S&P 500 со најголема нерамнотежа во последните 25 години: Дали вештачката интелигенција ќе ја задржи доминацијата?

Американскиот берзански пазар во последните неколку години бележи импресивни резултати, а индексот S&P 500 продолжува да биде еден од најважните показатели за расположението на инвеститорите ширум светот. Сепак, зад неговиот раст се крие поинаква слика од онаа што ја покажуваат вкупните бројки. Додека најголемите американски компании достигнуваат високи пазарни вредности, голем дел од останатите компании не успеваат да го следат нивното темпо, создавајќи нерамнотежа каква што не е забележана од времето на интернет-бумот кон крајот на деведесеттите години.

Во центарот на оваа појава се компаниите кои имаат најголема корист од развојот на вештачката интелигенција. Огромните инвестиции во нови технологии, центри за податоци, полупроводници и дигитална инфраструктура го насочија вниманието на инвеститорите кон релативно мал број корпорации. Нивниот раст стана толку значаен што во голема мера го определува движењето на целиот американски берзански индекс, дури и кога останатите сектори покажуваат далеку послаби резултати.

За да се разбере колку е изразена оваа разлика, потребно е да се погледне начинот на кој се пресметува S&P 500. Во неговата стандардна верзија, компаниите со поголема пазарна капитализација имаат поголемо влијание врз вкупниот резултат. Тоа значи дека растот на акциите на неколку највредни корпорации може значително да го подигне индексот, дури и кога голем број други компании стагнираат или бележат пад.

Поинаква слика нуди верзијата S&P 500 Equal Weight, во која сите компании имаат приближно еднакво учество, независно од нивната пазарна вредност. Овој пристап овозможува подобро да се согледа како се движи поширокиот американски корпоративен сектор. Разликата меѓу двата индекса во последниот период стана исклучително изразена, што укажува дека берзанскиот раст не е рамномерно распределен меѓу компаниите.

Ваквата состојба ги потсетува аналитичарите на периодот пред пукањето на таканаречениот дот-ком меур, кога инвеститорите вложуваа огромни средства во компании поврзани со интернетот. Тогаш очекувањата за технолошката револуција предизвикаа силен раст на вредноста на одредени акции, додека остатокот од пазарот остануваше во нивна сенка. Денешните околности се различни, бидејќи големите технолошки корпорации располагаат со значителни приходи, профити и финансиски резерви, но сличноста во концентрацијата на капиталот повторно отвора прашања за одржливоста на берзанскиот раст.

Компании како Nvidia, Microsoft, Apple, Alphabet, Amazon и Meta имаат огромно влијание врз американските берзи. Дел од нив директно развиваат технологии за вештачка интелигенција, додека други вложуваат милијарди долари во инфраструктурата неопходна за нивна примена. Инвеститорите очекуваат овие инвестиции да создадат нови извори на приходи и да ја зголемат продуктивноста, поради што се подготвени да плаќаат високи цени за нивните акции.

Сепак, високите очекувања носат и значителни ризици. Кога вредноста на една компанија се темели не само на сегашните резултати, туку и на претпоставките за нејзиниот иден раст, секое разочарување може да предизвика силна реакција на пазарот. Дури и компанија што остварува солиден профит може да се соочи со пад на акциите доколку нејзините приходи или прогнозите за следните квартали бидат послаби од очекувањата на инвеститорите.

Токму затоа претстојната сезона на објавување на кварталните финансиски резултати добива особено значење. Инвеститорите нема да ги следат само приходите и профитите на најголемите технолошки компании, туку и нивните планови за капитални инвестиции, развојот на производите и можностите за остварување конкретна заработка од вештачката интелигенција. Особено внимание ќе биде посветено на прашањето дали огромните средства вложени во оваа технологија почнуваат да носат доволно високи финансиски приноси.

Во изминатиот период технолошките компании најавуваа и реализираа големи вложувања во изградба на центри за податоци, набавка на напредни чипови и проширување на компјутерските капацитети. Овие инвестиции создадоа силна побарувачка во одредени делови од економијата, но истовремено ги зголемија и трошоците на корпорациите. Доколку приходите од услугите поврзани со вештачката интелигенција не растат доволно брзо, компаниите би можеле да се соочат со притисок врз профитните маржи.

Од друга страна, продолжувањето на силните финансиски резултати би можело дополнително да ја зацврсти довербата на инвеститорите. Ако најголемите технолошки компании покажат дека нивните вложувања создаваат одржлив раст на приходите, интересот за нивните акции веројатно ќе остане висок. Тоа би можело да ја продолжи сегашната доминација на технолошкиот сектор, но и дополнително да ја зголеми зависноста на берзанските индекси од мал број компании.

За долгорочната стабилност на пазарот, сепак, особено важно е растот постепено да се прошири и кон останатите индустрии. Финансискиот сектор, здравството, индустриското производство, енергетиката и компаниите ориентирани кон домашната потрошувачка имаат потенцијал да придонесат за порамномерно движење на берзанските индекси. Таквиот развој би значел дека американската економија создава можности за раст во повеќе области, наместо најголемиот дел од инвестицискиот интерес да биде насочен кон една технолошка револуција.

Големо влијание врз ваквото сценарио ќе имаат и каматните стапки, инфлацијата и состојбата на американската економија. Пониските трошоци за финансирање би можеле да им помогнат на компаниите што се почувствителни на кредитните услови, особено на помалите претпријатија и индустриските производители. Истовремено, стабилната потрошувачка и подобрувањето на деловната активност би можеле да создадат услови за пошироко закрепнување на корпоративните профити.

За инвеститорите, сегашната состојба отвора и важно прашање за диверзификацијата на вложувањата. Иако S&P 500 опфаќа приближно 500 водечки американски компании, вложувањето во фонд што го следи овој индекс не значи автоматски дека капиталот е рамномерно распределен меѓу нив. Кога најголемите корпорации имаат исклучително високо учество во индексот, движењето на нивните акции може да има непропорционално големо влијание врз вредноста на целото портфолио.

Ова не значи дека американскиот берзански пазар нужно се приближува кон нова криза. За разлика од дот-ком периодот, многу од денешните технолошки лидери имаат развиени деловни модели, стабилни парични текови и силни позиции на глобалниот пазар. Сепак, историјата покажува дека високата концентрација на берзанскиот раст може да ја зголеми чувствителноста на пазарот на негативни изненадувања, особено кога очекувањата за идните профити се исклучително високи.

Следните неколку недели би можеле да дадат појасна претстава за тоа во која насока ќе се движат американските берзи. Доколку финансиските резултати покажат подобрување и кај компаниите надвор од технолошкиот сектор, разликата меѓу стандардниот S&P 500 и неговата верзија со еднакви тежини би можела постепено да се намалува. Но, ако повторно само неколку технолошки гиганти ги надминат очекувањата, пазарот би можел да продолжи да расте без вистинско проширување на позитивниот тренд.

Најголемото прашање повеќе не е само колку високо може да се искачи S&P 500, туку колку компании навистина учествуваат во неговиот успех. Вештачката интелигенција несомнено отвора нови економски можности, но одржливоста на берзанскиот раст ќе зависи и од способноста на остатокот од американската економија да создава поголеми приходи и профити. Токму претстојните корпоративни извештаи ќе помогнат да се утврди дали Волстрит влегува во период на поширок раст или неговите рекорди и понатаму ќе зависат од успехот на неколку најголеми компании.