Нов ценовен шок на повидок? Екстремните горештини се закана за цените на храната

Летните горештини не носат последици само за здравјето и секојдневниот живот, туку можат значително да влијаат и врз цените на храната. Кога високите температури траат со денови, а сушата ги намалува приносите, ефектите брзо се пренесуваат низ целиот синџир на снабдување – од нивите и фармите до маркетите. Економистите предупредуваат дека токму ваквите временски услови можат повторно да создадат инфлациски притисоци, особено кај основните прехранбени производи.

Земјоделското производство е меѓу секторите кои најсилно ги чувствуваат екстремните временски услови. Високите температури и недостатокот на врнежи го намалуваат приносот на овошјето, зеленчукот и житните култури, додека земјоделците се принудени да трошат повеќе средства за наводнување, електрична енергија и заштита на посевите. Кога производството опаѓа, а трошоците растат, производителите имаат мал простор да ги задржат цените на исто ниво, па дел од дополнителните расходи неизбежно се пренесуваат на крајните потрошувачи.

Најбрзо на ваквите промени реагираат свежото овошје и зеленчук. Овие производи имаат краток рок на траење, а високите температури дополнително го забрзуваат нивното расипување. Дел од родот пропаѓа уште на нивите, дел се губи при транспортот и складирањето, што ја намалува понудата и создава услови за раст на цените.

Последиците не се ограничени само на растителното производство. Топлотните бранови влијаат и врз сточарството, бидејќи животните во услови на екстремни температури јадат помалку, имаат помала продуктивност и произведуваат помалку млеко. Во исто време, фармите имаат повисоки трошоци за разладување на објектите, вентилација и обезбедување доволно вода. Тоа постепено се одразува врз цените на млечните производи, месото и јајцата.

Дополнителен фактор се и транспортните трошоци. Возилата што превезуваат лесно расиплива храна мораат подолго да работат со разладни системи, што значи поголема потрошувачка на гориво и електрична енергија. Зголемените трошоци за логистика и складирање често завршуваат во крајната продажна цена на производите.

Економските анализи покажуваат дека топлотните бранови можат да имаат долгорочно влијание врз инфлацијата. Според процени, екстремните температури во текот на летните месеци можат да предизвикаат дополнителен раст на цените на непреработената храна во месеците што следуваат. Со продолжување на климатските промени, храната би можела да стане еден од главните двигатели на инфлацијата во наредната деценија, особено во регионите кои се изложени на почести суши и долготрајни горештини.

Посебно чувствителни се државите кои зависат од увоз на земјоделски производи. Кога сушите ќе ги погодат големите светски производители на жито, овошје или растителни масла, цените на меѓународните пазари растат, а тоа директно се пренесува и врз домашниот пазар. Ако истовремено растат и цените на енергенсите и транспортот, притисокот врз цените станува уште поголем.

Стручњаците предупредуваат дека кај многу земјоделски култури приносите почнуваат да се намалуваат кога температурите подолго време остануваат над 30 Целзиусови степени. Продолжените топлотни бранови ја намалуваат влагата во почвата, го нарушуваат развојот на растенијата и влијаат врз квалитетот на плодовите, што дополнително ја намалува понудата.

Растот на цените на храната има силно влијание и врз вкупната инфлација, бидејќи прехранбените производи заземаат значителен дел од семејниот буџет. Најсилно се погодени домаќинствата со пониски приходи, кои најтешко можат да ги надоместат повисоките трошоци за основните животни намирници.

Иако летните горештини ќе завршат, нивните економски последици може да се чувствуваат уште долго. Вистинската состојба на приносите ќе стане појасна по завршувањето на жетвата и бербата, но доколку производството биде послабо од очекувањата, цените на храната би можеле да останат под притисок и во текот на есента и зимата. Затоа климатските промени сè повеќе се сметаат не само за еколошки, туку и за сериозен економски предизвик што директно влијае врз животниот стандард на граѓаните.