Од симбол на сиромаштијата до туристички бисер: Како италијанскиот град Matera стана светска атракција?

Во јужниот дел на Италија се наоѓа град чија историја претставува еден од најнеобичните примери за туристичка трансформација во Европа. Matera, која пред неколку децении била симбол на сиромаштија и тешки услови за живот, денес привлекува посетители од целиот свет. Нејзините некогаш напуштени пештерски живеалишта се претворени во хотели, ресторани и луксузни апартмани, а градот стана една од најпрепознатливите културни дестинации во Италија.

Сместена во регионот Базиликата, Matera е позната по своите древни населби наречени Sassi di Matera. Станува збор за куќи издлабени во варовнички карпи, кои со векови служеле како домови за локалното население. Овие населби претставуваат еден од најинтересните примери за човечко приспособување кон природната средина, со сложен систем од пештерски простории, камени премини, цркви и резервоари за собирање дождовница.

Но, она што денес изгледа како туристичка атракција, во минатото било место на исклучително тежок живот. Во првата половина на 20 век, многу семејства живееле во влажни пештерски простории, без водовод, канализација и соодветни санитарни услови. Во дел од домовите луѓето го делеле просторот со домашните животни, а сиромаштијата и лошата хигиена создавале сериозни здравствени проблеми.

Состојбата станала толку загрижувачка што италијанските власти во 1950-тите години започнале со преселување на жителите во новоизградени населби. Старите пештерски домови постепено останале празни, а голем дел од нив почнале да пропаѓаат. Во тој период речиси никој не можел да претпостави дека токму овие напуштени простори еден ден ќе станат основа за туристичкиот развој на градот.

Пресвртот започнал во 1980-тите години, кога се појавиле иницијативи за обновување и заштита на старите населби. Архитекти, историчари и локални организации почнале да укажуваат на нивната исклучителна културна вредност. Наместо да се уништат, пештерските куќи постепено добиле нова намена, а интересот за нивната историја почнал да расте.

Клучен момент се случил во 1993 година, кога UNESCO ги впишал Sassi di Matera и паркот со пештерските цркви на Листата на светско наследство. Со тоа градот добил меѓународно признание, што придонело за неговата туристичка промоција и привлекување нови инвестиции. Напуштените пештерски живеалишта почнале да се обновуваат и да се претвораат во сместувачки капацитети, ресторани, галерии и културни простори.

Особено интересен е развојот на хотелската индустрија. Денес туристите можат да престојуваат во обновени пештерски соби опремени со современи удобности, без притоа да се изгуби нивниот историски изглед. Она што некогаш претставувало симбол на сиромаштијата, сега се продава како автентично и необично туристичко искуство. Токму оваа специфичност ѝ овозможила на Matera да се разликува од многу други италијански градови.

Дополнителен поттик за туристичкиот развој пристигнал во 2019 година, кога Matera ја понела титулата Европска престолнина на културата. Градот станал домаќин на бројни изложби, концерти и културни настани, привлекувајќи уште поголемо меѓународно внимание. Во исто време, зголемениот број посетители отворил нови можности за локалните ресторани, туристичките водичи, малите хотели и семејните бизниси.

За растечкиот интерес зборуваат и туристичките показатели. Според регионалните власти на Базиликата, во првите десет месеци од 2024 година бројот на странски туристички пристигнувања во Matera бил за 82 проценти поголем во споредба со истиот период од 2019 година. Во истиот период, бројот на ноќевања остварени од странски туристи се зголемил за 56 проценти, што покажува дека интересот за градот продолжил и по завршувањето на годината во која бил Европска престолнина на културата.

Matera добила дополнителна светска препознатливост и благодарение на филмската индустрија. Нејзините древни улици и необична архитектура биле користени како сценографија за познати филмски продукции, меѓу кои „The Passion of the Christ“ на Mel Gibson и „No Time to Die“ од серијалот за James Bond. Филмските појавувања дополнително го зголемиле интересот кај туристите што сакале лично да ги посетат препознатливите локации.

Сепак, туристичкиот успех донел и нови предизвици. Зголемената побарувачка за сместување поттикнала дел од станбените простори да се пренаменат за туристичко издавање, што отвора прашања за зачувувањето на локалната заедница. Како и во многу други историски градови, постои ризик старото градско јадро постепено да се претвори во простор наменет претежно за посетители, наместо за секојдневниот живот на жителите.

Приказната за Matera претставува интересен пример и за земјите што располагаат со богато културно наследство, но немаат доволно развиена туристичка понуда. Таа покажува дека успешниот туризам не мора секогаш да се темели на изградба на нови и скапи комплекси. Понекогаш најголемата економска можност се наоѓа во обновувањето на старите објекти, зачувувањето на традицијата и создавањето автентично искуство за посетителите.

Од град што некогаш бил поврзуван со сиромаштија и запоставеност, Matera се претворила во светски препознатлива туристичка дестинација. Нејзиниот успех покажува дека културното наследство може да стане важен двигател на локалната економија кога се управува со долгорочна визија. Денес туристите плаќаат за да престојуваат во истите пештерски простории од кои некогаш жителите биле преселувани поради лошите услови за живот, што ја прави трансформацијата на овој италијански град уште понеобична.