Кинески научници постигнаа значаен напредок во развојот на батерии со долг работен век, создавајќи нов тип цинк-јонска батерија која и по повеќе од 10.000 циклуси на полнење и празнење задржува речиси 90 отсто од својот првичен капацитет. Ова достигнување отвора нови можности за развој на поиздржливи системи за складирање електрична енергија, особено во период кога светската побарувачка за батериски технологии постојано се зголемува. Резултатите покажуваат дека со промена на хемискиот состав на одредени компоненти може значително да се продолжи животниот век на батериите, без целосно менување на нивниот основен принцип на работа.

Истражувањето го спровеле научници од Универзитетот во Џилин и Институтот за применета хемија во Чангчун, кои се насочиле кон еден од најголемите проблеми кај постојните водени цинк-јонски батерии. Иако оваа технологија има значителен потенцијал за складирање енергија, нејзината поширока примена е ограничена поради постепеното губење на капацитетот при долготрајна употреба. Со новиот пристап, истражувачите успеале значително да ја подобрат стабилноста на батеријата и да ги намалат процесите што предизвикуваат нејзино предвремено стареење.

Потребата од вакви решенија станува сè поизразена со забрзаното ширење на обновливите извори на енергија и електрификацијата на различни индустрии. Соларните електрани и ветерните паркови произведуваат електрична енергија во зависност од временските услови, поради што се потребни системи што можат да ја складираат и да ја испорачуваат кога побарувачката е поголема од производството. Батериите што издржуваат голем број циклуси без значително намалување на капацитетот би можеле да имаат важна улога во таквите системи.

За разлика од литиум-јонските батерии, кои денес доминираат во електричните автомобили, мобилните телефони и преносните електронски уреди, цинк-јонските батерии претставуваат алтернативна технологија што сè уште интензивно се истражува. Една од нивните карактеристики е можноста да користат електролит на водена основа, што може да понуди одредени предности во поглед на безбедноста. Дополнително, цинкот е релативно распространет метал, што го прави интересен за развој на батериски системи наменети за поширока употреба.

Сепак, постојните решенија имаат сериозни технички ограничувања. Кај многу водени цинк-јонски батерии се користат катоди што содржат јод, бидејќи овозможуваат поволни електрохемиски реакции и потенцијално брзо полнење и празнење. Но во текот на работата може да дојде до несакано движење на јодните соединенија низ електролитот, што постепено ја намалува ефикасноста на батеријата.

Овој проблем е познат како ефект на пренос на јод и претставува една од причините за губење на капацитетот. Наместо јодните соединенија да останат во делот од батеријата каде што се потребни за електрохемиските реакции, тие можат да мигрираат низ електролитот. Со текот на времето тоа предизвикува загуби на активниот материјал, ја нарушува стабилноста на системот и го скратува неговиот корисен работен век.

Кинеските истражувачи се обиделе да го решат токму овој проблем, но наместо да развиваат целосно нова батериска архитектура, се насочиле кон површинската хемија на катодата. Нивната идеја била да создадат материјал што поефикасно ќе ги задржува јодните соединенија на потребното место и ќе спречува нивно неконтролирано движење. За таа цел користеле јаглеродни наноцевки, чија површина ја модифицирале со различни хемиски групи.

Јаглеродните наноцевки се исклучително мали структури со специфични електрични и механички својства, поради што се користат во различни напредни материјали. Во ова истражување тие послужиле како основа за создавање самостојни катоди што можат да го задржуваат активниот материјал и да овозможат одвивање на потребните електрохемиски реакции. Научниците испитувале како различните хемиски модификации влијаат врз врзувањето на јодот и стабилноста на батеријата.

Во експериментите биле споредувани три вида површински модификации. Истражувачите користеле хидроксилни, карбоксилни и амински функционални групи, со цел да утврдат која комбинација обезбедува најдобро задржување на јодните соединенија. Резултатите покажале дека најдобри својства имаат јаглеродните наноцевки модифицирани со хидроксилни групи.

Овие хемиски групи функционираат како микроскопски места за врзување на јодните соединенија. Наместо активниот материјал слободно да се движи низ електролитот, тој останува подобро задржан во структурата на катодата, каде што може повторно да учествува во процесите на полнење и празнење. На овој начин се намалуваат загубите на енергија и се подобрува долгорочната стабилност на батеријата.

За да го потврдат ефектот, научниците користеле напредни методи за анализа на структурата и хемискиот состав на материјалите. Со помош на спектроскопски и микроскопски техники провериле дали функционалните групи успешно се поврзале со површината на наноцевките и дали јодот е рамномерно распределен во катодата. Добиените резултати ја потврдиле успешноста на модификацијата и нејзиното влијание врз однесувањето на активниот материјал.

Највпечатливите резултати биле забележани при долготрајното лабораториско тестирање. Новата батерија остварила почетен реверзибилен капацитет од 175,5 милиампер-часови по грам при густина на струја од еден ампер по грам. Уште поважно, по повеќе од 10.000 циклуси на полнење и празнење задржала 89,34 отсто од првичниот капацитет, што укажува на исклучително мала деградација во споредба со ограничувањата што ги имаат многу постојни решенија од овој тип.

Овој резултат е особено значаен затоа што батериите постепено го губат капацитетот со секое повторно полнење и празнење. Колку побавно се одвива тој процес, толку подолго батеријата може да се користи пред нејзините перформанси да станат недоволни за конкретната намена. Задржувањето на речиси девет десетини од почетниот капацитет по толку голем број циклуси претставува важен показател за потенцијалната издржливост на новата технологија.

Истражувачите спровеле и дополнителни тестови при значително поголемо електрично оптоварување. При густина на струја од 10 ампери по грам, батеријата постигнала капацитет од 120 милиампер-часови по грам, а лабораториските испитувања покажале работен век од дури 93.400 циклуси на полнење и празнење. Ваквиот резултат е особено интересен за примени во кои батериите треба често да примаат и испорачуваат електрична енергија.

Сепак, овие бројки треба да се толкуваат во контекст на лабораториските услови во кои биле добиени. Резултатот од 93.400 циклуси е постигнат при конкретно оптоварување и не значи дека секоја идно произведена батерија автоматски ќе има ист работен век во реална употреба. За комерцијална примена потребни се дополнителни испитувања на поголеми батериски системи, во различни температурни услови и при променливи режими на работа.

За подобро да го разберат механизмот што стои зад високата издржливост, научниците ги следеле хемиските реакции во текот на работата на батеријата. Користеле Раманова спектроскопија за анализа на промените додека батеријата функционирала, како и рендгенска фотоелектронска спектроскопија за испитување на материјалите по одредени циклуси. Овие анализи покажале дека јодните соединенија можат повеќепати да преминуваат од една хемиска форма во друга, без значително нарушување на стабилноста на катодата.

Токму можноста електрохемиските реакции да се повторуваат со минимални загуби е една од клучните карактеристики на долготрајните батерии. Кога активниот материјал се задржува во структурата на електродата и останува достапен за следниот циклус, батеријата може подолго да ги одржува своите перформанси. Новата модификација на катодата покажала дека контролирањето на површинската хемија може да биде ефикасен начин за постигнување таква стабилност.

Истражувачите не се ограничиле само на мали лабораториски примероци, туку изработиле и поголем прототип на батерија во флексибилно пакување. Во него биле употребени 150 милиграми јод, а батеријата работела при напон од 1,1 волт. Прототипот постигнал капацитет од 23,8 милиампер-часови, што овозможило дополнително да се испита дали новата технологија може да функционира и надвор од првичните експериментални услови.

При тестирањето на овој поголем примерок, по 350 циклуси на полнење и празнење биле зачувани 91,7 отсто од почетниот капацитет. Иако станува збор за помал број циклуси во споредба со тестовите на лабораториските ќелии, резултатот е важен бидејќи покажува дека принципот може да се примени и во поинаква конструкција. Истовремено, разликата во резултатите укажува дека зголемувањето на димензиите и капацитетот на батеријата бара дополнителен развој.

Практичната примена на ваквите батерии би можела да биде особено интересна за стационарните системи за складирање електрична енергија. За разлика од батериите во мобилните телефони или автомобилите, кај големите енергетски системи тежината и димензиите не се секогаш пресудни. Во таквите услови, долгиот работен век, безбедноста и трошоците за производство можат да имаат поголемо значење од максималната количина енергија складирана во мал простор.

На пример, систем што складира електрична енергија од соларна електрана може да се полни во периодите на силно сончево зрачење и да ја испорачува енергијата подоцна во текот на денот. Доколку батеријата може да издржи голем број вакви циклуси без значително намалување на капацитетот, нејзината замена би можела да биде потребна поретко. Тоа потенцијално би ги намалило долгорочните трошоци за одржување и користење на системот.

Сепак, бројот на циклуси не е единствениот показател според кој се оценува една батериска технологија. За нејзината комерцијална исплатливост важни се и цената на материјалите, енергетската густина, ефикасноста при полнење и празнење, безбедноста и можноста за производство во големи количини. Новата цинк-јонска батерија покажува многу добри резултати во поглед на издржливоста, но сè уште не е докажано дека може економски да ги надмине постојните комерцијални технологии.

Особено важен предизвик ќе биде преминот од лабораториски експерименти кон индустриско производство. Материјалите што покажуваат одлични својства во мали примероци не секогаш ги задржуваат истите карактеристики кога се произведуваат во големи серии. Производителите ќе треба да утврдат дали модифицираните јаглеродни наноцевки можат да се изработуваат со постојан квалитет и по цена што би овозможила поширока примена.

Покрај тоа, ќе биде потребно да се испита како батериите реагираат на долготрајно складирање, температурни промени и различни режими на користење. Во реалните енергетски системи полнењето и празнењето не се одвиваат секогаш со ист интензитет, а батериите можат да бидат изложени на различни работни услови. Затоа лабораториската издржливост претставува важен почетен резултат, но не и конечна потврда за комерцијалната подготвеност.

Истражувањето има пошироко научно значење бидејќи покажува дека подобрувањето на батериските технологии не мора секогаш да произлезе од откривање сосема нови материјали. Понекогаш релативно мала промена во хемиската структура на постојна компонента може значително да го подобри функционирањето на целиот систем. Во овој случај, контролирањето на движењето на јодните соединенија се покажало како клуч за намалување на деградацијата.

Резултатите се објавени во научното списание Science China Chemistry, каде што се претставени експерименталните мерења и анализите на новата катодна структура. Објавувањето во научно списание овозможува истражувањето да биде разгледано и дополнително испитувано од други научни тимови. Следниот важен чекор ќе биде проверка на резултатите во поголеми системи и утврдување на можностите за практична употреба.

Во време кога батериите стануваат една од најважните технологии за енергетската транзиција, ваквите достигнувања покажуваат дека просторот за иновации е далеку од исцрпен. Литиум-јонските батерии и понатаму имаат водечка улога на глобалниот пазар, но истражувањата на алтернативни хемиски состави можат да понудат решенија за специфични потреби. Особено перспективни се технологиите што би можеле да обезбедат долг работен век и стабилно функционирање во системи за складирање обновлива енергија.

Кинеските научници засега не претставиле батерија што е подготвена веднаш да ги замени постојните комерцијални производи, туку технологија со исклучително ветувачки лабораториски резултати. Задржувањето на 89,34 отсто од капацитетот по повеќе од 10.000 циклуси претставува значаен научен успех, додека дополнителните тестови покажуваат потенцијал за уште подолга употреба при определени услови. Доколку ваквите својства успеат да се задржат и во поголеми, економски исплатливи батериски системи, новата технологија би можела да стане важен дел од идните решенија за складирање електрична енергија.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *