Спасувачкото јаже е фрлено – ќе успее ли Македонија да го фати навреме?

Вештачката интелигенција сè почесто се посочува како една од технологиите што може значително да го забрза економскиот развој на посиромашните држави. Според најновите анализи на Светска банка, земјите во развој имаат можност за релативно краток период да направат напредок за кој во минатото биле потребни децении, па дури и цел век. Сепак, експертите предупредуваат дека оваа можност нема да трае засекогаш и дека успехот ќе зависи од тоа колку брзо државите ќе ги создадат основните предуслови за примена на новите технологии.

Главниот економист на Светска банка, Индермит Гил, оценува дека вештачката интелигенција претставува ретка можност за економиите во развој да го намалат јазот со најбогатите земји. Наместо веднаш да инвестираат милијарди во изградба на големи центри за податоци или развој на сопствени напредни модели, овие држави можат да постигнат далеку поголем ефект со користење и приспособување на веќе постоечките технологии кон своите потреби.

Таквиот пристап може да донесе значајни придобивки во повеќе области. Во здравството, алатките базирани на вештачка интелигенција можат да им помогнат на лекарите побрзо да поставуваат дијагнози и да обработуваат медицински податоци. Во земјоделството можат да обезбедат подобри прогнози за приносите, да помогнат при планирањето на производството и поефикасното користење на ресурсите. Во образованието можат да им обезбедат дополнителна поддршка на наставниците, особено во средини каде што недостига стручен кадар.

Покрај овие области, вештачката интелигенција може да ја подобри работата и на јавната администрација, даночните служби, судството, системите за социјална заштита и институциите задолжени за управување со природни катастрофи. Наместо да ги заменува вработените, нејзината најголема предност е во тоа што ја зголемува нивната продуктивност и овозможува побрзо и поефикасно извршување на секојдневните задачи.

Анализите покажуваат дека земјите со ниски и средни приходи имаат релативно помал ризик од губење работни места поради автоматизацијата во споредба со развиените економии. Во овие држави околу 4,5 проценти од работните места се изложени на поголем ризик од автоматизација со генеративна вештачка интелигенција, додека во богатите земји тој удел достигнува повеќе од 14 проценти. Од друга страна, потенцијалот за зголемување на продуктивноста е речиси еднаков, што отвора можност технологијата да стане силен двигател на економскиот раст.

Ова доаѓа во период кога многу економии во развој се соочуваат со забавен раст, високи трошоци за задолжување, послаба трговска активност и последици од глобалните кризи. Според Светска банка, правилната примена на вештачката интелигенција може значително да ја промени оваа состојба и да создаде нови можности за развој во текот на следните години.

Сепак, предизвиците остануваат сериозни. Голем дел од најнапредните системи за вештачка интелигенција се развиваат во ограничен број држави, пред сè во САД и Кина, додека многу земји во развој сè уште се соочуваат со недостаток на стабилно снабдување со електрична енергија, брз интернет и современа дигитална инфраструктура. Во некои региони училиштата и јавните институции и понатаму немаат сигурен пристап до основните технолошки ресурси.

Токму затоа експертите сметаат дека дигиталната трансформација мора да започне со создавање на основните услови. Покрај инфраструктурата, неопходно е развивање локални бази на податоци, поддршка за локалните јазици и обука на населението за користење на новите технологии. Решенијата мора да бидат приспособени на потребите на секоја држава, бидејќи систем кој не го разбира локалниот јазик, законската рамка или специфичните услови има ограничена практична вредност.

Светска банка препорачува постепен пристап. Првиот чекор е користење на веќе достапните алатки, потоа нивно прилагодување на домашните услови, а дури во подоцнежна фаза развој на сопствени технолошки решенија. На тој начин државите можат да избегнат огромни инвестиции во сложени системи пред да изградат стабилна основа за нивна успешна примена.

Истовремено, експертите предупредуваат дека брзиот развој на вештачката интелигенција носи и ризици. Доколку не постојат јасни правила и соодветен надзор, можно е да се продлабочат нееднаквостите, да се наруши приватноста на граѓаните или алгоритмите да влијаат врз важни одлуки во здравството, вработувањето и јавните услуги.

Поради тоа, довербата во новите технологии ќе биде исто толку важна колку и нивниот развој. Со правилна примена, вештачката интелигенција може да помогне во подобрување на здравствените услуги, образованието, земјоделството и ефикасноста на институциите. За милијарди луѓе што живеат во земји со ниски и средни приходи, оваа технологија може да стане средство за побрз економски развој и подобар квалитет на живот, но само доколку државите навреме ги создадат условите за нејзино безбедно и ефикасно користење.