Холандија планира да укине 25.000 работни места во администрацијата: Вештачката интелигенција ќе ја преземе работата на службениците

Холандија подготвува голема реформа на државната администрација во која вештачката интелигенција треба да одигра една од главните улоги. Владата планира да го намали бројот на работни места во јавниот сектор за 25.000, со амбиција да создаде поефикасен административен систем и значително да ги намали трошоците за неговото функционирање.

Според информациите објавени од Bloomberg, холандските власти очекуваат реформата да овозможи годишни буџетски заштеди од 3,5 милијарди евра, почнувајќи од 2035 година. Планот предвидува широка примена на вештачката интелигенција во административните процеси, со што дел од задачите што денес ги извршуваат државните службеници би можеле да бидат автоматизирани.

Оваа иницијатива претставува еден од поамбициозните примери за користење на новите технологии во јавната администрација. Наместо дигитализацијата да се ограничува само на електронски документи и онлајн услуги, холандската влада сака вештачката интелигенција да стане инструмент за суштинска промена на начинот на кој функционираат државните институции.

Промените би можеле да бидат особено значајни за министерствата и државните агенции, каде што се предвидуваат кратења што во одредени случаи би достигнале и до 60 проценти. Станува збор за сериозно преструктурирање кое би можело да влијае врз организацијата на работата, распределбата на надлежностите и бројот на вработени во различни административни служби.

Сепак, реформата нема подеднакво да ги опфати сите делови од државниот апарат. Според најавените планови, полицијата и одбраната ќе бидат изземени од предвидените намалувања, што укажува дека владата сака да ги зачува капацитетите во областите поврзани со безбедноста.

Одлуката за ваков пристап доаѓа во период кога европските држави сè поинтензивно ги разгледуваат можностите што ги нуди вештачката интелигенција. Технологијата веќе се користи во приватниот сектор за автоматизација на повторливи задачи, анализа на големи количества информации и забрзување на деловните процеси, а сега слични решенија сè повеќе се разгледуваат и во јавните институции.

Државната администрација традиционално се потпира на голем број процедури што бараат обработка на документи, проверка на податоци и комуникација меѓу различни институции. Дел од овие активности би можеле да се извршуваат со помош на системи за вештачка интелигенција, особено кога станува збор за стандардизирани и повторливи административни постапки.

Таквата автоматизација потенцијално би можела да го намали времето потребно за обработка на барањата на граѓаните и компаниите. Наместо службениците рачно да проверуваат голем број документи или да внесуваат податоци во различни системи, дел од процесите би можеле да се извршуваат автоматски, додека вработените би се насочиле кон посложени задачи.

Сепак, примената на вештачката интелигенција не значи дека сите административни активности можат целосно да се препуштат на технологијата. Одлуките што се однесуваат на правата на граѓаните, јавните средства и законските обврски бараат јасни правила, одговорност и можност за човечка проверка.

Токму затоа, еден од најголемите предизвици за холандските власти ќе биде да утврдат кои работни процеси можат безбедно да се автоматизираат, а каде е неопходно да остане директното учество на државните службеници. Брзината на обработката на документите може да биде важна, но точноста и законитоста на административните одлуки остануваат основни услови за доверба во институциите.

Финансиската страна на реформата е особено впечатлива. Планираните заштеди од 3,5 милијарди евра годишно претставуваат значителен износ што би можел да го намали притисокот врз државниот буџет и да отвори простор за пренасочување средства кон други јавни потреби.

Меѓутоа, ваквите заштеди не се очекуваат веднаш. Поставената цел се однесува на периодот од 2035 година, што покажува дека станува збор за долгорочна трансформација, а не за промена што може да се спроведе во краток рок.

За успешна примена на новите системи ќе бидат потребни инвестиции во дигитална инфраструктура, обука на вработените и приспособување на постојните административни процедури. Дополнително, државните институции ќе мора да обезбедат соодветна заштита на личните податоци и сигурност на информациските системи што ќе користат вештачка интелигенција.

Особено чувствително останува прашањето за 25.000 работни места што се предвидени за укинување. Иако реформата е претставена како начин за зголемување на ефикасноста, нејзиното спроведување неизбежно отвора прашања за иднината на вработените и за социјалните последици од намалувањето на администрацијата.

Засега, од достапните информации не е јасно во колкав обем намалувањето би се реализирало преку отпуштања, природен одлив на кадар или непополнување на испразнетите работни места. Разликата е значајна, бидејќи секој од овие пристапи има различни последици за вработените и за функционирањето на институциите.

Доколку реформата се спроведува постепено, дел од промените би можеле да се реализираат преку пензионирање и реорганизација на службите. Сепак, за вакво сценарио би биле потребни внимателно кадровско планирање и проценка на тоа кои институции можат да продолжат да ги исполнуваат своите обврски со помал број вработени.

Холандскиот план отвора и поширока дебата за иднината на административните професии. Додека досега најголемото внимание беше насочено кон влијанието на вештачката интелигенција врз приватните компании, сè поочигледно станува дека технологијата може значително да го промени и јавниот сектор.

Работните места што се потпираат на повторливи постапки, стандардизирани документи и обработка на информации се меѓу оние што имаат најголем потенцијал за автоматизација. Од друга страна, професиите што бараат сложено расудување, непосредна комуникација со граѓаните и носење одлуки со правни последици веројатно ќе продолжат да имаат потреба од значајно човечко учество.

Промените би можеле да влијаат и врз структурата на потребните квалификации во јавната администрација. Наместо исклучиво традиционални административни знаења, институциите во иднина би можеле да бараат повеќе вработени што умеат да работат со дигитални системи, да проверуваат резултати создадени од вештачка интелигенција и да управуваат со автоматизирани процеси.

Тоа значи дека технолошката трансформација не мора да се сведе само на намалување на бројот на службеници. Таа може да доведе и до создавање нови работни задачи и потреба од преквалификација на дел од постојните вработени, иако тоа само по себе не гарантира дека сите изгубени работни места ќе бидат заменети.

За граѓаните, најважното прашање ќе биде дали реформата навистина ќе донесе подобри јавни услуги. Намалувањето на трошоците може да биде значајна буџетска придобивка, но вистинската ефикасност на администрацијата се мери и преку брзината, достапноста и квалитетот на услугите што ги добива населението.

Доколку вештачката интелигенција овозможи побрзо издавање документи, поедноставни процедури и помалку административни пречки, реформата би можела да има позитивни ефекти и врз деловното опкружување. За компаниите, особено за малите и средните претпријатија, времето потрошено на административни постапки претставува реален деловен трошок.

Но постои и спротивен ризик. Доколку намалувањето на бројот на вработени се случува побрзо од воведувањето функционални дигитални решенија, одредени служби би можеле да се соочат со дополнително оптоварување и потешкотии во обезбедувањето навремени услуги.

Токму поради тоа, успехот на холандската иницијатива ќе зависи од начинот на кој ќе се спроведе реформата, а не само од бројот на укинати работни места. Воведувањето вештачка интелигенција во државните институции бара внимателно тестирање, контрола на квалитетот и јасно утврдена одговорност за можните грешки.

Холандија со овој план испраќа силен сигнал дека вештачката интелигенција може да стане значаен инструмент за намалување на јавните расходи. Во исто време, таа отвора прашање со кое во наредните години веројатно ќе се соочат и многу други европски држави: колку голема администрација ќе биде потребна во услови кога дел од нејзините традиционални задачи ќе можат да ги извршуваат дигитални системи?

Планираното укинување на 25.000 работни места и очекуваната годишна заштеда од 3,5 милијарди евра ја прават холандската иницијатива значаен пример за можната иднина на јавниот сектор. Дали таа ќе стане успешен модел за модернизација или ќе покаже колку е сложено заменувањето на човечката работа со технологија, ќе зависи од резултатите што ќе ги донесе нејзиното спроведување во годините што следуваат.