Малта стана европски Холивуд: Зошто најголемите филмски продукции се селат на овој мал остров

Малта одамна не е само туристичка дестинација позната по сончевото време, морето и историските градови. Во последните години, малиот медитерански архипелаг се претвора во една од најатрактивните европски локации за снимање големи холивудски и британски продукции.

На малтешките улици, крајбрежја и историски локалитети се создаваат сцени што на филмското платно можат да изгледаат како антички Рим, Кариби, југот на Франција или измислени светови. Токму разновидноста на пејзажите, поволната клима и развиената филмска инфраструктура ѝ овозможија на Малта да стане омилена локација на големите продукциски куќи.

Сепак, зад овој успех стои уште еден, можеби поважен фактор – исклучително дарежливата државна поддршка за филмската индустрија.

Во последните три години на Малта годишно се снимале повеќе од 30 филмови и телевизиски серии. Меѓу продукциите што избрале да снимаат на островот се „Jurassic World Rebirth“, „Гладијатор II“, филмската адаптација на „The Magic Faraway Tree“, како и новиот акционен филм со Џејсон Статам, „Mutiny“. На Малта е преместено и снимањето на третата сезона од серијата „Enola Holmes“, додека за следната година е најавено и снимањето на серијата „The Order“, чија приказна е сместена во периодот пред османлиската опсада на островот во 1565 година.

Иако денешниот филмски бум изгледа како релативно нов феномен, Малта има долга историја како филмска локација. Првите продукции таму започнале да се снимаат уште во 1925 година, а од 1970-тите островот располага и со големи базени наменети за снимање сцени на вода. Тие овозможуваат продукциите да создаваат морски сцени во контролирани услови, без потреба од скапи снимања на отворено море.

Вистинската промена, сепак, дошла со развојот на европскиот систем на филмски финансиски поттикнувања. Наместо продукциите да зависат главно од јавни фондови, даночните олеснувања и директните поврати на дел од трошоците станале еден од главните инструменти со кои европските држави се натпреваруваат за големите филмски проекти.

Малта во оваа конкуренција се позиционирала особено агресивно. Земјата го вовела системот за поврат на дел од продукциските трошоци во 2005 година, а денес продукциите можат да добијат поврат до 40 отсто од квалификуваните трошоци.

Особено интересен е фактот што поддршката може да ги опфати и странските филмски екипи и опремата што се користи на снимањето доколку таквите ресурси не можат да се обезбедат на домашниот пазар. Тоа значително ја зголемува привлечноста на островот за големите меѓународни продукции.

Продуцентот кој работел на филмовите „Наполеон“ и „Гладијатор II“ малтешкиот систем го опишал како еден од најдарежливите во светот. За продукциските компании, ваквите услови можат да значат огромна разлика во конечната пресметка на филмот, особено кај блокбастерите со буџети од стотици милиони долари.

Но, властите не го гледаат филмскиот сектор само како начин за привлекување познати актери и режисери. Според малтешкиот филмски комесар Јохан Грех, секое евро што државата го вложува преку системот на поттикнувања генерира околу четири евра економска активност.

Зад продукциите остануваат пари потрошени во хотели, ресторани, транспорт, изнајмување опрема, локални услуги и ангажирање работници. Филмската индустрија така станува поширок економски проект, а не само културен сектор.

Малта планира овој модел дополнително да го развива. По 2028 година се очекуваат нови подобрувања на системот на поттикнувања, а во соработка со приватни инвеститори се планира и изградба на нов филмски комплекс вреден околу 80 милиони евра.

Амбициите се островот да може да прифати уште поголеми продукции и да ја зацврсти позицијата на европски центар за филмско производство.

Сепак, брзиот развој има и своја цена. Дел од малтешките филмски работници предупредуваат дека силната ориентација кон странските продукции може да го забави развојот на домашната кинематографија. Големите странски проекти носат инвестиции и работни места, но тоа не значи автоматски дека се создава и силна локална филмска индустрија.

Малтешките филмови и понатаму ретко стигнуваат до најголемите меѓународни фестивали и награди. Еден од позначајните исклучоци е „Luzzu“, кој во 2021 година беше номиниран за главната награда на жирито на фестивалот „Санденс“.

Така, Малта денес се наоѓа во интересна позиција. Островот успеа да стане исклучително привлечен за најголемите светски продукциски компании, но следниот предизвик е дел од тој успех да се претвори и во долгорочна корист за домашната филмска сцена.

Додека продуцентите гледаат евра, даночни олеснувања и идеални локации, Малта се обидува да изгради нешто многу поголемо – филмска индустрија што нема да зависи само од тоа колку странски филмови ќе дојдат да се снимаат на островот.