Мирот е поважен од тоа да бидете во право: Психологијата на лидерите кои градат доверба наместо конфликти

Во деловниот свет честопати владее непишано правило дека успешен е оној кој секогаш има точен одговор, кој знае да ја одбрани својата позиција и кој никогаш не отстапува од сопствените аргументи. Да се биде во право се поврзува со знаење, авторитет и лидерство, па затоа многумина несвесно ја претвораат секоја дебата во натпревар што мора да се добие. Но, психологијата одамна укажува дека оваа потреба ретко произлегува само од желбата да се донесе најдобрата одлука. Многу почесто, таа е поврзана со егото, со потребата да бидеме признаени и со стравот дека признавањето туѓ аргумент ќе се доживее како слабост. Токму тука започнува разликата меѓу лидерите кои управуваат со луѓе и лидерите кои навистина влијаат врз нив.

Во организациите не недостигаат интелигентни луѓе. Она што често недостига е способноста интелигенцијата да се комбинира со емоционална зрелост. Не е тешко да се докаже дека некој греши, особено кога располагате со факти, искуство или повисока позиција. Многу потешко е да се препознае моментот кога инсистирањето на сопствената вистина повеќе му служи на егото отколку на заедничката цел. Понекогаш цената на тоа да бидете во право е изгубена доверба, нарушен однос со колегите или атмосфера во која луѓето престануваат слободно да размислуваат и да предлагаат идеи. Таквата цена е далеку поголема од секоја добиена расправа.

Нашиот мозок природно се спротивставува кога некој ги оспорува нашите ставови. Психолозите објаснуваат дека критиката честопати ја доживуваме како закана за сопствениот идентитет, а не само како несогласување околу некоја идеја. Поради тоа, наместо да слушаме што навистина сака да каже соговорникот, почнуваме да подготвуваме контрааргументи уште додека тој зборува. Во такви моменти повеќе не бараме решение, туку победа. А кога целта станува победата, комуникацијата престанува да биде средство за разбирање и се претвора во борба за надмоќ.

Токму затоа зрелите лидери се препознаваат по нешто сосема друго. Тие не чувствуваат потреба секогаш да го имаат последниот збор. Наместо тоа, поставуваат прашања, внимателно слушаат и оставаат простор другите да ги образложат своите идеи. Тоа не значи дека се неодлучни или дека немаат став. Напротив, нивната сигурност не зависи од тоа дали ќе победат во секоја дискусија. Тие знаат дека најдобрите решенија најчесто произлегуваат од различни перспективи, а не од едно доминантно мислење.

Замислете менаџер кој на секој состанок ги прекинува вработените, ги коригира нивните идеи и постојано објаснува зошто неговиот пристап е единствениот исправен. Можеби навистина е поискусен и во многу ситуации навистина е во право. Но, по извесно време тимот ќе почне да молчи. Луѓето нема да престанат да размислуваат, туку ќе престанат да зборуваат. Ќе заклучат дека нивното мислење не е важно, па наместо иницијатива ќе понудат молчење, а наместо креативност – пасивност. На долг рок, организацијата губи многу повеќе отколку што добива од лидер кој секогаш победува во разговорите.

Од друга страна, лидерот кој знае да каже „можеби не гледам сè“ испраќа сосема поинаква порака. Тој покажува дека различното мислење не е закана, туку ресурс. Во таква атмосфера луѓето се чувствуваат безбедно да поставуваат прашања, да признаат грешка и да предложат нешто ново без страв дека ќе бидат исмеани или омаловажени. Денес оваа појава психолозите ја нарекуваат психолошка безбедност и таа се смета за една од најважните карактеристики на успешните тимови. Кога вработените чувствуваат дека нивниот глас е вреден, тие стануваат поангажирани, покреативни и поспремни да преземат одговорност.

Тоа не значи дека конфликтите треба да се избегнуваат. Напротив, секоја здрава организација има потреба од различни мислења и конструктивни несогласувања. Проблемот не е во конфликтот, туку во начинот на кој го доживуваме. Ако целта е да се најде најдоброто решение, конфликтот може да биде двигател на напредокот. Но, ако целта е да се докаже кој е попаметен, тогаш секоја расправа остава емоционални последици кои постепено ја нарушуваат довербата меѓу луѓето.

Во психологијата постои поимот когнитивна ригидност, кој ја опишува неспособноста човек да ја преиспита сопствената перспектива дури и кога постојат убедливи аргументи. Колку повеќе сме убедени дека секогаш мора да бидеме во право, толку помалку сме способни да учиме. А учењето започнува токму во моментот кога ќе си дозволиме да кажеме: „Можно е да не сум ја видел целата слика.“ Тоа не е знак на слабост, туку доказ за интелектуална зрелост.

Интересно е што најсамоуверените луѓе ретко чувствуваат потреба постојано да се докажуваат. Тие не го темелат своето чувство на вредност врз тоа дали ќе победат во секоја дискусија. Несигурноста, напротив, често се крие зад потребата за контрола, тврдоглавост и непрекинато убедување на другите. Кога човек има внатрешен мир, не се плаши од туѓото мислење. Тој знае дека различната перспектива не го намалува неговиот авторитет, туку ја збогатува конечната одлука.

Во современиот бизнис, каде што успехот сè повеќе зависи од тимската работа, довербата и способноста за соработка, оваа лекција станува поважна од кога било. Компаниите инвестираат милиони во технологии, стратегии и иновации, но често забораваат дека квалитетот на меѓучовечките односи е оној што одлучува дали една организација ќе напредува или ќе стагнира. Односите не се градат со тоа што секојдневно ќе им покажуваме на другите дека грешат, туку со тоа што ќе им покажеме дека ги слушаме, ги почитуваме и сме подготвени заедно да бараме подобри решенија.

Секако, мирот не значи молчење пред неправда, неетичко однесување или лоши деловни практики. Постојат ситуации кога е неопходно јасно и одлучно да се застане зад фактите и принципите. Но, огромен дел од секојдневните конфликти не се прашање на принципи, туку на его. Токму затоа вреди одвреме-навреме да си го поставиме прашањето: дали навистина се борам за вистината или само за потребата да победам?

На крајот, луѓето ретко паметат кој бил во право на некој состанок или кој ја добил последната расправа. Она што долго останува во нивното сеќавање е чувството што сте им го оставиле – дали ги сослушавте, дали ги почитувавте и дали направивте да се чувствуваат вредни. Токму затоа најдобрите лидери не се оние кои секогаш се во право, туку оние покрај кои и другите имаат храброст да размислуваат, да зборуваат и да растат.

Можеби токму во тоа се крие најважната психолошка лекција за современиот бизнис. Мирот не е спротивност на успехот, ниту пак е знак на слабост. Мирот е резултат на емоционална зрелост, самодоверба и способност да се направи разлика меѓу она што е навистина важно и она што само моментално му годи на егото. А лидерите што го разбираат тоа не само што создаваат подобри тимови, туку создаваат и подобри луѓе околу себе.