Интернетот добива нова димензија: Научници создадоа технологија што пренесува мириси на илјадници километри

Замислете да разговарате преку видеоповик со пријател кој живее на другиот крај од светот и, покрај неговиот глас и лик, да можете да го почувствувате и мирисот на кафето што го подготвува. Она што до неодамна изгледаше како сцена од научнофантастичен филм сега добива реална технолошка основа. Истражувачи од Соединетите Американски Држави развија експериментален систем што овозможува препознавање на одредени мириси, нивно претворање во дигитални информации и повторно создавање на аромата на друга локација.

Технологијата, наречена Scentronic, претставува обид да се надмине едно од најголемите ограничувања на современата дигитална комуникација. Иако интернетот овозможува речиси моментално пренесување слика, звук и огромни количини информации, сетилото за мирис досега остануваше надвор од вообичаеното дигитално искуство. Новиот систем покажува дека и мирисите, барем во ограничен обем, можат да станат дел од комуникацијата на далечина.

Зад истражувањето стои научен тим во кој учествува Чунју Јанг од Државниот универзитет во Охајо, главен автор на студијата. Истражувачите развиле систем составен од два основни дела што работат заедно, но не мора да се наоѓаат на исто место. Првиот го анализира мирисот, додека вториот ги користи добиените информации за да создаде соодветна арома.

Основата на системот е таканаречениот електронски нос, уред што служи за препознавање на хемиските карактеристики на одредени мириси. Наместо да испраќа вистински ароматични молекули преку интернет, тој го анализира мирисот и создава дигитален запис што може да се пренесе до друг уред. На местото на приемот, генераторот ослободува соодветни ароматични супстанции со цел да го реконструира мирисот што бил препознаен на почетната локација.

Овој принцип е суштински различен од физичкото пренесување на мирис низ просторот. Аромата на кафето не патува од еден континент до друг, туку преку интернет се испраќа информација врз основа на која посебен уред создава слично сетилно искуство. Тоа значи дека растојанието само по себе не е главната пречка, сè додека постои интернет-врска и соодветна опрема на двете локации.

Електронскиот нос што го развиле истражувачите има дијаметар од приближно 15 сантиметри. Станува збор за пренослив уред, но не и за технологија што е предвидена постојано да се носи на телото. Неговата задача е да ги регистрира мирисните карактеристики и да ги претвори во информации што системот може понатаму да ги обработува.

Од друга страна, уредите што ги создаваат мирисите се развиени во неколку различни форми. Научниците експериментирале со модели што можат да се носат како нараквица или ѓердан, но и со верзија што се држи во рака. Ваквиот пристап покажува дека истражувачите размислуваат не само за функционирањето на технологијата, туку и за нејзината практична употреба во секојдневниот живот.

Засега можностите на Scentronic се ограничени на препознавање пет различни мириси. Меѓу нив се аромите на кафе, пиво, црвено вино, портокал и колач, кои служат како почетни примери за тестирање на системот. Иако станува збор за мал број мириси во споредба со огромната разновидност што човечкиот нос може да ја разликува, резултатите претставуваат важен чекор во истражувањето на дигиталната репродукција на ароми.

Изборот на овие мириси не е случајно интересен од аспект на идната примена. Сите се поврзани со секојдневни производи и искуства што луѓето лесно ги препознаваат. Токму поради тоа тие овозможуваат да се испита дали системот може да создаде арома што корисникот ќе ја поврзе со конкретен производ или ситуација.

Сепак, препознавањето на неколку однапред определени мириси е многу поедноставна задача од дигитализирањето на сите ароми што постојат во природата. Мирисот на еден предмет често е резултат на сложена комбинација од различни испарливи хемиски соединенија, а човечкото сетило за мирис е чувствително и на многу мали промени во нивниот состав. Затоа создавањето универзален систем што би можел верно да репродуцира илјадници различни мириси останува значителен научен и инженерски предизвик.

Дополнителна сложеност произлегува од фактот дека луѓето не ги доживуваат сите мириси на ист начин. Одредена арома кај една личност може да предизвика пријатни асоцијации, додека кај друга да биде непријатна или едвај забележлива. Тоа значи дека идните системи ќе мора да се справат не само со техничката прецизност на репродукцијата, туку и со различните човечки реакции на мирисите.

И покрај ограничувањата, истражувањето отвора интересно прашање за иднината на интернетот. Досегашниот развој на дигиталната комуникација главно беше насочен кон подобрување на сликата и звукот, од видеоповици со висока резолуција до просторен звук и виртуелни средини. Додавањето мирис би можело да го прошири начинот на кој луѓето ги доживуваат дигиталните содржини.

Една од можните области на примена е виртуелната реалност. Денешните VR-системи можат да создадат убедлив визуелен впечаток дека корисникот се наоѓа во друг простор, но искуството останува ограничено бидејќи недостасуваат дел од природните сетилни информации. Доколку мирисите станат дел од ваквите системи, виртуелната прошетка низ шума, пекара или ресторан би можела да добие дополнителна димензија.

Интересни можности се отвораат и во образованието. Учениците би можеле да се запознаваат со одредени природни и хемиски процеси преку контролирани мирисни примери, наместо да се потпираат исклучиво на текстуални објаснувања и фотографии. Во специјализирани обуки, ваквата технологија потенцијално би можела да помогне и при препознавање карактеристични мириси, иако за таква примена би бил потребен многу поширок и попрецизен систем од сегашниот прототип.

Забавната индустрија е уште еден сектор во кој дигиталните мириси би можеле да привлечат внимание. Филмовите, видеоигрите и интерактивните содржини постојано бараат нови начини да го зголемат чувството на присуство кај публиката. Мирисот би можел да стане дополнителен елемент во создавањето атмосфера, но неговата употреба би морала внимателно да се контролира за да не предизвикува непријатност.

Потенцијал постои и во интернет-трговијата, особено кај производите за кои аромата е важен дел од купувачкото искуство. Парфемите, кафето и одредени прехранбени производи денес тешко можат целосно да се претстават преку фотографија и опис. Во иднина, доколку технологијата стане доволно прецизна и достапна, дигиталното претставување мириси би можело да им помогне на купувачите подобро да ги запознаат производите пред да донесат одлука.

Сепак, таквата примена засега останува далечна можност. За еден уред да репродуцира голем број различни ароми, потребно е да располага со соодветни ароматични супстанции и механизам за нивно контролирано ослободување. Тоа отвора прашања за одржувањето, дополнувањето на материјалите, цената и долгорочната практичност на системот.

Важна е и безбедноста на корисниците. За разлика од сликата и звукот, репродукцијата на мирис подразбира ослободување физички супстанции во непосредната околина. Поради тоа, секоја идна комерцијална примена ќе мора да ги земе предвид можните алергиски реакции, чувствителноста на одредени состојки и условите во кои уредите ќе се користат.

Покрај техничките предизвици, се поставува и прашањето дали корисниците навистина ќе сакаат мирисите да станат дел од секојдневната дигитална комуникација. Додека сликата и звукот лесно можат да се исклучат, ароматичните молекули остануваат во просторот одредено време по нивното ослободување. Затоа идните уреди ќе мора да овозможат прецизно дозирање и контрола, особено ако се користат во затворени простории.

За научниците, сепак, најважниот резултат во оваа фаза е демонстрацијата дека одреден мирис може да биде препознаен, претворен во податоци и реконструиран на друго место. Чунју Јанг објаснува дека комуникацијата преку мириси може да функционира на различни растојанија, без разлика дали уредите се наоѓаат во иста просторија или на спротивни страни од планетата. Клучната идеја е физичкото сетилно искуство да се поврзе со дигиталниот пренос на информации.

Ова не значи дека интернетот наскоро ќе може да го пренесе секој мирис што го чувствуваме во реалниот свет. Scentronic сè уште е експериментален систем со ограничен број препознатливи ароми, а за поширока употреба ќе бидат потребни дополнителни истражувања и технолошки подобрувања. Особено важно ќе биде да се утврди колку прецизно уредите можат да ги репродуцираат мирисите и како функционираат во различни услови.

Но развојот на оваа технологија покажува дека дигиталната комуникација можеби се приближува до нова фаза. По децении во кои интернетот се развиваше првенствено како средство за пренесување текст, слика и звук, истражувачите започнуваат да експериментираат и со други човечки сетила. Доколку ваквите системи станат попрецизни, побезбедни и попрактични, тие би можеле да го променат начинот на кој комуницираме и ги доживуваме виртуелните содржини.

Засега, идејата да го почувствуваме мирисот на свежо подготвено кафе од другата страна на светот останува ограничена на научни прототипови. Но фактот дека истражувачите веќе успеале да создадат систем што ја поврзува детекцијата на мирис со неговата репродукција на далечина отвора ново поглавје во развојот на дигиталните технологии. Интернетот можеби нема наскоро да добие сопствено сетило за мирис, но првите чекори кон таквата иднина веќе се направени.