Европа вложува милијарди во технологија: Кои земји привлекуваат најмногу инвестиции?

Европската технолошка индустрија повторно привлекува големи инвестиции, а септември донесе силно закрепнување на финансирањето на стартап-компаниите по послабиот летен период. Сепак, зад растот на вложувањата се крие значителна нерамномерност, бидејќи најголемиот дел од капиталот завршува во неколку економски најразвиени земји, додека останатите европски пазари добиваат многу помал дел од инвестициските средства.

Според податоците на технолошката платформа tech.eu, во септември 2026 година европските технолошки компании обезбедиле вкупно 15,8 милијарди евра преку 300 инвестициски рунди. Со тоа, вкупното финансирање од почетокот на годината се приближило до 60 милијарди евра, што покажува дека интересот за европските технолошки компании останува силен и покрај економската неизвесност и конкуренцијата од американскиот пазар.

Септемвриските резултати се особено впечатливи во споредба со август, кога биле обезбедени само 3,2 милијарди евра преку 165 инвестициски зделки. За само еден месец, вредноста на финансирањето се зголемила речиси петпати, додека бројот на инвестиции значително пораснал. Ова покажува дека по летното забавување, инвеститорите повторно започнале поактивно да вложуваат во европски технолошки компании.

Но растот не е рамномерно распределен. Обединетото Кралство останува убедливо најпривлечната европска дестинација за технолошки капитал, со 7,3 милијарди евра привлечени во септември. Британските компании обезбедиле речиси половина од сите средства вложени во европскиот технолошки сектор во текот на месецот, преку повеќе од 65 инвестициски трансакции.

Ваквата доминација ја потврдува позицијата на Обединетото Кралство како еден од најважните европски центри за развој на иновативни компании. Лондон и другите британски технолошки средини продолжуваат да привлекуваат големи инвестициски фондови, благодарение на развиениот финансиски пазар, пристапот до меѓународен капитал и присуството на компании со потенцијал за глобален раст.

На второто место се наоѓа Франција, со 3,478 милијарди евра привлечени инвестиции. Значителен дел од овој резултат е поврзан со француската компанија Mistral, која развива системи за вештачка интелигенција и во септември обезбедила три милијарди евра во нова инвестициска рунда.

По ова финансирање, вредноста на Mistral била проценета на повеќе од 21 милијарда евра. Ова ја потврдува растечката улога на француската технолошка индустрија во развојот на европски решенија за вештачка интелигенција, во време кога континентот се обидува да ја намали зависноста од големите американски компании.

Германија го зазема третото место со 1,155 милијарди евра привлечен капитал, додека Холандија следува со 1,119 милијарди евра. Разликата меѓу овие две земји е релативно мала, што покажува дека и двата пазара имаат значајно место во европскиот технолошки екосистем.

Меѓу десетте најуспешни земји се наоѓаат и Шпанија со 615,8 милиони евра, Португалија со 524,1 милион евра, Шведска со 399,9 милиони евра и Италија со 373,1 милион евра. На листата се и Бугарија со 177,7 милиони евра и Финска со 175,8 милиони евра, што покажува дека технолошки инвестиции привлекуваат и помали европски пазари.

Особено интересен за регионот е резултатот на Бугарија, која успеала да се најде меѓу десетте европски земји со најголемо технолошко финансирање во септември. Со речиси 178 милиони евра привлечени инвестиции, земјата покажува дека и пазарите од Југоисточна Европа можат да бидат конкурентни во привлекувањето капитал за иновативни компании.

Сепак, големите разлики меѓу водечките земји покажуваат дека европската технолошка индустрија и понатаму е силно концентрирана. Само Обединетото Кралство и Франција заедно привлекле повеќе од десет милијарди евра, односно над две третини од вкупното септемвриско финансирање. Останатите европски земји се натпреваруваат за значително помал дел од достапниот капитал.

Најголем интерес меѓу инвеститорите предизвикуваат компаниите што развиваат технологии поврзани со вештачката интелигенција и облачната инфраструктура. Овие две области доминираат во структурата на вложувањата, што не е изненадување со оглед на огромната побарувачка за компјутерска моќ, обработка на податоци и нови дигитални услуги.

Во облачната инфраструктура, односно cloud computing, во септември биле инвестирани 5,541 милијарди евра преку 44 зделки. Во компаниите што директно се занимаваат со вештачка интелигенција биле вложени дополнителни 4,194 милијарди евра. Заедно, овие два сегмента привлекле речиси 9,74 милијарди евра, што претставува повеќе од 60 проценти од вкупното месечно финансирање.

Овие бројки покажуваат дека инвеститорите сè повеќе се насочуваат кон технологиите што ќе ја обликуваат идната дигитална економија. Развојот на напредни модели за вештачка интелигенција бара огромни компјутерски ресурси, а компаниите што обезбедуваат серверска инфраструктура, складирање податоци и софтверски решенија стануваат важен дел од новиот инвестициски циклус.

Покрај вештачката интелигенција, значителен капитал привлекле и финансиските технологии, познати како fintech, со 847,7 милиони евра. Здравствените технологии обезбедиле 826,3 милиони евра, додека компаниите што развиваат вселенски технологии привлекле 725,8 милиони евра.

Инвеститорите покажале интерес и за роботиката, каде што биле вложени 508,3 милиони евра, како и за софтверските компании со 421,1 милион евра. Следуваат безбедносните технологии со 319,8 милиони евра, телекомуникациите со 315 милиони евра и напредните технолошки решенија од областа на deep tech со 274,5 милиони евра.

Ваквата распределба покажува дека европскиот технолошки сектор не зависи исклучиво од еден индустриски сегмент. Иако вештачката интелигенција моментално привлекува најголемо внимание, капиталот продолжува да се насочува и кон здравството, финансиските услуги, автоматизацијата и технологиите што можат да имаат поширока примена во индустријата.

Од вкупно 300 инвестициски зделки реализирани во септември, 25 компании успеале да обезбедат повеќе од 100 милиони евра поединечно. Меѓу нив се и неколку исклучително големи инвестиции, вклучувајќи три финансиски рунди вредни над една милијарда евра, поврзани со компаниите Mistral и Nscale.

Овие големи трансакции имаат значително влијание врз вкупната статистика. Кога само неколку компании привлекуваат милијарди евра, резултатите на цела земја или индустрија можат нагло да се зголемат. Поради тоа, високото месечно финансирање не мора да значи дека сите стартапи имаат подеднакво лесен пристап до инвестициски капитал.

Во септемвриските вложувања учествувале повеќе од 11.700 инвеститори, што укажува на широк интерес за европските технолошки компании. Меѓу најактивните институции била француската јавна инвестициска банка Bpifrance, која учествувала во осум зделки.

Германскиот фонд High-Tech Gründerfonds учествувал во седум инвестиции, додека италијанскиот Vento и британската иновациска агенција Innovate UK биле вклучени во по шест зделки. Британскиот Balderton Capital и Европската инвестициска банка учествувале во по пет инвестиции, што ја потврдува важноста на јавните и приватните финансиски институции за развојот на европските стартапи.

И покрај позитивните резултати, Европа сè уште значително заостанува зад Соединетите Американски Држави во привлекувањето капитал за најнапредните технологии. Според наведените податоци, американскиот технолошки пазар во споредливиот период привлекол околу 50 милијарди долари, додека годишните вложувања во облачна инфраструктура и вештачка интелигенција се проценуваат на стотици милијарди долари.

Разликата не е само во износот на инвестициите, туку и во големината на компаниите, достапноста на капиталот и способноста за брзо проширување на глобалниот пазар. Американските технолошки гиганти располагаат со финансиски ресурси што им овозможуваат истовремено да инвестираат во истражување, инфраструктура, нови производи и преземање перспективни компании.

Токму затоа Европската Унија сè повеќе го третира развојот на сопствената технолошка индустрија како стратешко прашање. Целта не е само создавање нови компании и работни места, туку и намалување на зависноста од странски технолошки платформи, облачни услуги и системи за вештачка интелигенција.

Еден од најамбициозните проекти е иницијативата за изградба на седум големи европски центри за вештачка интелигенција, познати како AI gigafactories. Европската комисија во јули започнала јавно-приватна иницијатива вредна десет милијарди евра, со намера да поттикне и дополнително приватно финансирање од 20 милијарди евра.

Овие капацитети треба да обезбедат инфраструктура за развој на исклучително големи модели на вештачка интелигенција, со што европските компании би добиле подобри услови да се натпреваруваат со глобалните конкуренти. Амбицијата е Европа да создаде сопствени технолошки решенија што ќе можат да конкурираат на системи како ChatGPT и Claude.

Значајна улога има и програмата TechEU, предводена од Европската инвестициска банка. Програмата обединува 70 милијарди евра во различни форми на финансирање, со цел до 2027 година да мобилизира вкупно 250 милијарди евра за развој на европските технолошки компании.

Поддршката е насочена кон компании во различни фази на развој, од рани стартапи до бизниси што се подготвуваат за излегување на берзата. На овој начин, европските институции се обидуваат да го надминат еден од најголемите проблеми на домашниот технолошки пазар – недостигот од доволно големи извори на капитал за компании што веќе ја надминале почетната фаза.

Дополнително, преку програмата Digital Europe се обезбедени 8,1 милијарда евра за развој на суперкомпјутери, сајбер-безбедност, дигитални вештини и полупроводнички технологии. Овие области се сметаат за важни за долгорочната конкурентност на европската економија и за нејзината способност самостојно да развива критична дигитална инфраструктура.

Меѓу новите финансиски инструменти се издвојува и Scaleup Europe Fund, иницијатива вредна пет милијарди евра, управувана од шведската инвестициска компанија EQT. Средствата се наменети за компании што развиваат вештачка интелигенција, квантни технологии, чиста енергија и биотехнологија, односно области во кои се очекува значителен технолошки напредок.

За европските земји, ваквите програми претставуваат можност да привлечат нови инвестиции и да создадат поконкурентни технолошки екосистеми. Но пристапот до финансиски средства сам по себе не гарантира успех. Потребни се и квалификувана работна сила, развиена истражувачка инфраструктура, поволна деловна средина и компании што можат да ги претворат иновациите во комерцијално успешни производи.

Особено важен предизвик претставува нерамномерната распределба на капиталот. Додека Обединетото Кралство, Франција и Германија привлекуваат милијарди евра, помалите економии располагаат со значително поограничени можности. Тоа може дополнително да ги продлабочи разликите во технолошкиот развој меѓу западниот и источниот дел на континентот.

За земјите од Југоисточна Европа, вклучувајќи ја и Македонија, ваквите трендови покажуваат колку е важно создавањето услови за развој на домашни технолошки компании. Примерот на Бугарија, која се најде меѓу десетте најуспешни европски пазари во септември, укажува дека географската положба и големината на економијата не мора да бидат единствените фактори што го одредуваат инвестицискиот потенцијал.

Сепак, привлекувањето големи инвестиции бара долгорочна стратегија, поврзување на образованието со потребите на технолошката индустрија и создавање деловна средина во која иновативните компании можат да растат. За помалите пазари, важна можност претставува и соработката со поголемите европски технолошки центри, преку која домашните компании можат да добијат пристап до капитал, знаење и меѓународни партнери.

Септемвриското закрепнување покажува дека европската технолошка индустрија има потенцијал да привлече значителни финансиски средства, особено во областите поврзани со вештачката интелигенција. Но истовремено станува јасно дека натпреварот за капитал го добиваат пред сè земјите со развиени финансиски пазари, силни технолошки компании и инфраструктура што може да поддржи големи инвестиции.

Со речиси 60 милијарди евра обезбедени од почетокот на годината, Европа покажува дека нејзиниот технолошки сектор продолжува да се развива. Вистинскиот предизвик во наредниот период ќе биде овој инвестициски раст да се претвори во создавање глобално конкурентни компании, а придобивките од технолошкиот напредок да не останат концентрирани само во неколку европски држави.