Европа пред нова политичка реалност: Трамп се приближува кон Путин, а Украина стравува дека ја губи американската поддршка

Односите меѓу Соединетите Американски Држави и Европа влегуваат во нов период на неизвесност, во кој војната во Украина повторно станува главен извор на несогласувања меѓу западните сојузници. Последните потези на американскиот претседател Доналд Трамп предизвикаа загриженост во европските престолнини, каде што сè погласно се поставува прашањето дали Вашингтон постепено ја менува својата позиција во корист на Москва. За европските лидери, најголемиот предизвик е како да ја продолжат поддршката за Киев без дополнително да ги нарушат односите со американската администрација.

Според информации објавени од „Блумберг“, повеќе европски претставници сметаат дека политиката на Трамп кон руско-украинскиот конфликт станува сè понеповолна за Украина. Во приватните разговори тие изразуваат загриженост дека американскиот претседател покажува поголема подготвеност за економско приближување кон Русија, додека истовремено го зголемува притисокот врз украинското раководство. Таквиот пристап ја доведува Европа во незгодна положба, бидејќи безбедноста на континентот и натаму во голема мера зависи од соработката со САД.

Причина за новата дипломатска напнатост се неколку одлуки и изјави на Трамп што во Киев и во дел од европските престолнини беа протолкувани како отстапки кон Кремљ. Според известувањето, американската администрација направила промени во примената на енергетските ограничувања кон Русија, додека од Украина било побарано да ги намали нападите врз руската нафтена инфраструктура. Дополнително незадоволство предизвикале и јавните коментари на Трамп за легитимноста на украинскиот претседател Володимир Зеленски.

Особено чувствително прашање е американскиот пристап кон руската енергетика. Санкциите врз руските енергетски приходи со години претставуваат еден од главните инструменти со кои западните земји се обидуваат да ја ограничат финансиската способност на Москва да ја продолжи војната. Секое олеснување на тие ограничувања отвора дилема дали економските интереси на Вашингтон почнуваат да добиваат предност пред заедничката политика на притисок врз Кремљ.

За Трамп, меѓутоа, цените на енергенсите претставуваат и важно домашнополитичко прашање. Во пресрет на американските меѓуизбори, неговата администрација се соочува со притисок да најде начини за намалување на трошоците за гориво, кои директно влијаат врз расположението на гласачите. Во тој контекст, можноста за набавка на руски дизел и барањето за прекин на украинските напади врз руските рафинерии се поврзуваат со настојувањето да се намали притисокот врз енергетскиот пазар.

Таквата политика, сепак, отвора противречност што е особено непријатна за европските сојузници. Додека Европската Унија продолжува да ја ограничува економската соработка со Русија, Вашингтон разгледува потези што би можеле да ѝ донесат дополнителни приходи на Москва. За Киев, ова не е само прашање на дипломатски принципи, туку и на способноста на Русија да ја финансира својата воена кампања.

Украинскиот претседател Зеленски остро реагирал на последните американски потези, изразувајќи чувство дека неговата земја е изневерена од најважниот партнер. Неговите јавни критики кон Трамп дополнително ја зголемиле загриженоста кај европските лидери, кои стравуваат дека отворениот конфликт меѓу двајцата претседатели би можел да има сериозни последици за украинската одбрана. Иако во Европа постои разбирање за незадоволството на Киев, преовладува проценката дека целосното нарушување на односите со Вашингтон би било премногу ризично.

Токму затоа дел од европските претставници му советуваат на Зеленски да биде повнимателен во јавните настапи. Според изворите на „Блумберг“, препораката не произлегува од согласување со американските одлуки, туку од сознанието дека Украина сè уште нема вистинска замена за одредени облици на американска помош. Дури и кога политичките позиции се разликуваат, соработката со САД останува неопходна за продолжување на украинската одбрана.

Еден од најважните аспекти на таа зависност се разузнавачките информации што американските служби ги споделуваат со Киев. Таквата поддршка има големо значење за следењето на руските воени активности и за навременото реагирање на заканите. Европските држави располагаат со сопствени разузнавачки капацитети, но според претставници запознаени со разговорите, тие не би можеле едноставно и целосно да ја заменат американската улога доколку Вашингтон ја прекине соработката.

Дополнителна неизвесност предизвикале и проблемите со пристапот на Украина до сателитскиот интернет-систем „Старлинк“, кој има значајна улога во комуникациите на украинските сили. Според објавените информации, во одреден момент украинската страна останала без целосен пристап до системот, што ја ослабило нејзината позиција на теренот. Овој случај уште еднаш покажува колку современото војување зависи не само од оружјето и муницијата, туку и од комуникациската и технолошката инфраструктура.

Состојбата станува уште посложена со приближувањето на зимата. Украина се соочува со потреба од дополнителни ракети за противвоздушните системи „Патриот“, кои се особено важни за пресретнување на руските ракетни напади. Истовремено, нападите врз цивилната и енергетската инфраструктура создаваат проблеми во снабдувањето со електрична енергија и вода, што го зголемува притисокот врз населението.

За европските влади, зимскиот период претставува дополнителен тест за способноста да се обезбеди континуирана помош. Воените потреби на Украина остануваат големи, додека финансиските средства неопходни за функционирање на државата создаваат значителен товар врз буџетот. Иако Европа презема сè поголем дел од финансирањето, потребите на Киев и понатаму се поголеми од она што лесно може да се обезбеди.

Во вакви околности, состаноците на европските лидери во Брисел добиваат особено значење. Според „Блумберг“, зад затворени врати претставници на повеќе земји изразиле сериозна загриженост поради насоката во која се движи американската политика. Во јавноста, меѓутоа, нивните изјави биле повнимателни, со цел да не се предизвика дополнително влошување на односите со Трамп.

Данската премиерка Мете Фредериксен предупредила дека западните сојузници се наоѓаат во понеповолна положба отколку само неколку дена претходно. Според нејзината оценка, намалувањето на поддршката за Украина не би ја загрозило само земјата што се брани од руската инвазија, туку би ја направило понесигурна и пошироката европска безбедносна средина. Ваквото предупредување го одразува стравувањето дека последиците од евентуалното слабеење на Киев би можеле да се почувствуваат и надвор од украинските граници.

Слична загриженост постои и во Франција и Германија, кои имаат важна улога во обликувањето на европската политика кон војната. Според изворите, во приватните разговори дел од европските лидери заклучиле дека односот на Трамп кон Киев веројатно нема суштински да се промени во блиска иднина. Сепак, нивната јавна комуникација останува насочена кон зачувување на соработката и избегнување директна конфронтација со американскиот претседател.

Односите меѓу Трамп и Зеленски и претходно минувале низ сериозни кризи. Нивната средба во Белата куќа во 2025 година заврши со јавна расправија, по што САД привремено ја ограничија размената на разузнавачки информации со Украина. Подоцна, американската администрација се обиде да промовира мировен план што во Киев беше доживеан како премногу поволен за руската страна.

И покрај тие несогласувања, европските лидери во одредени периоди успеваа да го убедат Трамп да покаже поголемо разбирање за украинската позиција. Францускиот претседател Емануел Макрон, меѓу другото, се обидувал преку директни разговори да му ги претстави последиците од руските напади врз украинските градови. Таквите дипломатски напори покажуваат дека Европа и понатаму смета оти личната комуникација со американскиот претседател може да влијае врз неговите одлуки.

Но последните случувања ја доведуваат во прашање долгорочната ефикасност на ваквата стратегија. Ако Вашингтон продолжи да носи одлуки што европските влади ги оценуваат како поволни за Москва, тогаш дипломатското убедување можеби нема да биде доволно за зачувување на досегашниот пристап. Тоа би значело дека Европа ќе мора да преземе поголема одговорност за сопствената безбедност и за поддршката на Украина.

Дополнителна загриженост предизвикува можноста Трамп и рускиот претседател Владимир Путин повторно да разговараат без директно учество на Украина и европските сојузници. Според објавените информации, таква можност би можела да се отвори на претстојниот самит на Азиско-пацифичката економска соработка во Кина. Отсуството на Зеленски и европските претставници од евентуалните разговори го отвора прашањето колкаво влијание би имале тие врз договорите што би можеле да се разгледуваат.

За Украина, секоја дискусија за завршување на војната без нејзино директно учество претставува чувствително политичко прашање. Киев инсистира дека одлуките за неговата територија, безбедност и иднина не можат да се носат без согласност на украинската страна. Европските влади во најголем дел го поддржуваат овој принцип, сметајќи дека евентуален мировен договор мора да обезбеди долгорочна стабилност, а не само привремен прекин на борбите.

Една од најспорните теми останува територијалното прашање. Русија продолжува да бара контрола врз делови од Украина, вклучително и територии во источниот регион Донбас, додека Киев се спротивставува на решенија што би значеле принудно откажување од сопствената територија. Европската позиција останува дека Украина не треба да биде принудена на територијални отстапки како услов за постигнување мировен договор.

Во меѓувреме, состојбата на бојното поле продолжува да влијае врз дипломатските пресметки. Според информациите наведени во извештајот, украинските сили успеале да повратат дел од претходно изгубената територија во Донбас. Ваквите промени се важни затоа што воената состојба непосредно влијае врз преговарачките позиции на двете страни.

Иако зависноста од американската поддршка останува голема, во последните месеци Европа презема поголем дел од финансискиот товар. Средствата за одржување на украинската одбрана и за набавка на американско оружје во значителна мера доаѓаат од европските држави. Ова постепено ја менува рамнотежата во западната поддршка, иако не ја отстранува потребата од американска технологија, вооружување и разузнавачки информации.

Украина, исто така, настојува да ја подобри својата противвоздушна одбрана со дополнителна муниција за борбените авиони Ф-16. Овие капацитети се особено важни во услови кога руските сили користат различни видови беспилотни летала за напади врз украински цели. За Киев, зачувувањето на одбранбените способности останува неопходен предуслов за какви било идни преговори.

Американските дипломатски напори за постигнување мировен договор засега не донеле значителен напредок. Според изворите на „Блумберг“, последните разговори во Флорида повторно биле насочени кон предлози што веќе биле разгледувани во претходните месеци. Украинската делегација предвреме ги прекинала разговорите по несогласувањата поврзани со американскиот пристап кон рускиот дизел.

Овој застој дополнително ја зајакнува загриженоста дека дипломатскиот процес може да се претвори во продолжени преговори без јасен резултат. Додека Вашингтон бара начин за постигнување договор, Украина продолжува да се соочува со секојдневни воени напади и големи финансиски потреби. Европските влади, пак, мора истовремено да ја поддржуваат украинската одбрана и да ги одржуваат односите со американската администрација.

Во такви услови, министрите за надворешни работи на Европската Унија се согласиле дека основната европска политика кон Украина не треба да се менува поради секој нов пресврт во Вашингтон. Според изворите, договорениот пристап предвидува соработка со САД таму каде што постои можност за усогласување, но и продолжување на поддршката за Киев кога американските позиции ќе се разликуваат од европските. Со тоа, Унијата настојува да покаже дека нејзината политика не зависи исклучиво од одлуките на Белата куќа.

Шефицата на европската дипломатија Каја Калас јасно укажа на разликата меѓу двата пристапа. Според нејзината позиција, притисокот за завршување на војната треба да биде насочен кон Русија како земја што ја започна инвазијата, а не кон Украина како нападната држава. Таквиот став останува основа на европската политика, иако неговото спроведување станува посложено поради разликите со Вашингтон.

Поширокото значење на оваа криза ги надминува односите меѓу Трамп, Путин и Зеленски. Во прашање е иднината на трансатлантското партнерство, кое со децении претставува еден од темелите на европската безбедност. Ако политичките разлики меѓу САД и Европа продолжат да се продлабочуваат, европските држави ќе мора да размислуваат за поголема самостојност во одбраната и надворешната политика.

Таквата промена не може да се случи преку ноќ. Европските земји имаат значителни економски и воени ресурси, но нивната координација и способност брзо да ги заменат американските капацитети остануваат ограничени. Затоа, и покрај растечките несогласувања, повеќето европски лидери продолжуваат да сметаат дека зачувувањето на функционални односи со Вашингтон е неопходно.

За помалите европски држави, вклучително и Македонија, ваквите промени имаат пошироко безбедносно значење. Како членка на НАТО, земјата е дел од сојуз чија стабилност во голема мера се потпира врз единството меѓу европските членки и САД. Секое продлабочување на политичките разлики во рамките на западниот сојуз отвора прашања за идните безбедносни приоритети и за начинот на кој ќе се одговара на меѓународните кризи.

Воедно, продолжувањето на војната во Украина има и економски последици што се чувствуваат надвор од земјите директно вклучени во конфликтот. Енергетските пазари, трговските текови и буџетските издатоци за одбрана остануваат чувствителни на политичките одлуки на големите сили. Поради тоа, секоја промена во американската политика кон Русија може да има последици и врз европските економии.

Во моментов, најголемиот предизвик за Европа е да ја зачува доследноста на сопствената политика во услови кога нејзиниот најважен сојузник испраќа поинакви сигнали. Европските лидери не сакаат отворен судир со Трамп, но истовремено не се подготвени да се откажат од поддршката за Украина и од санкциите кон Русија. Оваа противречност создава дипломатска ситуација во која секој следен потег на Вашингтон може дополнително да ја промени политичката рамнотежа.

Дали Трамп навистина ќе продолжи со политика што европските претставници ја оценуваат како поволна за Путин, останува прашање што ќе зависи од неговите следни одлуки. Засега, загриженоста во Брисел е поврзана со конкретни американски потези и со стравувањето дека економските и политичките интереси на Вашингтон сè повеќе се разидуваат со европските безбедносни приоритети. За Украина, најважно останува да ја задржи поддршката што ѝ овозможува да продолжи со одбраната.

Европа, пак, се наоѓа пред избор што може да ја одреди нејзината улога во наредните години. Таа може да продолжи да се обидува да влијае врз американската политика преку дипломатско убедување, но истовремено ќе мора да развива поголема способност самостојно да реагира на безбедносните предизвици. Последните случувања покажуваат дека иднината на Украина сè повеќе станува и тест за политичката зрелост, единството и стратегиската самостојност на европскиот континент.