Зошто дизелот поскапува многу побрзо од нафтата? Дали се соочуваме со сериозен проблем

Цената на дизелот во последните недели расте со многу побрзо темпо од цената на суровата нафта, а причината не треба да се бара само кај нафтените берзи. Зад наглото поскапување стојат комбинација од ограничено производство на рафинирани горива, нарушено снабдување, геополитички конфликти и зголемена побарувачка.

Од 18 јуни наваму, дизелот поскапел за речиси 40 проценти, додека суровата нафта во истиот период забележала раст од околу пет проценти. Толку големата разлика покажува дека проблемот е во целиот синџир на снабдување, а не само во цената на суровината од која се произведува горивото.

Првиот дел од одговорот лежи во рафинериите. Нафтата сама по себе не се користи директно како дизел. Таа мора да се преработи во рафинерија, а токму капацитетот за производство на готови горива во одредени региони е под притисок. Кога рафинериите не можат да произведат доволно дизел, цената на готовиот производ може да расте многу побрзо од цената на суровата нафта.

Дополнителен проблем се геополитичките конфликти. Војните на Блискиот Исток и во Украина го нарушуваат нормалното функционирање на енергетските пазари и создаваат неизвесност околу транспортот, производството и испораката на горива.

Кога одредени извори на снабдување стануваат недостапни или поризични, купувачите мора да бараат алтернативни количества од други региони. Тоа може да значи подолги транспортни рути, повисоки трошоци и поголема конкуренција за ограничените количини дизел.

Европа е особено чувствителна на ваквите нарушувања бидејќи голем дел од нејзината економија зависи од дизелот. Тој не се користи само во автомобилите, туку е основно гориво за камионите, земјоделската механизација, градежната индустрија и бројни други сектори.

Токму затоа секој недостиг на дизел може да предизвика ефект што се шири низ целата економија. Кога транспортните компании плаќаат повеќе за гориво, растат и трошоците за превоз на стоката. Тој трошок потоа може да се префрли врз производителите, трговците и на крајот врз потрошувачите.

Вториот важен фактор е сезонската побарувачка. Европа се приближува кон периодот во кој зимата дополнително го оптоварува енергетскиот систем. Пазарот мора однапред да обезбеди доволни количини горива, а доколку залихите се ниски, секој нов проблем во снабдувањето може да предизвика силен ценовен удар.

Тука лежи и одговорот на прашањето зошто дизелот може да расте многу побрзо од нафтата. Цената на суровата нафта е само еден дел од конечната цена на горивото. Кај дизелот огромно значење имаат рафинериските капацитети, залихите, транспортот, увозот и односот меѓу понудата и побарувачката.

Ако има доволно сурова нафта, но нема доволно рафинериски капацитет или готов дизел, цената на горивото може нагло да скокне. Тоа е токму ризикот со кој моментално се соочува европскиот пазар.

Поскапувањето веќе создава притисок врз превозниците. Камионскиот транспорт во голема мера зависи од дизелот, па секое ново зголемување на цената директно ги зголемува трошоците за транспорт на стоката.

Ударот може да биде значителен и за земјоделството. Тракторите и голем дел од земјоделската механизација користат дизел, па поскапото гориво ги зголемува трошоците за обработка на земјиштето, жетвата и транспортот.

Затоа кризата со дизелот може да се претвори во поширок економски проблем. Доколку цените продолжат да растат, последиците нема да останат ограничени на бензинските пумпи. Поскапиот транспорт може да доведе до поскапи производи, а дополнителниот притисок врз компаниите може повторно да ја засили инфлацијата.

Најголемиот ризик допрва може да дојде со зимата. Ако побарувачката се зголеми во момент кога европските залихи се ниски, а снабдувањето остане нарушено, дизелот би можел да поскапува и понатаму, независно од тоа што ќе се случува со цената на суровата нафта.

Токму затоа експертите предупредуваат дека Европа може да се соочи со исклучително високи цени на дизелот. Проблемот не е само во тоа колку чини нафтата, туку дали на пазарот има доволно готово гориво.

Ако недостигот продолжи, разликата меѓу цената на нафтата и дизелот може да стане уште поголема. Тоа би значело поскапи патувања, повисоки транспортни трошоци и дополнителен удар врз европската економија токму пред почетокот на зимската сезона.