Наместо картички, сè повеќе Руси носат пари во кеш: Нов удар за економијата под притисок

Во Русија повторно расте употребата на готовина, а овој тренд создава дополнителни проблеми за економијата која веќе се соочува со последиците од повеќегодишниот воен ангажман и зголемените финансиски притисоци. Граѓаните сè почесто се враќаат кон плаќање со банкноти поради прекините на мобилниот интернет, но и поради тоа што дел од компаниите се обидуваат да ги намалат даночните трошоци работејќи надвор од официјалните текови.

Според податоците на Руската централна банка, количината на готовина во оптек од почетокот на годината е зголемена за околу 1,56 трилиони рубљи. Тоа е најголем раст во истиот период од годината, ако се исклучи периодот на пандемијата на коронавирусот, покажуваат анализите на податоците објавени од централната банка.

Една од главните причини за зголемената побарувачка за готовина се честите прекини на мобилниот интернет во различни делови од земјата. Руските власти наведуваат дека ограничувањата се воведуваат како безбедносна мерка поради заканите од напади со беспилотни летала, но последица е тоа што голем број граѓани остануваат без можност да плаќаат со картички или дигитални апликации.

За дел од населението, готовината повторно станува симбол на сигурност. Една жителка на Москва за BBC изјавила дека физичките пари ѝ даваат чувство на контрола, бидејќи во случај на прекин на мрежите сепак може да купи основни производи.

Ова не е првпат во текот на војната Русите да повлекуваат поголеми количини пари од банките. Слични бранови на зголемена побарувачка за готовина се забележани по прогласувањето на делумната мобилизација во 2022 година, како и за време на краткотрајниот бунт на приватната воена група Вагнер во 2023 година, кога неизвесноста ги натера граѓаните да бараат поголема финансиска резерва.

Сепак, сегашниот тренд создава сериозни предизвици за државниот буџет. Во момент кога Москва има зголемени трошоци поврзани со воените операции и се соочува со растечки буџетски дефицит, намалената контрола врз паричните текови може дополнително да ја отежни наплатата на даноците.

Иако енергетскиот сектор и понатаму обезбедува значаен дел од приходите на државата, руската економија покажува знаци на забавување. Министерството за економија ја намали прогнозата за растот на бруто домашниот производ во 2026 година на само 0,4 проценти, што би претставувало најслаб економски резултат од почетокот на војната.

Дополнителен притисок врз бизнисите создаде и зголемувањето на даноците. Од почетокот на годината стапката на данокот на додадена вредност беше зголемена од 20 на 22 проценти, а беше намален и прагот над кој малите и средните компании мораат да влезат во системот на плаќање ДДВ.

Поради послабите приходи, повисоките трошоци и намалените профитни маржи, дел од малите компании почнаа повторно да се потпираат на готовински плаќања за да прикажат помал промет пред даночните органи. Ресторани, продавници, козметички салони и други мали бизниси сè почесто ги насочуваат клиентите кон плаќање во кеш, што им овозможува дел од приходите да останат надвор од официјалната евиденција.

Сопственичка на мала продавница за облека на пазар во градот Псков изјавила дека многу трговци се откажуваат од бизнисот бидејќи работата станала сè потешка и помалку исплатлива. Според неа, оние што останале активни често бараат од купувачите да плаќаат во готовина за да избегнат дополнителни даночни обврски.

Проблемот со враќањето на неформалната економија го потврдија и претставници на банкарскиот сектор. Финансискиот директор на Сбербанк, Тарас Скворцов, предупреди дека постојат знаци дека сè повеќе компании повторно исплаќаат дел од платите „во плик“, односно без официјална пријава и со избегнување на даноци и придонеси.

Според истражување на руската асоцијација на мали и средни компании „Опора Русија“, околу шест проценти од претприемачите признале дека почнале да користат таканаречени „сиви шеми“ за да се справат со новите финансиски оптоварувања. Тоа вклучува избегнување фискални сметки, прикажување помал промет и исплата на дел од надоместоците во готовина.

Руските власти се обидуваат да го спречат ширењето на сивата економија. Пред воведувањето на новите даночни правила, претседателот Владимир Путин предупреди дека зголемените обврски не треба да ги туркаат компаниите кон нелегално работење и повика на намалување на неформалното вработување.

Сепак, аналитичарите укажуваат на контрадикторност во политиките на државата. Додека едни институции се обидуваат да обезбедат поголеми приходи преку повисоки даноци и построги контроли, други мерки, како ограничувањата на мобилниот интернет, ненамерно го отежнуваат следењето на финансиските текови.

Во меѓувреме, кај дел од руските граѓани повторно се враќа старата навика за чување пари дома, наместо во банки. Тоа се случува и покрај високите каматни стапки на депозитите, кои се одржуваат на високо ниво поради борбата на централната банка против инфлацијата предизвикана од воените трошоци и економските притисоци.

Податоците покажуваат дека само во мај граѓаните повлекле околу 550 милијарди рубљи од банкарските сметки, од кои значителен дел биле средства од орочени депозити.

Некои потрошувачи веќе забележуваат дека готовината повторно станува дел од секојдневната економија. Жител на Москва раскажал дека продавач во продавница за винил-плочи му понудил попуст доколку плати во кеш, директно објаснувајќи дека причината се зголемените даночни трошоци.

Во периоди кога интернет-врските се ограничени, проблемите стануваат уште поочигледни. Граѓани во Москва пријавувале дека имале потешкотии да подигнат пари од банкомати, а некои морале да посетат повеќе уреди за да најдат оној што сè уште располага со готовина.

Враќањето кон банкнотите покажува дека, и покрај развојот на дигиталните плаќања, економската неизвесност и ограничувањата во инфраструктурата можат брзо да ги променат навиките на луѓето. За руската економија, овој тренд претставува уште еден знак дека во услови на долготраен притисок расте недовербата во системите што зависат од стабилни финансиски и технолошки услови.