Иста работа, различна плата: Зошто жените во Македонија заработуваат помалку?

Иако законите предвидуваат еднаква плата за еднаква работа, реалноста покажува дека разликите меѓу мажите и жените сè уште постојат. Најновите податоци укажуваат дека мажите во просек заработуваат 8,7 проценти повеќе од жените, иако извршуваат иста или споредлива работа. Оваа разлика не е само статистика, туку показател дека родовата нееднаквост и понатаму е присутна на пазарот на трудот.

Економските аналитичари посочуваат дека ваквиот јаз не може целосно да се објасни со разлики во образованието, работното искуство или позицијата во компанијата. Според нив, дел од проблемот лежи во начинот на кој се определуваат платите, бонусите и можностите за напредување.

Во многу компании основната плата можеби е слична, но разликите најчесто се појавуваат преку дополнителните надоместоци, наградите за успешност, унапредувањата или индивидуалните преговори при вработување. Истражувањата покажуваат дека мажите почесто бараат повисока почетна плата, а работодавачите почесто ги прифаќаат тие барања. Од друга страна, жените неретко започнуваат со пониски примања, особено доколку претходно имале прекин на кариерата поради породилно отсуство или семејни обврски.

Познавачите на работните односи сметаат дека нееднаквоста денес ретко се појавува како отворена дискриминација. Наместо тоа, таа се создава постепено преку одлуки за покачувања, распределба на бонуси и избор на вработени за повисоки позиции. Со текот на времето, овие разлики стануваат сè поголеми и значително влијаат врз вкупните приходи на работниците.

Дополнителен проблем претставува недоволната транспарентност на платите. Во голем број приватни компании висината на платата се смета за доверлива информација, па вработените ретко знаат колку заработуваат нивните колеги. Поради тоа, многумина дознаваат дека се помалку платени дури случајно, преку разговор со колеги или кога ќе се објави оглас за истото работно место со повисока понуда.

Синдикалните организации предупредуваат дека токму ваквата тајност создава простор за неправедни разлики. Според нив, неопходно е компаниите да воведат јасни критериуми за определување на платите, транспарентни системи за унапредување и редовни проверки дали навистина се почитува принципот „еднаква плата за еднаква работа“.

Економистите укажуваат дека последиците не завршуваат со месечната заработка. Помалите приходи во текот на работниот век влијаат и врз висината на пензијата, можноста за штедење, добивањето кредити и финансиската независност. Разликата од 8,7 проценти на годишно ниво може да значи изгубени илјадници евра, а во текот на целата кариера таа се претвора во значителна финансиска нееднаквост.

Работодавачите, пак, најчесто објаснуваат дека платите зависат од индивидуалните резултати, искуството и преговарачките способности на кандидатите, а не од полот. Сепак, дел од компаниите признаваат дека системите за наградување не секогаш се доволно прецизни и дека е потребно редовно да се анализираат разликите во примањата за да се избегнат неправди.

Експертите сметаат дека секоја компанија која сака да ги задржи квалитетните работници треба сама да ги преиспитува своите политики за наградување, наместо да чека инспекциски контроли или јавен притисок. Поголемата транспарентност и јасните правила би можеле значително да го намалат јазот меѓу платите на мажите и жените.

Иако разликата од 8,7 проценти на прв поглед изгледа како обична бројка, таа во пракса значи помалку пари за секојдневните трошоци, помали можности за штедење и послаба финансиска сигурност. Затоа, прашањето за еднаквата плата останува едно од најважните прашања за фер и рамноправен пазар на трудот.