Кој заработувал најмногу во Југославија? Апсолутниот рекордер бил приватен угостител од Скопје

Кога денес се зборува за најплатените професии, најчесто се помислува на ИТ-специјалисти, директори, банкари, лекари или успешни претприемачи. Пред повеќе од три децении, економската слика била значително поинаква. Податоците за пријавените приходи во поранешна Југославија покажуваат дека на самиот врв не се наоѓале политичари и директори на најголемите државни компании, туку луѓе од сосема различни професии.

Според податоците објавени во 1989 година, а кои се однесуваат на приходите остварени во 1988 година, меѓу најголемите пријавени приходи имало приватни угостители, пејачи, трговски претставници, уметници, спортисти, новинари и универзитетски професори.

Највисокиот пријавен приход меѓу објавените податоци го имал приватен угостител од Скопје. Тој за 1988 година пријавил приход од дури 171 милион тогашни динари.

Овој податок особено привлекува внимание бидејќи денес приватното угостителство ретко би било првата професија што би ја поврзале со највисоките пријавени приходи во една држава. Во тогашниот економски систем, сепак, успешните приватни угостители можеле да остварат значително повисоки приходи од просечните примања на вработените.

Во Белград, пак, рекордер бил пејач на народна музика. Тој во текот на 1988 година пријавил приход од 142 милиони динари. Високата заработка на популарните пејачи покажува колку значаен бил пазарот на настапи и колку успешните изведувачи можеле да заработат во периодот кога естрадата имала огромна публика.

Во Загреб на првото место се нашол трговски претставник, со пријавен приход од 61 милион динари. Неговата позиција исто така го одразува значењето на трговијата и деловните врски со странство во тогашната југословенска економија.

Во Љубљана, пак, највисок пријавен приход имал академски вајар, кој пријавил 28 милиони динари. Така, на листата на најголеми заработувачи се нашол и претставник на уметничката професија, што покажува дека високите приходи не биле ограничени само на приватниот бизнис или трговијата.

За Сараево во тогашните објавени податоци немало доволно информации за да се направи споредливо рангирање.

Интересно е што меѓу најголемите пријавени приходи не се појавуваат политичари, ниту пак директорите на најголемите државни системи. Највисоки заработки остварувале луѓе чии приходи биле директно поврзани со пазарот, приватната дејност, бројот на ангажмани, трговијата или специфичните професионални услуги.

Меѓу лицата со високи приходи во тоа време се споменувале и фудбалери, претставници на странски компании, новинари и универзитетски професори. Тоа создава прилично поинаква слика од денешната, кога високите примања најчесто се поврзуваат со технологијата, финансиите, менаџментот и високо специјализираните професии.

Сепак, овие бројки не треба директно да се претвораат во денешни евра. Крајот на осумдесеттите години бил период на сериозни економски проблеми во Југославија, висока инфлација и големи промени во вредноста на валутата. Поради тоа, едноставното прераскажување дека некој заработил „толку и толку евра“ денес би создало погрешна слика.

Дополнително, станува збор за пријавени приходи за даночни цели, а не нужно за целокупното богатство на лицето или за сумата што му останувала по плаќањето на сите даноци и други обврски.

Внимание е потребно и при споредбата меѓу републиките. Даночната основица и начинот на пресметување не биле целосно идентични насекаде, туку биле поврзани и со просечниот личен доход во секоја република. Затоа сумите од Скопје, Белград, Загреб и Љубљана не треба механички да се споредуваат како да станува збор за целосно иста економска категорија.

Сепак, податоците се интересен пресек на времето и покажуваат кои професии можеле да донесат исклучително високи приходи во доцните осумдесетти.

Особено впечатливо е што приватниот угостител од Скопје се нашол на самиот врв со 171 милион динари, пред белградскиот пејач со 142 милиона. Разликата меѓу нив покажува и колку големи можеле да бидат приходите во професии што зависеле од бројот на клиенти, настапи и директната побарувачка на пазарот.

Во изминатите децении економијата целосно се промени. Професиите кои некогаш можеле да донесат огромни приходи денес не мора да бидат меѓу најплатените, додека во меѓувреме се појавија цели индустрии што во 1988 година практично не постоеле.

Затоа листата од пред повеќе од три децении е интересна не само поради огромните бројки, туку и поради тоа што покажува како се менувале економијата, пазарот на труд и начинот на кој се создава богатство.

Денес можеби првата асоцијација на висока заработка е успешен програмер, директор на голема компанија или специјалист во високо платена професија. Во Југославија, пак, меѓу најголемите заработувачи можеле да се најдат пејачи, угостители, трговски претставници и уметници.

А меѓу објавените податоци за 1988 година, највисоката пријавена заработка му припаѓала токму на приватен угостител од Скопје, кој пријавил 171 милион тогашни динари.