Самодовербата не се раѓа од успехот: Како да изградите сигурност во себе што не исчезнува по првиот неуспех?

Во деловниот свет често се верува дека најуспешните луѓе се оние што никогаш не се сомневаат во сопствените способности. Зборуваат убедливо, носат одлуки без двоумење и оставаат впечаток дека секогаш знаат што прават. Но, психолозите предупредуваат дека ваквото однесување не мора да биде показател за вистинска самодоверба. Напротив, зад силниот надворешен впечаток понекогаш може да се крие несигурност, додека луѓето со најстабилна верба во себе не чувствуваат потреба постојано да ја докажуваат својата вредност.

Во психологијата сè поголемо внимание привлекува концептот на таканаречената „ултрасамодоверба“, кој се однесува на способноста човек да остане сигурен во сопствените можности дури и кога се соочува со неизвесност, конкуренција или неуспех. За разлика од претераната самоувереност, ваквата самодоверба не се темели на убедувањето дека секоја одлука ќе биде успешна, туку на сознанието дека човек располага со знаење, подготовка и способности за справување со предизвиците.

Психологот Кевин Дикинсон го разгледува овој феномен преку искуствата од врвниот спорт, каде што психолошката подготвеност може да има значајна улога во постигнувањето резултати. Едно од основните прашања е дали луѓето стануваат успешни затоа што веруваат во себе или ја стекнуваат самодовербата дури откако ќе постигнат успех.

Одговорот, според психолошките истражувања, не е едноставен. Претходните достигнувања можат да ја зајакнат вербата во сопствените способности, но и самодовербата може да помогне човек подобро да го искористи знаењето што веќе го поседува. Овие два процеса меѓусебно се надополнуваат, но ниту еден не претставува гаранција за успех.

Токму затоа психолозите сметаат дека не е неопходно човек прво да постигне голема победа за да започне да гради посилна самодоверба. Таа може да се развива и преку секојдневното учење, совладувањето нови вештини и постепеното надминување на предизвиците.

Психолозите Ноел Брик и Скот Даглас посочуваат дека личните достигнувања не треба да се оценуваат исклучиво според конечниот резултат. Победата на натпревар, успешниот деловен договор или добиеното унапредување се важни, но исто толку значајни можат да бидат и подготовката, стекнатото искуство и напредокот што човек го постигнал во текот на процесот.

Оваа разлика има особено значење во деловното опкружување. Вработен што успешно совладал нова задача, претприемач што научил подобро да ги проценува ризиците или менаџер што ги подобрил своите комуникациски способности имаат реални причини да веруваат во сопствените можности, дури и кога конечните резултати не се идеални.

Проблемот настанува кога самодовербата се гради исклучиво врз споредувањето со другите. Ако човек постојано се убедува дека е најдобар, секој подобар конкурент може да го разниша неговото чувство на сигурност. Една изгубена деловна можност, неуспешна презентација или одбиена понуда тогаш лесно се доживува како доказ за лична неспособност.

Многу постабилен пристап е самодовербата да се поврзе со подготвеноста. Наместо човек да очекува дека секогаш ќе биде подобар од другите, поважно е да знае дека направил сè што било во негова моќ за да се соочи со задачата што го очекува.

На пример, пред важни деловни преговори, вистинската сигурност не произлегува од убедувањето дека другата страна сигурно ќе ги прифати понудените услови. Таа се создава кога човек добро ја познава темата, ги разбира интересите на соговорниците, ги има разгледано можните исходи и знае како ќе постапи доколку разговорот не се одвива според очекувањата.

Истото важи и за јавните настапи. Човек што детално ја подготвил презентацијата, ги проверил податоците и размислил за можните прашања има посилна основа за самодоверба од оној што се потпира единствено на сопствената убедливост.

Ова не значи дека стравот или нервозата целосно ќе исчезнат. Дури и искусни професионалци можат да чувствуваат несигурност пред важна одлука или голем предизвик. Разликата е во тоа што таквите чувства не мора да го одредуваат нивното однесување.

Психолошките истражувања покажуваат дека самодовербата може да придонесе за подобра концентрација, поголема смиреност и поефикасно насочување на вниманието кон задачата. Сепак, нејзиното влијание врз резултатите не е неограничено, ниту може да ги замени знаењето, способностите и практичното искуство.

Човек може да биде исклучително уверен во сопствената одлука, а сепак таа да биде погрешна. Претераната самоувереност понекогаш дури и го зголемува ризикот од грешки, особено кога поради неа се занемаруваат предупредувањата, советите или информациите што не се вклопуваат во првичните очекувања.

Затоа здравата самодоверба подразбира и способност за реално проценување на сопствените ограничувања. Луѓето што се сигурни во себе не мора да знаат сè, ниту да имаат одговор на секое прашање. Напротив, тие можат да признаат дека им недостига одредено знаење и да побараат помош без тоа да го доживеат како личен пораз.

Еден од најголемите предизвици за самодовербата е справувањето со неуспехот. Во средина каде што резултатите постојано се мерат преку продажба, профит, напредување или јавни признанија, лесно може да се создаде впечаток дека личната вредност зависи од последното постигнување.

Но, таквиот начин на размислување ја прави самодовербата исклучително ранлива. Ако секој успех претставува потврда дека човек е способен, тогаш секој неуспех може погрешно да се протолкува како доказ дека не е доволно добар.

Психолозите предлагаат поинаков пристап, во кој вниманието се насочува кон факторите што човек навистина може да ги контролира. Подготовката, вложениот труд, стекнатите знаења и начинот на реагирање во тешки ситуации се многу посигурна основа од резултатите врз кои често влијаат и надворешни околности.

Еден претприемач, на пример, може да развие квалитетен производ, да направи детално истражување на пазарот и да вложи значителен труд, а неговиот бизнис сепак да не го постигне очекуваниот успех. Причините можат да бидат поврзани со конкуренцијата, економските услови, однесувањето на потрошувачите или други фактори што не се целосно под негова контрола.

Во таква ситуација, неуспехот не мора да значи дека претприемачот нема способности. Напротив, искуството може да му помогне подобро да ги разбере пазарните услови, да ги препознае слабостите во деловниот модел и да донесе поквалитетни одлуки во иднина.

Токму способноста неуспехот да се разгледува како извор на информации, наместо како конечна пресуда за личната вредност, претставува важен дел од стабилната самодоверба.

Една од практичните техники што ја препорачуваат психолозите е редовно следење на сопствениот напредок. Наместо вниманието да биде насочено само кон големите достигнувања, корисно е да се забележуваат и помалите подобрувања во знаењето, работните навики и начинот на справување со проблемите.

Таквиот пристап му овозможува на човек да види колку напредувал во одреден период. Она што пред неколку месеци изгледало тешко или невозможно, денес можеби претставува вообичаена задача што ја извршува без поголеми проблеми.

Дополнително, психолозите ја истакнуваат важноста на менталната подготовка. Пред значаен состанок, презентација или разговор за работа, човек може однапред да ги замисли различните ситуации со кои би можел да се соочи.

Но, ваквата подготовка не треба да се ограничува само на идеалното сценарио. Корисно е да се размисли и за непријатни прашања, можни несогласувања, одбивања или непредвидени проблеми. На тој начин се развива чувство на подготвеност што не зависи од тоа дали сè ќе се одвива совршено.

Важна улога можат да имаат и искуствата на другите луѓе. Разговорите со поискусни колеги, ментори или професионалци што веќе поминале низ слични предизвици можат да помогнат во создавањето пореални очекувања и подобро разбирање на можните решенија.

Поддршката од луѓе на чие мислење му веруваме исто така може да придонесе за поголема сигурност, особено кога е заснована на конкретни повратни информации, а не само на охрабрување без вистинска основа.

Сепак, ниту една техника не може да гарантира дека човек секогаш ќе успее. Самодовербата не е магична способност што ги отстранува пречките, туку психолошки ресурс што може да помогне подобро да се искористат постојните знаења и вештини.

Поради тоа, психолозите го споредуваат нејзиното развивање со физички тренинг. Како што мускулите не стануваат посилни по само една вежба, така и стабилната самодоверба не се создава преку едно позитивно искуство или неколку мотивирачки реченици.

Потребни се време, повторување, учење и постепено соочување со ситуации што претходно предизвикувале несигурност. Со секое ново искуство човек добива можност подобро да ги запознае сопствените реакции и способности.

Интересно е што сомнежот во себе не мора секогаш да биде непријател на успехот. Во одредени околности, тој може да поттикне дополнителна проверка на информациите, повнимателна проценка на ризиците и подобра подготовка.

Проблемот не е во самото постоење на сомнеж, туку во моментот кога тој почнува да го спречува човек да дејствува, да донесува одлуки или да ги искористува можностите што му се отвораат.

Затоа вистинската самодоверба не подразбира целосно отсуство на страв, туку способност човек да продолжи да дејствува и покрај неизвесноста. Таа не бара убедување дека неуспехот е невозможен, туку прифаќање дека и неповолниот исход може да биде дел од процесот на учење.

Во современиот деловен свет, каде што промените се брзи, конкуренцијата е силна, а резултатите често се непредвидливи, ваквиот пристап може да биде особено корисен. Луѓето што ја темелат својата сигурност врз подготовката и личниот развој имаат постабилна основа за справување со новите предизвици од оние што постојано бараат надворешна потврда за сопствената вредност.

На крајот, најсилната самодоверба не се препознава по тоа колку гласно човек зборува за своите способности или колку убедливо ветува успех. Таа се гледа во начинот на кој се подготвува, ги прифаќа грешките, учи од искуството и продолжува понатаму дури и кога резултатите не се онакви какви што ги очекувал.

Вистинската „ултрасамодоверба“ затоа не значи да веруваме дека секогаш ќе победиме. Таа значи да знаеме дека сме способни да се соочиме со предизвикот, да ги искористиме своите знаења и да најдеме начин да продолжиме, дури и кога работите нема да се одвиваат според планот.