Кои се најбезбедните авиокомпании во Европа? Ново истражување открива изненадувачки резултати

Безбедноста останува еден од најважните фактори при изборот на авиокомпанија, но многу патници и понатаму веруваат дека поскапите авионски билети автоматски значат и посигурно патување. Ново европско истражување покажува дека ваквата претпоставка не секогаш е оправдана. Некои од најпознатите нискобуџетни авиопревозници се најдоа меѓу најдобро оценетите компании според безбедносните показатели, оставајќи зад себе голем број традиционални авиокомпании.

Според Европскиот индекс за безбедност на авиокомпаниите за 2026 година, подготвен од платформата AirAdvisor, првото место го освои грчката Aegean Airlines. Веднаш зад неа се ирската Ryanair и австриската Austrian Airlines, кои исто така постигнаа високи резултати во анализата на безбедносните практики, оперативните процедури и техничките карактеристики на нивните флоти.

Истражувањето опфаќа 20 големи европски авиокомпании, од кои десет се нискобуџетни, а десет се традиционални превозници со поширок опсег на услуги. Изборот на компаниите е направен според обемот на воздушниот сообраќај во 2025 година, користејќи податоци од европската организација за управување со воздушниот сообраќај EUROCONTROL.

За разлика од рангирањата што се темелат само на бројот на авионски несреќи, оваа анализа користи повеќе критериуми за да создаде поширока слика за безбедноста на воздушните превозници. Земени се предвид податоци од десетгодишен период, од 2016 до 2025 година, а секоја компанија можела да освои најмногу 100 поени.

Најголемо влијание врз конечната оценка има историјата на безбедноста, која учествува со 40 проценти од вкупниот резултат. Во оваа категорија се анализирани податоците за несреќи опфатени во безбедносните извештаи на Меѓународната асоцијација за воздушен транспорт, позната како IATA.

Дополнителни 20 проценти од оценката се однесуваат на сертификатите, ревизиите и квалитетот на регулаторниот надзор. Во оваа област се користени и податоци од Меѓународната организација за цивилно воздухопловство, ICAO, со цел да се процени ефикасноста на системите што ја контролираат безбедноста во воздухопловството.

Оперативните системи за безбедност носат 15 проценти од конечниот резултат, додека староста и техничките карактеристики на авионите учествуваат со 10 проценти. Исто толкаво значење има обуката на пилотите, а преостанатите пет проценти се поврзани со финансиската стабилност на авиокомпанијата.

Ваквиот начин на оценување покажува дека безбедноста во воздухопловството е многу посложена од едноставно пребројување на несреќите. Таа зависи од квалитетот на одржувањето, организацијата на летовите, обуката на екипажот, примената на меѓународните стандарди и способноста на компанијата навремено да ги препознае и намали ризиците.

На врвот на листата се најде Aegean Airlines со освоени 89 од можни 100 поени. Грчката авиокомпанија доби максимални 40 поени за безбедносната историја, бидејќи во анализираниот десетгодишен период немала сериозни несреќи опфатени со користената методологија.

Компанијата постигнала добри резултати и во другите категории. За оперативната безбедност освоила 13 од можни 15 поени, за флотата девет од десет, додека во делот за финансиска стабилност го добила максималниот број од пет поени.

Второто место го освои Ryanair со 86 поени. Резултатот на ирската нискобуџетна авиокомпанија е особено интересен бидејќи покажува дека деловниот модел заснован на евтини билети и наплата на дополнителни услуги не мора да подразбира послаби безбедносни показатели.

На третата позиција се најде Austrian Airlines со 85,5 поени, додека четвртото место ѝ припадна на Norwegian со 85 поени. Петтата позиција ја зазеде SunExpress со 84,5 поени.

Со тоа, три од петте најдобро рангирани авиокомпании се нискобуџетни превозници. Овој резултат е спротивен на распространетото мислење дека традиционалните авиокомпании, поради повисоките цени и поширокиот опсег на услуги, секогаш обезбедуваат повисоко ниво на безбедност.

Истражувањето покажува дека разликата меѓу двата типа авиопревозници е релативно мала. Нискобуџетните компании во просек освоиле 79,2 поени, додека традиционалните авиокомпании постигнале просечен резултат од 82,8 поени. Разликата изнесува 3,6 поени во корист на традиционалните превозници.

Овие бројки покажуваат дека, иако постојат одредени разлики во вкупните оценки, нискобуџетните авиокомпании во голема мера се приближуваат до традиционалните превозници според анализираните безбедносни критериуми.

Извршниот директор на AirAdvisor, Антон Радченко, објаснува дека многу патници погрешно ја поврзуваат цената на билетот со нивото на ризик. Според него, податоците не покажуваат дека поевтините авиокомпании имаат значително полоша безбедносна историја, а нивните системи за управување со безбедноста добиле исти просечни оценки како оние на традиционалните превозници.

Причината е што ниската цена на авионскиот билет најчесто произлегува од начинот на организација на услугите, а не од различни основни безбедносни стандарди. Нискобуџетните авиокомпании обично наплаќаат одделно за багаж, избор на седиште и други дополнителни услуги, додека нивните авиони и понатаму мора да ги исполнуваат важечките воздухопловни прописи.

Интересен резултат е забележан и при споредбата на староста на авионските флоти. Во оваа категорија нискобуџетните превозници оствариле подобар просек од традиционалните авиокомпании, со 7,8 од можни десет поени, наспроти 7,1 поен.

Една од причините е што дел од нискобуџетните компании користат релативно нови авиони, со што настојуваат да ја намалат потрошувачката на гориво, да ги ограничат трошоците за одржување и да ја подобрат оперативната ефикасност.

Особено добри резултати во оваа категорија постигнале Wizz Air и Pegasus Airlines, кои добиле максимални десет поени за староста и техничкиот профил на флотата.

Сепак, понов авион не значи автоматски и побезбеден лет. Експертите нагласуваат дека редовното одржување, техничките проверки и почитувањето на пропишаните процедури имаат клучно значење за безбедноста.

Добро одржуван авион може безбедно да се користи со децении, доколку ги исполнува сите технички и регулаторни барања. Затоа староста на флотата во индексот има ограничено влијание врз конечната оценка и не се разгледува како единствен показател.

Интересно е што неколку познати европски авиокомпании добиле максимални оценки за безбедносната историја, но сепак не успеале да влезат меѓу првите пет. Меѓу нив се British Airways, SAS и Eurowings, кои освоиле по 40 од можни 40 поени во оваа категорија.

Нивниот понизок конечен пласман произлегува од останатите критериуми, што дополнително покажува колку е важно рангирањето да се разгледува како збирна проценка на повеќе фактори.

На шестото место се наоѓа Air France со 83,5 поени, а ист број освоиле и British Airways и Iberia, кои ги заземаат седмата и осмата позиција. Turkish Airlines е деветта со 83 поени, додека Lufthansa го заокружува списокот на десетте најдобро рангирани компании, исто така со 83 поени.

Во втората половина од листата се наоѓаат KLM со 82,5 поени, easyJet со 82, Eurowings и SAS со по 81,5 поени, како и Wizz Air со 79,5 поени.

Понатаму следуваат Transavia со 79 поени, Vueling со 77 и Jet2 со 73 поени. На претпоследното место е SWISS со 72,5 поени, додека последната позиција во анализата ја зазема Pegasus Airlines со 64,5 поени.

Иако разликите меѓу првата и последната компанија се значителни, авторите на истражувањето нагласуваат дека оваа листа не треба да се толкува како поделба на безбедни и небезбедни авиопревозници.

Индексот има споредбена намена и служи за оценување на одредени показатели во рамките на избраните 20 компании. Пониската позиција не значи дека некоја авиокомпанија не ги исполнува законските услови за безбедно извршување летови, ниту пак високата позиција претставува гаранција дека ризикот е целосно исклучен.

За патниците, ваквите анализи можат да бидат корисни при изборот на авиопревозник, но треба да се има предвид дека безбедноста на воздушниот сообраќај е резултат на сложен систем во кој учествуваат авиокомпаниите, аеродромите, контролата на летање, регулаторните институции и производителите на авиони.

Особено важна улога имаат обуката на пилотите и техничките екипи, редовните проверки на леталата и постојаното усовршување на процедурите за справување со непредвидени ситуации.

За македонските патници, кои често користат нискобуџетни авиокомпании за патувања низ Европа, резултатите носат интересна порака. Wizz Air, еден од познатите превозници на македонскиот пазар, се наоѓа на 15. место во ова рангирање, но истовремено добива максимална оценка за староста и техничките карактеристики на својата флота.

Тоа покажува дека позицијата на една авиокомпанија не може да се објасни само со еден показател, туку зависи од комбинацијата на сите анализирани критериуми.

Истражувањето на AirAdvisor потврдува дека европскиот авионски пазар има разновидна структура, во која и традиционалните и нискобуџетните превозници можат да постигнат високи безбедносни оценки.

Најважниот заклучок е дека цената на билетот не претставува сигурен показател за безбедноста на летот. Патниците можат да платат значително помалку за патување со нискобуџетна авиокомпанија, а таа сепак да биде меѓу најдобро оценетите според анализираните безбедносни критериуми.

Со првото место на Aegean Airlines, второто на Ryanair и третото на Austrian Airlines, новата листа покажува дека добрите резултати не се резервирани само за најголемите и најскапите авиопревозници. Во современото воздухопловство, вистинската мерка за безбедноста се системите, процедурите и долгорочните резултати, а не износот што патникот го плаќа за своето седиште.