Европа надмина милион јавни полначи за електрични возила, но инфраструктурниот јаз со Балканот сè повеќе се продлабочува

Европа надмина милион јавни полначи за електрични возила, но Балканот и понатаму останува инфраструктурно заостанат и со ограничен пристап до мрежа за брзо полнење, покажуваат најновите податоци за развојот на електромобилноста на континентот.

Според анализата на Меѓународната агенција за енергија, европската мрежа за полнење електрични автомобили во текот на 2024 година го надминала симболичниот праг од еден милион јавно достапни полначи. Растот продолжил и во 2025 година, со дополнително зголемување од околу 20 проценти, што ја зацврстува Европа како еден од водечките региони во светот во развојот на инфраструктура за електрични возила.

Сепак, зад вкупните бројки се кријат значајни регионални разлики. Дури 70 проценти од сите јавни полначи во Европската унија се концентрирани во само три земји – Холандија, Германија и Франција. Ова укажува дека пристапот до инфраструктура не е рамномерно распределен, па возачите во западна и северна Европа имаат значително подобри услови во споредба со поголем дел од југот и истокот на континентот.

Во поразвиените пазари се забележува и брза експанзија на брзите и ултрабрзите полначи, кои овозможуваат значително пократко време на полнење и поголема практичност за корисниците. Дополнително, иницијативи како европската програма EXPAND-E придонесуваат со стотици милиони евра инвестиции во проширување на мрежата, особено за лесни комерцијални возила.

Во рамките на Европската унија, некои земји што претходно заостануваа, како Данска, Естонија, Латвија, Литванија и Романија, бележат забрзан раст на бројот на полначи, со годишни стапки кои надминуваат 50 проценти. И покрај тоа, просечната густина на инфраструктурата останува нееднаква, а во многу региони сè уште недостасува доволна покриеност на мрежата.

Во Велика Британија, иако не е дел од Европската унија, бројот на јавни полначи исто така расте и достигнува околу 116.000 единици. Во апсолутни бројки, Холандија останува лидер во Европа со повеќе од 200.000 полначи, по што следуваат Германија и Франција.

Во просек, во Европската унија има околу 11 електрични возила по еден јавен полнач, што се смета за релативно стабилен сооднос, но аналитичарите предупредуваат дека квалитетот и брзината на полнење се подеднакво важни како и голиот број на станици.

Европската регулатива за инфраструктура за алтернативни горива предвидува дополнително забрзување на развојот, со обврска за поставување брзи полначи од најмалку 150 киловати на секои 60 километри долж главните автопатски коридори. Веќе денес, голем дел од европските автопати ги исполнуваат или се блиску до овие стандарди, што ја подобрува поврзаноста меѓу државите.

Спротивно на тоа, Југоисточна Европа значително заостанува. Во земјите од регионот бројот на полначи е повеќекратно помал, што создава ограничувања за поширока употреба на електрични возила и ја забавува транзицијата кон електромобилност.

Експертите посочуваат дека разликите се резултат на нееднакви инвестиции, различни државни политики и побавно воведување на субвенции за електрични возила во споредба со северна и западна Европа. Во поединечни земји од регионот, уделот на електрични автомобили во вкупната продажба сè уште е минимален, што дополнително ја намалува економската исплатливост за побрзо ширење на инфраструктурата.

Во меѓувреме, земјите како Норвешка покажуваат сосема поинаков модел. Благодарение на долгорочни државни политики и силни стимулации, електричните возила веќе доминираат на пазарот на нови автомобили, а инфраструктурата за полнење е широко достапна.

Европа во целина останува во фаза на брза транзиција, со јасна тенденција кон проширување на мрежата и зголемување на капацитетот на брзи полначи. Сепак, анализите укажуваат дека следниот голем предизвик нема да биде само растот на бројот на станици, туку нивната рамномерна распределба и достапност во сите делови на континентот, особено во помалку развиените региони како Балканот.