Не ги фрлајте старите телефони: Во нив се крие злато кое вреди повеќе отколку што мислите

Старите мобилни телефони, компјутери и друга електронска опрема што со години стои заборавена во фиоки можеби имаат поголема вредност отколку што мислиме. Иако количината на злато во еден уред е многу мала, милионите отфрлени уреди ширум светот претставуваат значаен извор на овој благороден метал.

Со растот на вредноста на златото, интересот за негово извлекување од електронскиот отпад станува сè поголем. Истовремено, новите технологии овозможуваат металите да се издвојуваат со помалку енергија и без класичните процеси што подразбираат топење на материјалите или употреба на агресивни хемикалии.

Електронскиот отпад претставува еден од најбрзорастечките видови отпад во светот. Телефоните, компјутерите и останатите уреди содржат комбинација од пластика, бакар, сребро, злато, тантал и други материјали кои можат повторно да се употребат.

Сепак, огромен дел од старата електроника и понатаму завршува на депонии наместо во центри за рециклирање. Според податоците на Обединетите нации, во 2022 година правилно биле собрани и рециклирани само 22,3 отсто од електронскиот отпад.

Токму затоа електронскиот отпад сè почесто се гледа како секундарна суровина, а не само како еколошки проблем.

Еден од најинтересните материјали што може да се извлечат од старите уреди е златото. Британската Кралска ковница проценува дека од електронскиот отпад годишно би можело да се добијат околу 400 килограми злато.

На прв поглед, тоа не изгледа како огромна количина во споредба со глобалното производство на злато. Но, вредноста се зголемува кога ќе се земе предвид дека станува збор за метал кој веќе се наоѓа во производите и не мора повторно да се ископува од природни наоѓалишта.

Особено интересен е процесот на издвојување. Наместо традиционалните методи кои бараат високи температури или силни киселини, развиени се технологии со кои златото може да се извлече на собна температура.

Технологијата на канадската компанија Excir, на пример, користи специјален хемиски раствор кој може селективно да го издвојува златото од електронските компоненти. По процесот останува фин материјал богат со злато, кој потоа може дополнително да се рафинира.

Постројките наменети за ваков тип рециклирање можат да обработуваат илјадници тони електронски отпад годишно. При таков обем, дури и минималните количини злато што се наоѓаат во поединечните уреди стануваат економски значајни.

Но, колку злато навистина има во еден мобилен телефон?

Количината е многу мала и се мери во милиграми. Кај постарите мобилни телефони се пронаоѓале околу 30 милиграми злато, додека кај поновите уреди количината може да варира. Во зависност од моделот и компонентите, вредноста на златото во еден телефон може да изнесува само неколку единици во странска валута.

Тоа значи дека никој нема да се збогати ако продаде еден стар телефон поради златото што се наоѓа во него. Вистинската вредност се појавува кога се собираат огромни количини уреди.

И токму тука се крие потенцијалот на електронскиот отпад. Телефон кој за еден човек е безвреден, во огромна количина може да стане извор на значајни количества благородни метали.

Рециклираното злато веќе се користи и за производство на нови производи. Од злато извлечено од електронски отпад може да се изработува и накит, што покажува дека материјалот од стар телефон или компјутер може да добие целосно нов живот.

На тој начин, уредот кој некогаш бил дел од секојдневието може, по рециклирањето, да стане суровина за сосема друг производ.

Освен економската, ваквиот пристап има и еколошка страна. Ископувањето нови количества метали бара значителни ресурси, енергија и простор, додека рециклирањето овозможува дел од веќе постоечките материјали повторно да се употребат.

Сепак, тоа не значи дека секој стар телефон треба да се расклопува дома со цел да се извлече златото. Процесот бара специјализирана опрема, контролирани услови и соодветна технологија. Најбезбедно и најкорисно е старата електроника да се предаде на места што се занимаваат со правилно собирање и рециклирање електронски отпад.

Затоа следниот пат кога ќе пронајдете стар телефон во фиока, можеби не треба веднаш да го гледате како безвреден уред. Во него има материјали кои повторно можат да се искористат, а малата количина злато што ја содржи е само еден дел од приказната.

Кога ќе се соберат милиони стари телефони, компјутери и други електронски уреди, она што изгледа како безначајна количина во еден уред може да се претвори во вредна „урбана руда“ – ресурс кој наместо да заврши на депонија, може повторно да влезе во производниот циклус.