Фредерика Петровска: Во Европа младите добиваат шанса да ја реализираат својата идеја, во Македонија често се оставени сами на себе

Да имате добра бизнис-идеја на 25 години е едно, но да успеете да ја претворите во компанија што ќе опстане на пазарот е сосема друга приказна. За многу млади луѓе во Македонија, започнувањето сопствен бизнис сè уште изгледа како голем финансиски ризик, додека во дел од европските земји претприемништвото се поттикнува преку менторски програми, финансиска поддршка и организации што им помагаат на младите уште од првиот чекор.

Но, дали навистина е полесно да се започне бизнис во Европа? Дали младите во Германија имаат поголеми шанси за успех од нивните врсници во Македонија или разликата е повеќе во начинот на кој општеството ги поддржува новите идеи? И можеби најважното прашање, дали млад човек од Македонија може да изгради успешна компанија без да ја напушти државата?

На овие прашања во разговор за 24 Поглед се осврнуваме преку перспективата на Фредерика Петровска, советник за развој на младинско претприемништво во European Youth Business Hub во Берлин, Германија. Нејзината професионална улога е да им помага на младите претприемачи во развивањето бизнис-идеи, пронаоѓањето финансиска поддршка и справувањето со предизвиците при основањето сопствена компанија.

Фредерика, најпрво да започнеме со вашата работа во Берлин. Со какви идеи доаѓаат младите луѓе кај вас и што најчесто им недостига за да започнат сопствен бизнис?

Најинтересно е што младите многу често доаѓаат со навистина добри идеи, но без јасна претстава како тие идеи да ги претворат во одржлив бизнис. Некои сакаат да развијат технолошки производ, други размислуваат за онлајн-продавници, услуги или решенија поврзани со заштитата на животната средина. Она што им недостига не се секогаш парите. Многу почесто им недостигаат искуство, контакти и некој што ќе им објасни како функционира пазарот.

Токму затоа поддршката не треба да започнува и завршува со финансиска помош. Млад човек кој добил средства, но нема добар бизнис-план, може многу брзо да ги потроши без да постигне резултат. Нашата замислена улога е да му помогнеме да ја тестира идејата, да ги разбере потенцијалните клиенти и да научи како се управува со еден мал бизнис. Понекогаш еден добар совет во вистински момент вреди повеќе од неколку илјади евра.

Кога млад човек во Германија ќе одлучи да започне сопствен бизнис, колку системот му помага? Дали навистина е доволно да има добра идеја за да добие финансиска поддршка?

Не би рекла дека во Германија е лесно да се започне бизнис, бидејќи конкуренцијата е голема, а трошоците можат да бидат високи. Но, постои една значајна предност, а тоа е што младите имаат повеќе места на кои можат да се обратат за помош. Постојат стартап-инкубатори, локални програми, универзитетски центри, ментори и различни облици на финансирање. Тоа не значи дека секој добива пари, туку дека постојат повеќе можности да се обиде.

Добрата идеја е само почеток. Оние што одлучуваат за финансиска поддршка сакаат да видат дали постои пазар за производот, дали тимот има капацитет да ја реализира идејата и дали бизнисот може да стане одржлив. Младите понекогаш се изненадени кога ќе сфатат дека ентузијазмот не е доволен. Сепак, важно е што дури и кога нема да добијат финансии, често можат да добијат насоки како да ја подобрат својата идеја.

Да замислиме двајца млади луѓе на возраст од 25 години. Едниот живее во Берлин, другиот во Скопје. И двајцата имаат по 5.000 евра и иста бизнис-идеја. Кој има поголеми шанси да успее?

Тоа е многу интересно прашање, бидејќи одговорот не е толку едноставен. Младиот човек во Берлин веројатно ќе има полесен пристап до потенцијални инвеститори, деловни контакти и голем број клиенти. Од друга страна, со 5.000 евра во Берлин можеби нема да може да покрие ни неколку месеци од основните деловни трошоци. Во Скопје, истата сума може да овозможи подолг период за развивање на идејата, особено ако станува збор за дигитална услуга или бизнис што не бара скап деловен простор.

Но, вистинската разлика се појавува кога бизнисот ќе почне да расте. Во Германија постојат повеќе можности за поврзување со партнери, инвеститори и нови пазари. Во Македонија претприемачот често мора сам да ги бара тие контакти. Затоа не би рекла дека успехот зависи исклучиво од државата. Многу зависи од видот на бизнисот, но средината може значително да го забрза или да го забави неговиот развој.

Во Македонија често слушаме дека младите немаат доволно можности и дека најдобрата одлука е да заминат во странство. Дали според вас проблемот е во недостигот од пари, во институциите или во начинот на размислување?

Мислам дека станува збор за комбинација од повеќе фактори. Финансиските средства се важни, но не се единствената пречка. На млад човек му треба чувство дека постои систем на кој може да се потпре, дека процедурите се разбирливи и дека има каде да побара стручна помош. Кога сето тоа недостига или е тешко достапно, започнувањето бизнис изгледа многу поризично.

Исто така, не треба да ја потценуваме психологијата на младите. Ако постојано слушате дека ништо не може да се постигне без врски, дека пазарот е премал и дека секој обид е однапред осуден на неуспех, нормално е да се двоумите. Сметам дека Македонија има способни и креативни млади луѓе, но потребно е да се создаде средина во која претприемништвото ќе биде реална професионална можност, а не храбар чекор што само малкумина се осмелуваат да го направат.

Дали европските програми за поддршка на претприемништвото се можност и за младите од Македонија или најголемиот дел од тие средства остануваат резервирани за граѓаните на Европската Унија?

Постојат европски програми во кои можат да учествуваат и организации или претприемачи од Македонија, но условите се различни и мора внимателно да се проверат. Некои програми се насочени кон иновации и истражување, други кон обуки, размена на искуства или развивање деловни партнерства. Не секоја програма нуди директни средства за отворање фирма и не секој млад претприемач автоматски ги исполнува условите.

Она што би им го препорачала на младите е да не размислуваат само за грантови. Понекогаш повредна можност е да поминат неколку месеци во европска компанија, да научат како се развива производ или да воспостават контакт со партнер кој подоцна ќе им помогне да излезат на странски пазар. Финансиската поддршка може да биде важен почеток, но знаењето и контактите остануваат и откако парите ќе се потрошат.

Кои бизниси денес имаат најголем потенцијал за младите? Може ли некој од Македонија да работи за европски клиенти и да заработува како неговите врсници во Германија, без да се пресели таму?

Апсолутно постои таква можност, особено кај бизнисите што нудат дигитални услуги. Развојот на софтвер, дигиталниот маркетинг, дизајнот, онлајн-образованието и различните специјализирани консултантски услуги можат да се понудат на клиенти во други држави. Тоа значи дека еден млад човек од Македонија не мора да биде ограничен само на домашниот пазар. Сепак, конкуренцијата е меѓународна и бара квалитет, професионалност и постојано усовршување.

Би сакала да нагласам и дека не мора секој успешен бизнис да биде технолошка компанија. Постојат можности во производството, преработката на храна, туризмот и креативните индустрии. Мал бизнис што решава конкретен проблем на клиентите може да биде многу успешен. Најважно е младите да не започнуваат нешто само затоа што е популарно, туку затоа што препознале вистинска потреба на пазарот.

И за крај, што би му кажале на млад човек од Македонија кој има добра идеја, но во моментов располага со многу малку пари, нема деловни контакти и се плаши дека ќе доживее неуспех?

Би му рекла да не чека совршен момент, бидејќи таков момент можеби никогаш нема да дојде. Не мора веднаш да отвори голема фирма, да изнајми канцеларија или да вложи сè што има. Може да започне со мал проект, да разговара со потенцијални клиенти, да ја тестира својата идеја и постепено да утврди дали постои интерес за она што сака да го понуди. Најлошата одлука е да вложите голема сума пред да проверите дали некој навистина е подготвен да плати за вашиот производ или услуга.

И уште нешто што сметам дека е многу важно: неуспехот не треба да се доживува како личен пораз. Во претприемништвото многу идеи не успеваат од првиот обид, но искуството може да биде драгоцено. Македонија не е идеална средина за започнување бизнис, но тоа не значи дека успехот е невозможен. Би сакала повеќе млади луѓе да добијат шанса да се обидат, а оние што ќе се обидат да знаат дека не мора сè да направат сами.