ЕУ против Кина: Почнува нова трговска војна, Мароко и Турција стануваат новиот фронт

Европската унија се соочува со нов предизвик во трговскиот спор со Кина. Откако европскиот пазар во последните години беше преплавен со евтина кинеска стока, Брисел сега стравува дека дел од кинескиот извоз би можел да најде нов пат кон Европа преку Мароко и Турција.

Двете земји имаат посебни трговски односи со Европската унија, што отвора простор за кинеските компании да произведуваат или склопуваат производи таму и потоа полесно да ги пласираат на европскиот пазар. За Брисел ова станува сè посериозно прашање, особено во услови кога Унијата веќе воведе дополнителни царини за одредени кинески производи, меѓу кои и електричните автомобили.

Европските власти стравуваат дека кинеските компании со вложувања во соседните земји на ЕУ би можеле делумно да ги заобиколат постојните трговски бариери. Наместо производите директно да пристигнуваат од Кина, производството постепено се префрла поблиску до европскиот пазар, што го усложнува контролирањето на нивното потекло и условите под кои влегуваат во Унијата.

Кинеските инвестиции во Мароко и Турција во последните години значително пораснаа. Според податоци на истражувачката организација Rhodium Group, во период од четири години кинеските компании вложиле околу шест милијарди долари во Мароко и уште две милијарди долари во Турција.

Мароко особено се издвојува како центар за развој на автомобилската индустрија и производството на компоненти за електрични возила. Кинески компании од секторот на батерии и автомобилската индустрија веќе најавија или започнаа проекти во земјата, со што постепено се создава поширок производствен синџир.

Меѓу компаниите што инвестираат во Мароко се производители на батерии и материјали за нивно производство, како и фирми што произведуваат автомобилски компоненти и гуми. Намерата е да се создаде производствена база што ќе може да опслужува не само локални пазари, туку и купувачи во Европа и други региони.

Овој развој особено го загрижува Брисел поради тоа што Европската унија во 2024 година воведе дополнителни царини за кинеските електрични автомобили поради утврдените субвенции што им овозможуваат на кинеските производители да настапуваат со пониски цени.

Турција, пак, има уште поспецифична позиција поради царинската унија со Европската унија. Дел од кинеските компании таму вложуваат за да го освојат турскиот пазар, но истовремено се разгледува и можноста производството да се користи како база за извоз кон Европа.

Еден од најпознатите примери е BYD, кој планираше изградба на голем производствен капацитет во Турција. Компанијата доби поволни услови за пристап до турскиот пазар, а инвестицијата требаше да биде поврзана со локализирано производство. Проектот, сепак, засега е ставен во мирување.

Во Турција инвестираат и други кинески компании, меѓу кои производители на домашни апарати и соларна опрема. Тоа покажува дека кинеското присуство не е ограничено само на автомобилскиот сектор, туку постепено се шири и во други индустрии.

Економистите укажуваат дека трговските договори на Мароко и Турција со Европската унија го прават проблемот сложен. Бидејќи голем дел од стоката може да се движи под поволни трговски услови, Брисел тешко може едноставно да воведе нови ограничувања без притоа да ги наруши постојните односи со овие земји.

Во меѓувреме, Европската комисија се обидува да постигне порамнотежени трговски односи со Пекинг. Преговорите започнаа во јуни, но останува неизвесно дали до октомври ќе биде постигнат конкретен договор. Европските власти веќе предупредија дека, доколку не се постигне напредок, Унијата е подготвена да разгледа и дополнителни мерки за заштита на европската индустрија.

Проблемот не се сведува само на царините. Кинеските компании во последните години сè почесто инвестираат директно во земји надвор од Кина, каде што отвораат фабрики, воспоставуваат локални синџири на снабдување и постепено се приближуваат до своите најважни пазари.

За Пекинг, ваквата стратегија носи повеќе предности. Компаниите добиваат пристап до нови пазари, ги намалуваат транспортните трошоци и полесно се приспособуваат на локалните трговски правила. За Европа, пак, се отвора прашањето дали постојните механизми за заштита на пазарот се доволни во услови кога производството може да се преместува во соседни земји.

Токму затоа Мароко и Турција постепено стануваат нова точка на судирот меѓу Брисел и Пекинг. Кинеските инвестиции носат работни места, фабрики и капитал во овие земји, но истовремено ја принудуваат Европската унија да размислува како да ја заштити сопствената индустрија без да ги наруши трговските односи со своите соседи.

Трговската битка повеќе не се води само околу тоа колку царина ќе се плаќа на границата. Сè поважно станува каде се произведува стоката, каде се создава нејзината додадена вредност и преку кои земји таа стигнува до европските потрошувачи. Во таа нова игра, Мароко и Турција се позиционираат како важни карики, а Брисел ќе мора да најде начин да одговори без да го наруши сопствениот трговски систем.