Никола Илиев: Малиот бизнис може да ја промени Македонија – само треба да му се даде шанса

Во време кога младите сè почесто заминуваат од земјата, има луѓе кои одлучуваат да останат и да создаваат вредност тука. Еден од нив е Никола Илиев, економски консултант од Скопје кој последните години работи со десетици мали компании низ Македонија. Во ова интервју за 24Поглед, Илиев зборува искрено за реалноста на македонскиот бизнис, за стравот од ризик, бирократијата, но и за тоа зошто токму малите бизниси можат да бидат двигателот на нашата економија.

1. Никола, веќе неколку години сте економски консултант за мали и средни компании. Кои се најголемите предизвици што ги забележувате кај македонските претприемачи?

Она што најмногу го гледам е недостаток на стратегија. Повеќето бизниси се раѓаат од идеја и ентузијазам, што е прекрасно, но без јасен патоказ – без план, визија и поставени цели – тој ентузијазам многу брзо се троши. Нашите мали компании често немаат основна финансиска анализа, не знаат точно колку заработуваат, а колку трошат. Тоа ги тера да реагираат на пазарот, наместо да го предвидат.

Друг проблем е недостатокот на доверба во професионални совети. Многумина сè уште мислат дека консултант е „луксуз“ што само големите фирми можат да си го дозволат. Но, реалноста е дека токму малите компании најмногу имаат корист од тоа некој да им помогне со план, структура и финансиска дисциплина. И најважното – недостиг на трпение. Многу бизниси очекуваат резултати за неколку месеци, а економијата не функционира така. Потребна е долгорочност и постојано учење.

2. Дали мислите дека младите во Македонија имаат реална можност да започнат сопствен бизнис?

Ќе бидам искрен – можност постои, но системот не им оди во прилог. Имаме млади луѓе со одлични идеи, кои завршуваат на факултети и се полни со енергија, но првата административна постапка ги разочарува. Од регистрација на фирма, преку сметководство, до даночни правила – сè изгледа комплицирано и неинтуитивно. Млад човек кој нема искуство се чувствува како да влегува во лавиринт без мапа.

Исто така, недостига култура на поддршка. Кога некој млад човек каже „ќе отворам нешто свое“, честопати првата реакција од околината е – „што ако не успееш?“ Наместо да го охрабриме, ние го обесхрабруваме. А токму тој ризик е суштината на претприемништвото. Ако сакаме да видиме повеќе млади бизниси, треба да ги научиме младите дека неуспехот е дел од патот, не крајот на приказната.

3. Кои се најчестите грешки што ги прават почетниците во бизнисот?

Најчесто, тоа е започнување без анализа. Луѓето отвараат кафулиња, продавници или онлајн бизниси без да направат реална проценка дали постои пазар, колкава е конкуренцијата, и што точно ги издвојува од останатите. Второ, многумина се плашат од маркетинг и дигитална промоција, што е голема грешка во 2025 година. Ако те нема на интернет, ти практично не постоиш.

И трето, има еден психолошки аспект – многумина се плашат да наплаќаат реална цена за својата работа. Сакаат да бидат „евтини“, мислејќи дека така ќе привлечат клиенти. Но, тоа е замка. Цената треба да биде резултат на квалитет, вредност и труд. Намалувањето на цените не ја гради довербата, ја уништува. Малиот бизнис мора да научи да ја вреднува сопствената работа.

4. Работите со клиенти низ цела земја. Како гледате на претприемачката култура во Скопје, во споредба со помалите градови?

Скопје има динамичен пазар и многу повеќе можности за вмрежување, но и поголема конкуренција. Тоа го тера претприемачот да размислува побрзо, да биде поагилен и да се прилагодува на трендовите. Сепак, токму таа брзина знае да создаде притисок. Многу млади луѓе во Скопје имаат одлични идеи, но не секогаш добиваат простор да ги реализираат поради високите трошоци – кирија, плати, рекламирање.

Од друга страна, во помалите градови има повеќе простор за локални брендови. Таму луѓето повеќе се поддржуваат меѓусебно, а бизнисот расте пооргански. Мојот став е дека најдобрата комбинација е кога локален претприемач со автентичен производ или услуга успее да се промовира и во Скопје, користејќи ги дигиталните алатки. Тогаш се спојуваат квалитетот и пазарот.

5. Колку е важна дигитализацијата за малите компании во Македонија?

Тоа веќе не е опција – тоа е нужност. Во еден свет каде што потрошувачите пребаруваат, купуваат и комуницираат преку интернет, секој бизнис што не е дигитално присутен полека исчезнува. Но, дигитализацијата не значи само отворање Facebook страница. Таа значи целосна промена на начинот на работа – управување со податоци, анализа на пазар, комуникација со клиенти преку CRM алатки, автоматизација на процеси.

Она што е убаво е што денес има бесплатни или евтини алатки што секој може да ги користи. Потребна е само отвореност за учење. Јас секогаш им велам на клиентите: не мора да бидете експерти за технологија, само бидете подготвени да експериментирате. Најголемата пречка не е технологијата, туку стравот од новото.

6. Како гледате на иднината на македонската економија низ призмата на малите бизниси?

Јас сум умерен оптимист. Македонија има човечки потенцијал, но недостига конзистентна економска политика. Малиот бизнис секогаш бил двигател на економијата, но кај нас често се игнорира во корист на големите компании и странските инвестиции. Ако сакаме здрава економија, мора да ја поддржиме домашната иницијатива – преку полесен пристап до финансии, даночни олеснувања за стартапи и обуки што создаваат практични знаења.

Сакам да видам држава што ќе инвестира во мали претприемачи, не само со субвенции, туку со систем на менторство, обука и долгорочна поддршка. Тогаш ќе се создадат стабилни компании кои плаќаат даноци, отвораат работни места и не зависат од политика.

7. Што би им порачале на младите кои размислуваат да започнат сопствен бизнис?

Да не чекаат да биде „совршено време“, затоа што совршено време не постои. Почетокот секогаш е тежок, неизвесен и полн со прашања. Но, најголемата грешка е да не се проба. Денес младите имаат пристап до информации, до бесплатни алатки, до глобален пазар. Единственото што недостасува е храброст.

Да го прифатат неуспехот како дел од патот – секој успешен претприемач има зад себе барем еден проект што не успеал. Важно е да се учи од тоа. И уште нешто – да се опкружат со луѓе што веруваат во нив, не со оние што ги обесхрабруваат. Поддршката е горивото на секоја идеја. Македонија има млади кои можат многу – само треба да им дадеме причина да останат тука и да создаваат.