Клима-уредите работат на максимум, сметките растат, а жештината останува: Што правиме погрешно?

Летата стануваат сè потопли, топлотните бранови траат подолго, а високите температури веќе не се само непријатност туку сериозен предизвик за начинот на кој ги проектираме и градиме домовите и деловните објекти. И покрај инвестициите во нови фасади, подобра изолација и енергетски поефикасна столарија, многу луѓе и понатаму се соочуваат со прегреани простории.

На прв поглед, решението изгледа едноставно. Подебела изолација, квалитетни прозорци и моќен клима-уред би требало да обезбедат пријатна температура во текот на летото. Но, архитектите предупредуваат дека проблемот е многу посложен. Начинот на кој е поставена зградата, нејзината ориентација, големината и позицијата на прозорците, материјалите од кои е изградена, како и можноста за природно проветрување, имаат големо влијание врз тоа колку топлина ќе задржи објектот.

Еден од клучните проблеми е што многу згради се проектираат според климатски услови кои веќе не се исти. Архитектурата што била функционална пред неколку децении денес може да создава сосема поинаков ефект. Она што некогаш било доволно за заштита од летните горештини не мора да биде доволно во услови на сè почести и подолги топлотни бранови.

Ориентацијата на зградата е еден од факторите што не може лесно да се промени откако објектот ќе биде изграден. Просториите со големи стаклени површини изложени на директно сонце можат многу брзо да се загреат, особено во попладневните часови. Ако нема соодветна надворешна заштита од сонцето, топлината влегува во просторот и дополнително го оптоварува системот за ладење.

Токму затоа, самата замена на прозорците не е секогаш доволна. Современата столарија може значително да ги намали загубите на енергија во текот на зимата, но во лето е потребна и заштита од сончевото зрачење. Ролетни, надворешни жалузини, тенди, брисолеји и други архитектонски решенија можат да спречат сончевата енергија воопшто да стигне до стаклото.

Изолацијата исто така има важна улога, но не може сама да го реши проблемот со прегревањето. Добро изолираната зграда ја забавува размената на топлина со надворешната средина. Тоа значи дека во зима топлината потешко излегува, но во лето може да значи и дека топлината што еднаш ќе навлезе во објектот потешко се отстранува.

Затоа е важно да се размислува за целокупното однесување на зградата, а не само за еден нејзин елемент. Материјалите, дебелината и поставеноста на изолацијата, бојата на фасадата, покривот, стаклените површини и начинот на засенчување влијаат врз температурата во внатрешноста.

Природното проветрување може да биде уште еден важен дел од решението, особено во периодите кога ноќните температури се пониски од дневните. Отворањето на прозорците во вистинскиот момент може да помогне акумулираната топлина да се исфрли од објектот. Но, и ова зависи од архитектонското решение, распоредот на просториите и можноста воздухот природно да циркулира.

Во густо изградените градски средини ситуацијата е уште посложена. Бетонот, асфалтот и другите тврди површини ја апсорбираат сончевата топлина и ја ослободуваат постепено, па температурите во градовите можат да останат високи и во текот на ноќта. Недостигот од зеленило дополнително го намалува природното ладење.

Поради тоа, борбата против летното прегревање не треба да се води само во внатрешноста на зградите. Дрвјата, зелените површини, сенките и соодветно проектираните јавни простори можат да имаат значајна улога во намалувањето на температурите во населените места.

Клима-уредите секако остануваат важна алатка, но нивната прекумерна употреба создава нов проблем. Колку повеќе уреди работат истовремено, толку е поголема потрошувачката на електрична енергија, а надворешните единици дополнително испуштаат топлина во урбаната средина. Така се создава круг во кој високите температури доведуваат до поголема употреба на климатизацијата, а климатизацијата дополнително придонесува за загревање на околината.

Затоа идните згради ќе мора да се проектираат со поинаков пристап. Наместо само да се прашува како објектот ќе се загрева во зима, сè поголемо внимание ќе треба да се посветува на тоа како ќе се однесува во најтоплите денови од годината.

Проблемот е што голем дел од одлуките што влијаат врз летната удобност се носат уште во фазата на проектирање. Ориентацијата на објектот, распоредот на прозорците, длабочината на просториите, засенчувањето и изборот на материјали подоцна тешко се менуваат без сериозни градежни зафати.

Тоа значи дека зградите што ги градиме денес не треба да бидат проектирани според климатските услови од минатото. Тие ќе останат во употреба со децении, во период кога топлотните бранови може да бидат почести, подолги и поинтензивни.

Новата архитектура затоа ќе мора да бара рамнотежа меѓу енергетската ефикасност, природното ладење, заштитата од сонце и прилагодувањето кон променетата клима. Фасадата и клима-уредот можат да помогнат, но ако самата зграда е погрешно поставена и проектирана, ниту најдобрата изолација нема целосно да го реши проблемот.

Прашањето повеќе не е само како да изградиме зграда што ќе биде топла во зима. Сè поважно станува како да создадеме простор во кој ќе може нормално да се живее и во најжешките денови од иднината.