процентите можеби не звучат драматично, но вистинскиот ефект се чувствува кога се купува поголема количина производи одеднаш. Десет или дваесет денари повисока цена на еден производ не изгледа многу, но кога ќе се соберат десетици ставки, разликата станува значителна.

Кај посната трпеза, дел од основните намирници се сè уште релативно достапни. На скопскиот Кванташки пазар во втората половина на август килограм грав и ориз се продавале за околу 80 денари, додека доматите се движеле од 35 до 50 денари за килограм. Сепак, цените зависат од квалитетот, сезоната и моменталната понуда, па разликите меѓу различни продавачи можат да бидат значителни.

Поголемиот дел од сметката доаѓа со производите кои традиционално заземаат централно место на славската трпеза. Месото, сирењето, сувомеснатите производи и пијалаците можат значително да го зголемат вкупниот трошок, особено ако домаќинот се одлучи за побогато мени.

Јагнешкото месо во текот на годинава во одредени периоди достигнуваше цена и до околу 900 денари за килограм во месарниците. Од друга страна, сточарите повеќепати укажуваа дека високата крајна цена не значи и висока заработка за производителите, бидејќи меѓу откупната и малопродажната цена постои голема разлика.

За трпеза на која треба да седнат околу дваесет гости, само неколку килограми месо можат да чинат неколку илјади денари. Кога на тоа ќе се додадат предјадењата, салатите, сирењето, лебот и останатите прилози, сумата постепено се зголемува. Потоа следуваат соковите и водата, кафето, алкохолните пијалаци, а на крајот и десертот.

Така, една наизглед скромна листа за пазарење може да се претвори во сериозна сметка.

Според груба пресметка врз основа на актуелните цени, подготовката на солидна домашна трпеза за околу дваесет гости може да достигне приближно 15.000 денари. Доколку менито е побогато и вклучува повеќе видови месо, поквалитетни сирења, сувомеснати производи, алкохолни пијалаци и купени десерти, трошокот лесно може да надмине 20.000 денари, а во поскапа варијанта да се приближи и до 25.000 денари.

Сепак, конечната сметка во голема мера зависи од изборот на домаќинот. Домашно подготвените јадења, сезонскиот зеленчук и традиционалните рецепти можат значително да ги намалат трошоците. Посната трпеза, на пример, не мора да значи и евтина трпеза, но со внимателно планирање може да се подготви со помал буџет од раскошна мрсна слава.

На другата страна се готовите производи. Нарачано печење, купени салати, готови мезе и десерти од слаткарница се практични и го скратуваат времето поминато во кујната, но речиси секогаш значат и поголема сметка.

Во меѓувреме, притисокот врз цените на храната продолжува и на глобално ниво. Високите температури, сушите и проблемите во снабдувањето влијаат врз производството и достапноста на земјоделските производи. Светските цени на храната во август достигнаа највисоко ниво од крајот на 2022 година, што е уште еден сигнал дека храната и понатаму останува чувствителна ставка за семејните буџети.

За македонските домаќинства, тоа значи дека подготовката за славата годинава ќе бара малку повеќе планирање. Купувањето дел од производите порано, споредувањето на цените и внимателното составување на менито можат да направат разлика во конечната сметка.

Сезоната на домашните слави допрва започнува, а со неа повторно доаѓаат семејните собирања, полните трпези и долгите разговори околу масата. Но зад секоја полна чинија стои и домашниот буџет. А колку ќе чини славата, на крајот најмногу ќе зависи од тоа што ќе се стави на трпезата и колку гости ќе седнат околу неа.