Дали Јужна Африка е новата мета на Трамп? Вашингтон го сака богатството под јужноафриканската почва

Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп сè поотворено го насочува вниманието кон Јужна Африка, каде што економските и стратешките интереси почнуваат да ги потиснуваат политичките несогласувања. И покрај затегнатите односи меѓу Вашингтон и Преторија, САД инвестираат во проект за експлоатација на реткоземни елементи – суровини кои денес се меѓу најважните ресурси за развојот на високите технологии, енергетската транзиција и современата воена индустрија. Потегот јасно покажува дека обезбедувањето сигурен пристап до критични минерали станува еден од главните приоритети на американската економска и безбедносна стратегија.

Соединетите Американски Држави преку Меѓународната развојна финансиска корпорација (DFC) обезбедија финансиска поддршка од 50 милиони долари за проектот Фалаборва, кој се реализира во северниот дел на Јужна Африка. Станува збор за необичен проект кој наместо класично отворање нов рудник, предвидува извлекување реткоземни елементи од огромни количества индустриски отпад што останале од поранешното производство на фосфатни ѓубрива.

Инвестицијата доаѓа во време кога односите меѓу двете земји се обременети со политички несогласувања. Доналд Трамп во повеќе наврати ја критикуваше јужноафриканската влада и изнесуваше тврдења за наводен прогон на белото население, кои не се поткрепени со релевантни докази. Дополнително, неговата администрација претходно ја прекина дел од финансиската помош за Јужна Африка. Но и покрај тоа, американските инвестиции во стратешките минерали продолжуваат, што покажува дека економските интереси имаат предност кога станува збор за ресурсите неопходни за идниот развој.

Реткоземните елементи денес се меѓу најбараните суровини во светот. Тие се користат за производство на паметни телефони, компјутери, батерии, електрични возила, ветерни турбини, медицинска опрема, роботи, но и во најсовремените системи на одбранбената индустрија. Поради нивната стратешка важност, администрацијата на Трамп планира да инвестира речиси 12 милијарди долари во создавање американски резерви на критични минерали и развој на нови синџири за снабдување.

Проектот Фалаборва го развива компанијата Rainbow Rare Earths, без директно учество на јужноафриканската влада. Наместо ископување нови рудници, компанијата користи фосфогипс – индустриски отпад кој содржи значајни количества реткоземни метали. Според досегашните анализи, на локацијата има околу 35 милиони тони ваков материјал, а експертите сметаат дека неговиот целосен потенцијал сè уште не е утврден.

Од компанијата објаснуваат дека станува збор за прв ваков проект во светот, бидејќи реткоземните елементи се добиваат преку обработка на веќе постоечки индустриски отпад. Тоа значи дека покрај производството на вредни суровини, истовремено се врши и еколошка санација на просторот, без потреба од нови големи ископи.

Дополнителна предност е што постројката ќе користи до 90 проценти обновливи извори на енергија, што треба значително да ги намали емисиите и трошоците во споредба со класичното рударство. Изградбата на фабриката е планирана за почетокот на 2027 година, додека комерцијалното производство би требало да започне во 2028 година. Според сегашните проценки, проектот има потенцијал да работи најмалку 16 години.

Компанијата планира годишно да произведува неодимиум, празеодимиум, диспрозиум и тербиум – четири реткоземни елементи кои имаат исклучително висока вредност на светскиот пазар. Иако количините не се големи во споредба со традиционалните рудници, тие се доволни компанијата да стане значаен производител на тешки реткоземни елементи.

Според раководството на Rainbow Rare Earths, најголемиот дел од идното производство ќе биде наменет за западните пазари, пред сè за Соединетите Американски Држави. Побарувачката особено доаѓа од американската одбранбена индустрија, бидејќи овие материјали се користат при производство на борбени авиони, подморници, ракетни системи и друга високотехнолошка воена опрема. На пример, современ борбен авион Ф-35 содржи стотици килограми реткоземни елементи, додека кај подморниците тие се мерат во повеќе тони.

Стручњаците посочуваат дека проектот во Јужна Африка е специфичен бидејќи реткоземните елементи веќе се наоѓаат во материјал што се наоѓа на површината. За разлика од многу други земји, каде што се потребни длабоки ископи и сложени процеси за нивна експлоатација, овде суровината е значително полесно достапна, што ги намалува трошоците и влијанието врз животната средина.

Паралелно со оваа инвестиција, САД продолжуваат да ги зајакнуваат своите позиции и во други делови на Африка. Вашингтон го поддржува и железничкиот коридор Лобито, кој треба да ги поврзе рудно богатите региони на Демократска Република Конго и Замбија со атлантското крајбрежје, овозможувајќи побрз транспорт на критични минерали кон западните пазари.

Развојот на овие проекти покажува дека Африка станува сè поважна во глобалната борба за критичните суровини. Додека политичките несогласувања меѓу Вашингтон и Преторија остануваат, стратешката вредност на реткоземните елементи создава нов простор за соработка. За САД, обезбедувањето сигурни извори на овие минерали е прашање на економска конкурентност, технолошки развој и национална безбедност, а Јужна Африка сè повеќе се наметнува како еден од клучните партнери во таа долгорочна стратегија.