Празен стан во Скопје не е без трошоци: Колку пари „истекуваат“ секоја година ако никој не живее во него?

Купен како инвестиција, наследен од семејството или едноставно оставен за некои идни времиња, празниот стан на прв поглед изгледа како имот што не создава речиси никакви трошоци. Нема станари, нема секојдневна потрошувачка, нема проблеми со закупци. Сепак, сметката за сопствеништвото продолжува да пристигнува и кога вратата со месеци или години останува заклучена.

Сопственикот и понатаму има трошоци за одржување на зградата, данок на имот, одредени комунални давачки, а со текот на времето неизбежно се појавуваат и поправки. Кај дел од становите, пак, најголемиот „невидлив“ трошок е нешто сосема друго – приходот од кирија што сопственикот би можел да го оствари, но свесно или несвесно го пропушта.

Скопје е особено интересен пример бидејќи недвижностите одамна се меѓу најпосакуваните форми на вложување. Дел од становите се купуваат со намера да се издаваат, други се чуваат како долгорочна инвестиција, додека трети остануваат празни поради наследство, семејни причини или затоа што сопствениците не сакаат да се занимаваат со издавање.

Но колку навистина чини еден празен стан во текот на една година?

Да земеме пример со стан од околу 60 квадратни метри во станбена зграда во Скопје. Ако во него никој не живее, потрошувачката на електрична енергија може да биде многу мала, но речиси никогаш не е апсолутно нула. Фрижидер, рутер, алармен систем, бојлер или друг уред оставен вклучен може да создава одредена потрошувачка.

Од друга страна, ако сите уреди се исклучени, трошокот за струја може да биде минимален. Слично е и со водата – празниот стан практично нема редовна потрошувачка, но тоа не значи дека сопственикот автоматски е ослободен од сите давачки поврзани со имотот.

Многу поважен дел од сметката доаѓа од самата зграда.

Без разлика дали станот е населен или празен, тој е дел од колективен објект кој бара одржување. Лифтот мора да се сервисира, заедничките простории се одржуваат, инсталациите стареат, фасадата и покривот бараат поправки, а за поголеми интервенции се користат средства од резервниот фонд.

Затоа празниот стан не значи дека сопственикот може целосно да ги избегне трошоците за зградата. Напротив, одредени обврски постојат без оглед на тоа дали во станот живее едно лице, пет лица или никој.

Потоа доаѓа данокот на имот, кој исто така не исчезнува само затоа што недвижноста не се користи. Кога ќе се соберат овие издатоци, станот може да создава неколку илјади денари трошоци годишно дури и во периоди кога практично не се користи.

Но вистинската финансиска слика станува многу поинтересна кога ќе се земат предвид повремените поправки.

Празен стан не е имот кој престанува да старее. Водоводните инсталации, електричната мрежа, клима-уредите, бојлерот, прозорците, ролетните и другата опрема со текот на времето бараат сервис или замена. Понекогаш проблемот може да биде мал и евтин, но една поголема поправка може за само неколку дена да го надмине вкупниот износ на редовните годишни трошоци.

Токму затоа не постои една универзална сума што може да се каже дека секој празен стан во Скопје ја чини сопственикот годишно. Износот зависи од зградата, големината на имотот, староста, начинот на одржување, даночната обврска и тоа дали во станот останале активни некои уреди и услуги.

Сепак, постои уште еден трошок што најчесто не се гледа во ниту една сметка.

Тоа е пропуштената кирија.

Ако еден стан може да се издава за 300 евра месечно, а цела година стои празен, сопственикот не губи само пари за одржување. Тој потенцијално се откажува и од 3.600 евра приход годишно.

Секако, тоа не значи дека 3.600 евра автоматски би завршиле во џебот на сопственикот. Издавањето носи свои трошоци, даночни обврски, ризик од периоди без закупец, поправки и амортизација на станот. Некои сопственици свесно ја прифаќаат оваа загуба затоа што сакаат недвижноста да ја задржат за своите деца или за други семејни потреби.

Но од инвестициски аспект, празниот стан има цена.

Ако недвижноста стои неискористена пет години, сопственикот во тој период не само што има редовни трошоци, туку потенцијално пропушта и значителен приход од издавање. Дури и релативно умерена кирија, кога ќе се пресмета на подолг период, може да претставува сума од илјадници или десетици илјади евра.

Ова е и причината поради која при проценка на недвижностите инвеститорите не гледаат само на тоа колку чини станот и дали неговата цена ќе расте. Важно е и дали имотот создава приход, колку чини неговото одржување и колкав е приносот што сопственикот може да го очекува.

За некого празниот стан е сигурност и долгорочна инвестиција. За друг, тој е неискористен капитал кој би можел да носи редовен приход.

Едно е сигурно – сопственоста над недвижноста не значи дека трошоците престануваат кога ќе се затвори вратата.

Станот може да биде празен, но сметките, одржувањето, данокот и амортизацијата продолжуваат. А ако недвижноста би можела да се издава, секој месец во кој стои празна исчезнува и можноста за приход.

Затоа, од финансиски аспект, прашањето не е само колку чини да имате стан во Скопје, туку и колку ве чини тоа што тој стан не го користите.