Од соларни панели до роботи: Кина ја зацврстува контролата врз европскиот пазар

Европската Унија станува сè позависна од кинеските компании во низа стратешки индустрии, а аналитичарите предупредуваат дека таквата зависност може да претставува сериозен економски и геополитички ризик во наредните години. Од соларни панели и ретки минерали, па сè до индустриски роботи, текстил и хемикалии, Кина постепено се наметна како доминантен снабдувач на европскиот пазар.

Загриженоста во Брисел дополнително се зголеми откако САД воведоа нови царини за кинеските производи, што отвори стравувања дека огромниот кинески производствен вишок ќе биде пренасочен кон Европа по значително пониски цени. Европските претставници предупредуваат дека тоа би можело дополнително да ја ослаби домашната индустрија и да создаде уште поголема зависност од кинеските компании.

Според податоците на Евростат, увозот од Кина во Европската Унија достигнал повеќе од 559 милијарди евра во 2025 година, што претставува раст од речиси 90 проценти во споредба со пред една деценија. Истовремено, трговскиот дефицит на ЕУ со Кина продолжува да расте, додека европскиот извоз кон кинескиот пазар бележи пад.

Најголемата зависност се забележува во секторот на зелената енергија. Кина обезбедува речиси целосен увоз на соларни панели за европскиот пазар, а доминира и во производството на батерии за електрични возила и ретки минерали што се користат во енергетиката, автомобилската индустрија и одбранбените системи. Европската Унија набавува речиси сите магнети од ретки земни елементи од Кина, додека Пекинг има и клучна улога во снабдувањето со магнезиум и други критични суровини.

Дополнителен притисок се чувствува и во секторот на индустриската роботика. Само во изминатата година увозот на кинески индустриски роботи во Европа драматично пораснал, додека цените значително паднале. Кинеските компании, потпомогнати со државни субвенции и поволни кредити, успеале да создадат производствен капацитет што европските конкуренти тешко можат да го следат.

Покрај технологијата и енергетиката, Кина има силно присуство и во хемиската индустрија, текстилот и производството на дрвни материјали. Европската комисија веќе воведе дополнителни царини за одредени кинески производи, откако домашните производители предупредија на сериозен пад на конкурентноста поради евтиниот увоз.

Сепак, експертите сметаат дека реакциите на Брисел засега се претежно одбранбени и доаѓаат предоцна. Главното прашање за Европа останува дали ќе успее навреме да изгради сопствени алтернативи и да го зајакне домашното производство, пред зависноста од кинеските компании да стане уште подлабока и потешка за промена.