Грција ги забрани социјалните мрежи за деца под 15 години: Новите правила важат и за постојните профили

Грција донесе одлука што значително ќе го промени начинот на кој децата и младите ги користат социјалните мрежи. Грчкиот парламент усвои закон со кој на лицата помлади од 15 години им се забранува пристап до платформите за социјално вмрежување, а новите правила ќе започнат да се применуваат од 1 јануари 2027 година. Со ова, земјата се приклучува на растечкиот број држави што воведуваат построги ограничувања за користењето на дигиталните платформи од страна на малолетниците.

Одлуката доаѓа во период кога сè поголемо внимание се посветува на влијанието на социјалните мрежи врз психолошкиот развој, секојдневните навики и менталното здравје на децата. Грчките власти сметаат дека прекумерното време поминато на ваквите платформи може да создаде ризици за најмладите, поради што одговорноста за нивната заштита не треба да биде оставена исклучиво на родителите.

За разлика од досегашните ограничувања, кои на многу платформи се темелеа на минимална возраст за отворање профил, новиот грчки закон предвидува поширока забрана. Таа нема да важи само за децата што допрва сакаат да се регистрираат, туку и за оние што веќе имаат активни кориснички сметки.

Тоа значи дека малолетниците што не го исполнуваат законскиот услов ќе мора да престанат да ги користат социјалните мрежи, без оглед на тоа колку долго претходно биле активни. Дури и согласноста од родителите нема да претставува доволна основа за продолжување на користењето на платформите.

Мерката ќе опфати голем дел од најпопуларните социјални мрежи, меѓу кои Facebook, Instagram, TikTok и LinkedIn. Сепак, законот не се ограничува на однапред утврдена листа на компании, туку се однесува на дигиталните услуги што ги исполнуваат пропишаните критериуми за социјално вмрежување.

Со ваквиот пристап грчките власти сакаат да избегнат ситуација во која ограничувањето би важело само за неколку познати платформи, додека други услуги со слични функции би останале надвор од регулативата. На тој начин законодавството треба да опфати и нови социјални мрежи што би можеле да се појават во иднина.

Еден од најважните предизвици ќе биде утврдувањето на вистинската возраст на корисниците. Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис порача дека компаниите имаат ограничен период за да ги подготват своите системи за проверка на возраста, пред новите правила да започнат да се применуваат.

Притоа, платформите ќе мора да пронајдат начин да ја потврдат возраста на корисниците без непотребно да ја загрозуваат нивната приватност. Ова прашање е особено чувствително бидејќи системите за проверка можат да вклучуваат обработка на лични податоци, што отвора дополнителни дилеми за нивната заштита.

Грчкиот закон предвидува и специфичен начин на пресметување на возраста. Наместо да се зема предвид точниот датум на раѓање, ограничувањето ќе се применува според календарската година во која е родено детето.

Според тоа, од 1 јануари 2027 година забраната ќе важи за сите деца родени во 2013 година или подоцна. Од друга страна, лицата родени во 2012 година ќе можат да ги користат социјалните мрежи, дури и ако на почетокот на годината сè уште не го прославиле својот 15. роденден.

Ова решение значително го поедноставува определувањето на групата корисници што ќе бидат опфатени со забраната. Наместо платформите постојано да ги следат индивидуалните родендени, правилата ќе се применуваат врз основа на годината на раѓање.

Одлуката на Грција е дел од поширока меѓународна тенденција за преиспитување на односот меѓу децата и дигиталните платформи. Во последните години, социјалните мрежи станаа значаен дел од комуникацијата, забавата и информирањето на младите, но истовремено се засилија и дискусиите за нивните потенцијални негативни последици.

Меѓу најчесто посочуваните ризици се прекумерното користење, нарушувањето на спиењето, изложеноста на несоодветни содржини и притисокот што може да произлезе од постојаното споредување со другите. Особено внимание привлекува начинот на кој алгоритмите им препорачуваат содржини на корисниците, поттикнувајќи ги да поминуваат подолго време на платформите.

Сепак, влијанието на социјалните мрежи врз младите не е едноставно прашање. Тие истовремено можат да овозможат комуникација, пристап до информации, креативно изразување и одржување пријателства, поради што ограничувањата предизвикуваат и дебати за нивната оправданост и ефикасност.

Поддржувачите на построгите правила сметаат дека децата во рана возраст немаат доволно развиени способности самостојно да се справуваат со сите ризици на дигиталното опкружување. Според овој пристап, законските ограничувања треба да обезбедат дополнителна заштита во периодот кога се развиваат нивните навики и социјални вештини.

Од друга страна, дел од критичарите на ваквите мерки предупредуваат дека целосните забрани можат да бидат тешки за спроведување. Постои можност младите да користат неточни податоци за возраста или да бараат други начини за пристап, што би ја намалило практичната ефикасност на ограничувањата.

Дополнителна дилема е дали забраните сами по себе можат да ги решат проблемите поврзани со прекумерното користење на дигиталните технологии. За долгорочна заштита на децата, важна улога можат да имаат и дигиталната писменост, образованието, родителската поддршка и поголемата одговорност на технолошките компании.

Грција не е првата држава што се одлучува за ваков пристап. Австралија кон крајот на 2025 година стана првата земја што воведе забрана за користење социјални мрежи за лица помлади од 16 години, со што отвори ново поглавје во регулирањето на дигиталните платформи.

Австралискиот пример поттикна дискусии и во други земји, особено во Европа, каде што заштитата на малолетниците на интернет станува сè поважна тема. Сепак, различните правни системи и правилата за приватност создаваат дополнителни предизвици при воведувањето вакви мерки.

Во Франција, на пример, обидот за законско ограничување на пристапот на малолетниците до социјалните мрежи наиде на уставни пречки. Францускиот Уставен совет во август го поништи соодветното законско решение, што покажува дека ваквите ограничувања мора да бидат усогласени и со основните права и постојната правна рамка.

Грчката одлука затоа ќе биде внимателно следена и надвор од границите на земјата. Начинот на кој платформите ќе ги проверуваат корисниците, ќе ги применуваат ограничувањата и ќе ги заштитуваат личните податоци може да послужи како важен пример за други држави што размислуваат за слични закони.

За технолошките компании, новата регулатива претставува дополнителна обврска. Тие ќе треба да ги приспособат своите системи и да обезбедат почитување на правилата, што може да бара промени во начинот на регистрација и управување со постојните кориснички сметки.

За родителите, пак, законот отвора нови прашања за дигиталните навики на децата. Иако ограничувањето ќе биде законски утврдено, семејствата и понатаму ќе имаат важна улога во објаснувањето на причините за мерката и во поттикнувањето здрав однос кон технологијата.

Со стапувањето во сила на забраната на 1 јануари 2027 година, Грција ќе стане една од државите со најстроги правила за пристап на децата до социјалните мрежи. Мерката претставува значителна промена во пристапот кон дигиталната заштита на малолетниците, бидејќи поставува законска граница што не може да се заобиколи само со родителска согласност.

Дали ваквата политика навистина ќе придонесе за подобра заштита на децата ќе зависи од нејзината примена и од способноста на платформите да ги почитуваат правилата. Но едно е јасно: периодот во кој социјалните мрежи речиси самостојно ги определуваа условите за пристап на најмладите корисници постепено се менува, а државите преземаат сè поактивна улога во регулирањето на дигиталниот простор.