Вештачката интелигенција ќе проголта трилиони долари: Америка влегува во најголемиот инфраструктурен бум во својата историја

Соединетите Американски Држави се на прагот на инвестициски бран што би можел да ги надмине дури и најголемите инфраструктурни проекти од нивната историја. Причината е вештачката интелигенција, чиј забрзан развој бара изградба на огромни центри за податоци, нови електроенергетски капацитети и инфраструктура вредна трилиони долари. Размерите на овој процес се толку големи што економистите веќе го споредуваат со железничката експанзија од крајот на 19 век.

Проценките за вкупните инвестиции значително се разликуваат, но сите укажуваат на огромни суми. Според различни анализи, изградбата на инфраструктура за вештачка интелигенција во САД би можела да чини од 2,8 трилиони долари до 2030 година, па сè до 10,3 трилиони долари до 2032 година. Дури и овие износи можеби нема да бидат конечни, бидејќи големите технолошки компании продолжуваат да најавуваат нови проекти.

Колку се големи амбициите покажуваат и плановите на компаниите што развиваат напредни системи за вештачка интелигенција. Според информации наведени во анализата на „Форбс“, компанијата Anthropic предвидува инвестиции од 518 милијарди долари во инфраструктура во текот на следната деценија. Истовремено, OpenAI и другите големи играчи продолжуваат да ги прошируваат своите планови за изградба на пресметувачки капацитети.

Економистите на Goldman Sachs проценуваат дека американските инвестиции во вештачка интелигенција годинава ќе достигнат 1,8 проценти од бруто-домашниот производ, а во 2028 година би можеле да се искачат на 2,8 проценти. За споредба, изградбата на железничката мрежа меѓу 1880 и 1890 година претставувала околу 2,4 проценти од американската економија.

Доколку ваквите прогнози се остварат, вложувањата во вештачката интелигенција би можеле да ја надминат историската железничка експанзија според економското значење. Дополнително, една академска проценка предвидува дека нивното учество во американскиот БДП би можело да достигне 3,6 проценти до 2032 година.

Но, зад приказната за напредни алгоритми и моќни компјутери се крие огромна потреба од сосема традиционални ресурси. За изградбата на центрите за податоци се потребни земјиште, бетон, челик, бакар, електрична енергија и вода. Токму затоа технолошкиот бум создава можности за заработка и во индустрии што на прв поглед немаат многу заедничко со вештачката интелигенција.

Изградбата на еден просечен центар за податоци со капацитет од 40 мегавати, според проценките на градежната компанија Clayco, чини околу 500 милиони долари. Приближно половина од средствата се трошат за напредни графички процесори и друга компјутерска опрема, додека дополнителни 35 проценти одат за електрична инфраструктура, системи за ладење, бетон, челик, бакар и останати технички компоненти.

На глобално ниво, консултантската компанија McKinsey проценува дека до 2030 година околу 4,4 трилиони долари би можеле да бидат вложени во сервери и системи за складирање податоци. Дополнителни 1,3 трилиони долари се предвидуваат за електрична и механичка опрема, производство на струја и електроенергетски мрежи, а уште еден трилион долари за изградба, работна сила и земјиште.

Ваквата експанзија веќе создава нови милијардери. Градежните компании што учествуваат во реализацијата на проектите бележат огромен раст на побарувачката, а нивните сопственици остваруваат значително зголемување на богатството.

Компанијата Clayco очекува изградбата на центри за податоци да учествува со дури 75 проценти во нејзините приходи годинава, кои се проценуваат на речиси 12 милијарди долари. Нејзиниот основач Боб Кларк достигнал богатство од околу седум милијарди долари. Во овој бизнис сè повеќе влегуваат и големи инвеститори во недвижности, привлечени од можноста за реализација на проекти вредни десетици милијарди долари.

Сепак, најголемата пречка за понатамошното ширење на центрите за податоци можеби нема да бидат парите, туку електричната енергија.

Според податоците на Националната лабораторија „Лоренс Беркли“, центрите за податоци во 2024 година користеле околу 4,7 проценти од вкупната електрична енергија во САД. До 2030 година нивното учество би можело да достигне 11,8 проценти, што би претставувало огромен дополнителен товар за електроенергетскиот систем.

Во апсолутни бројки, за само неколку години на центрите за податоци би можеле да им бидат потребни дополнителни 457 терават-часови електрична енергија. Проблемот е што значителен дел од потребните производствени и преносни капацитети сè уште не постои.

Поради тоа, компаниите што веќе располагаат со пристап до големи количини електрична енергија стануваат особено привлечни за инвеститорите. Дел од поранешните компании за рударење биткоин ги пренасочуваат своите капацитети кон изнајмување инфраструктура за вештачка интелигенција. Истовремено, производителите на електрични кабли, трансформатори и друга опрема бележат раст на побарувачката.

Американскиот производител на кабли Southwire, на пример, остварил рекордни приходи од 9,7 милијарди долари минатата година, поттикнати од повисоките цени на бакарот и растечките потреби на центрите за податоци. Ова е уште еден показател дека економските придобивки од вештачката интелигенција се прошируваат многу подалеку од технолошкиот сектор.

Голем предизвик претставува и обезбедувањето соодветно земјиште. Во 2025 година центрите за податоци во САД зафаќале околу 75 милиони квадратни метри, површина нешто поголема од Менхетн. До 2030 година се очекува таа да порасне на приближно 232 милиони квадратни метри.

Инвеститорите веќе купуваат земјиште за објекти што би можеле да започнат со работа дури во 2030, 2031 или 2032 година. Причината е што за реализација на еден ваков проект не е доволно само да се обезбеди локација. Потребни се стабилно електрично напојување, дозволи, квалификувана работна сила и опрема чии рокови за испорака стануваат сè подолги.

Недостигот од квалификувани електричари и други стручни работници веќе претставува сериозно ограничување. Дополнително, за одредени електрични компоненти, како генераторите, времето на испорака од неколку месеци се продолжило на речиси две години.

Покрај струјата, сè поголемо внимание привлекува и потрошувачката на вода. Центрите за податоци користат значителни количества вода за ладење на опремата, а нивното ширење предизвикува загриженост кај локалните заедници.

Според проценките на Rystad Energy, центрите за податоци ширум светот во 2025 година потрошиле околу 223 милијарди литри вода. До 2030 година потрошувачката би можела да достигне 643 милијарди литри, доколку не се применат поефикасни технологии и мерки за заштеда.

Дури и според сценарио со значително намалување на потрошувачката, глобалните потреби би можеле да изнесуваат околу 386 милијарди литри вода годишно. Новите системи за ладење можат да ја намалат потрошувачката на вода, но дел од нив истовремено бараат поголеми количества електрична енергија, што создава дополнителен притисок врз мрежата.

Отпорот кон изградбата на нови центри за податоци станува сè повидлив. Според анкета на Gallup наведена во анализата, 70 проценти од Американците се против изградба на вакви објекти во своите локални заедници, а половина од противниците како причина го наведуваат влијанието врз ресурсите, вклучително и водата.

Покрај еколошките и инфраструктурните предизвици, постои и сериозен финансиски ризик. Изградбата на центрите за податоци во голема мера се финансира преку задолжување, а според платформата Atrium, инвеститорите веќе обезбедиле најмалку 1,3 трилиони долари долг.

Таквиот модел создава ранливост доколку побарувачката за пресметувачки капацитети се покаже помала од очекуваната. Дури и релативно мал пад на вредноста на проектите би можел да предизвика проблеми со отплатата на кредитите и да ги погоди инвеститорите што сметале на постојан раст.

Дополнителна неизвесност произлегува од прашањето колкав дел од најавените проекти навистина ќе биде реализиран. Аналитичарите на Bernstein проценуваат дека планираните американски центри за податоци претставуваат капацитет поголем од 400 гигавати, но сметаат дека само околу 35 проценти од проектите ќе бидат изградени.

Од друга страна, потенцијалните економски придобивки се огромни. Развојот на вештачката интелигенција би можел да поттикне нови откритија во медицината, автоматизацијата, роботиката, транспортот и многу други индустрии. Според Bain & Company, новата технологија има потенцијал да создаде повеќе од 1,5 трилиони долари дополнителна економска вредност.

Но, останува прашањето дали идните приходи ќе бидат доволни за да ги оправдаат вложувањата. Според една од економските проценки, до 2032 година би биле потребни дури 3,7 трилиони долари годишни приходи за да се обезбеди принос од 10 проценти на толку големи инвестиции.

Соединетите Американски Држави така влегуваат во период во кој развојот на вештачката интелигенција повеќе не зависи само од програмерите и производителите на чипови. Во центарот на новата економска трка се наоѓаат и електраните, градежните компании, производителите на кабли, снабдувачите со вода и сопствениците на земјиште.

Дали овој инвестициски бран ќе стане основа за нова индустриска револуција или ќе остави зад себе прескапа и недоволно искористена инфраструктура, ќе зависи од тоа колку брзо вештачката интелигенција ќе почне да создава реална економска вредност. Засега е извесно само дека трката за изградба на нејзината инфраструктура веќе ја менува американската економија.