Јавниот долг на развиените економии ќе достигне рекордни 75,8 трилиони долари до крајот на 2026 година

Вкупниот јавен долг на развиените светски економии до крајот на 2026 година ќе достигне рекордни 75,8 трилиони американски долари, покажуваат најновите проценки на кредитната агенција Fitch. Според анализата, растот на задолженоста е резултат на долготрајните буџетски дефицити, зголемените државни расходи и геополитичките кризи кои продолжуваат да вршат силен притисок врз јавните финансии.

Агенцијата очекува само во текот на оваа година долгот на развиените земји да порасне за дополнителни 4,2 трилиони долари, при што вкупното задолжување ќе достигне околу 104 проценти од нивниот бруто домашен производ. За споредба, пред дваесет години јавниот долг на овие економии изнесувал околу 26 трилиони долари, што претставувало приближно 68 проценти од БДП, што јасно покажува колку значително се зголемила задолженоста во последните две децении.

Најголем дел од вкупниот долг ќе биде концентриран во десетте најразвиени светски економии, кои според проценките ќе акумулираат околу 69 трилиони долари обврски. Тоа претставува повеќе од 114 проценти од нивниот заеднички бруто домашен производ.

Соединетите Американски Држави и натаму ќе бидат земјата со најголем буџетски дефицит меѓу развиените економии. Fitch прогнозира дека американскиот дефицит годинава ќе достигне 7,8 проценти од БДП, што одговара на околу 2,5 трилиони долари. По САД следуваат Франција со дефицит од пет проценти, Велика Британија со 4,8 проценти, Германија со 3,7 проценти и Јапонија со 3,1 процент од БДП.

Во извештајот се наведува дека наглото зголемување на јавниот долг е последица на серија глобални кризи кои ги одбележаа последните години. Меѓу нив се светската финансиска криза, должничката криза во еврозоната, пандемијата на ковид-19, војната во Украина, како и актуелните геополитички тензии, вклучително и конфликтот меѓу САД и Иран.

Дополнителен товар за државните буџети претставуваат и зголемените трошоци за одбрана, стареењето на населението, инвестициите поврзани со климатските промени и повисоките трошоци за ново задолжување поради повисоките каматни стапки. Според проценките, европските земји во периодот од 2025 до 2029 година во просек ќе ги зголемат издвојувањата за одбрана за околу 0,6 проценти од БДП.

Fitch предупредува дека високото ниво на задолженост претставува дополнителен ризик и за финансиските пазари. Иако приносите на десетгодишните државни обврзници во најголемите економии благо се намалиле по смирувањето на тензиите меѓу САД и Иран, тие и натаму остануваат значително повисоки отколку пред избувнувањето на кризата, што ги зголемува трошоците за сервисирање на долгот.

Агенцијата прогнозира дека до 2030 година односот на јавниот долг на САД кон БДП може да достигне 131,5 проценти, што би било дополнително зголемување во споредба со очекуваните околу 120 проценти во 2026 година. Јапонија, и покрај мало намалување на задолженоста, ќе остане земјата со највисок долг во однос на економската активност, со речиси 192 проценти од БДП.

Во анализата се посочува и дека развојот на вештачката интелигенција би можел да има двоен ефект врз јавните финансии. Од една страна, новите технологии би можеле да го поттикнат економскиот раст и да придонесат за поголема продуктивност, што би ја подобрило одржливоста на јавниот долг. Од друга страна, автоматизацијата може да предизвика промени на пазарот на трудот, што би значело поголеми издвојувања за социјална заштита и потенцијално намалување на даночните приходи, создавајќи нови предизвици за владите ширум светот.