Новите патики може да станат поскапи, а причината доаѓа од еден тропски остров

Цената на новите патики што ги гледате во излогот можеби ќе зависи од нешто што на прв поглед нема никаква врска со модата, спортот или производството на обувки. Илјадници километри од европските продавници, сушата на тропскиот остров Борнео во Индонезија се заканува да го наруши снабдувањето со јаглен, а последиците потенцијално би можеле да стигнат и до производителите на патики.

Иако звучи необично, врската меѓу временските услови во Индонезија и цената на спортските обувки е дел од сложениот систем на глобално производство. За да се произведе еден пар патики, потребни се материјали, електрична енергија, фабрички машини, транспорт и работна сила. Доколку енергијата поскапи, тоа може да ги зголеми трошоците во повеќе фази од производството.

Проблемот започнува на Борнео, каде што сушните услови го намалуваат водостојот на реките што се користат за превоз на јаглен. Индонезија е еден од најважните светски извозници на оваа енергетска суровина, а значителен дел од производството се транспортира со товарни пловила од рудниците до пристаништата.

Кога нивото на водата ќе се намали, пловилата не можат да превезуваат вообичаени количини јаглен. Тоа го забавува транспортот, ги зголемува логистичките трошоци и може да доведе до ограничување на извозот. Доколку нарушувањата потраат, купувачите на јаглен би можеле да се соочат со повисоки цени или да бараат алтернативни снабдувачи.

Но, каква врска има јагленот со патиките?

Производството на спортски обувки не се сведува само на шиење ткаенина и спојување ѓонови. Современите патики содржат синтетички материјали, гума, пена, текстил и лепила, за чија изработка се потребни различни индустриски процеси. Во секоја од тие фази се троши енергија, а во делови од Азија значаен дел од електричната енергија сè уште се произведува од јаглен.

На пример, материјалите што се користат за ѓоновите поминуваат низ повеќе производствени постапки пред да добијат соодветна форма, цврстина и еластичност. Машините за обликување, загревање и обработка на материјалите трошат електрична енергија, па нејзиното поскапување може да влијае врз трошоците на фабриките.

Слична е состојбата и со текстилните делови на патиките. Производството и обработката на синтетичките влакна, ткаењето и бојадисувањето бараат енергија. Доколку таа стане поскапа, производителите на материјали можат да ги зголемат цените по кои ги снабдуваат фабриките за обувки.

Така, едно нарушување во транспортот на јаглен може да предизвика низа економски последици. Поскапиот јаглен може да значи повисоки трошоци за електрична енергија, потоа поскапи материјали и производство, а на крајот и притисок врз малопродажните цени.

Сепак, ова не значи дека секој пар патики автоматски ќе поскапи. Големите производители имаат договори со добавувачите, располагаат со залихи и можат дел од дополнителните трошоци да ги покријат преку сопствените профитни маржи. Цената во продавниците зависи и од побарувачката, конкуренцијата и трговската политика на компаниите.

Потенцијалниот проблем е особено важен бидејќи голем дел од светското производство на спортски обувки е концентриран во Азија. Фабриките во овој регион се дел од меѓународни синџири на снабдување, па промените во енергетските трошоци можат да влијаат врз производи што подоцна се продаваат во Европа, Америка и на други пазари.

Дополнителна неизвесност создава фактот што сушата во Индонезија се случува во период на пошироки нарушувања на енергетските пазари. Проблемите со снабдувањето со фосилни горива од Персискиот Залив веќе претставуваат ризик, а нови ограничувања во испораките од друг голем енергетски регион би можеле да го засилат притисокот.

Според анализата на Блумберг, сушните услови во Индонезија се поврзуваат со силниот климатски феномен Ел Нињо, кој влијае врз распределбата на врнежите во различни делови од светот. Во Југоисточна Азија тој може да донесе подолги периоди без дожд, со последици за земјоделството, водните ресурси и транспортот.

Ова не е првпат временските услови да влијаат врз меѓународната трговија. Ниските водостои можат да го ограничат речниот транспорт, додека екстремните температури и поплавите можат да го нарушат работењето на фабриките и пристаништата. Разликата е во тоа што денешните производствени синџири се толку поврзани што последиците од локален проблем можат да се почувствуваат на други континенти.

За купувачите, ваквите промени најчесто не се веднаш видливи. Никој во продавницата нема да објасни дека одреден модел патики чини повеќе поради нискиот водостој на река во Индонезија. Но, доколку енергетските трошоци останат високи подолг период, тие можат постепено да се вградат во цените на производите.

Истовремено, ваквите ризици покажуваат зошто стабилното снабдување со енергија станува сè поважно за производителите. Компаниите што располагаат со поразновидни извори на енергија и снабдување можат полесно да се приспособат на ненадејни нарушувања, додека оние што зависат од ограничен број добавувачи се поизложени на ценовни шокови.

За потрошувачите во Европа, вклучително и во Македонија, евентуалното поскапување би зависело од тоа колку долго ќе траат нарушувањата, како ќе реагираат производителите и дали дополнителните трошоци ќе бидат пренесени во малопродажбата.

Токму затоа сушата на Борнео е многу повеќе од локален климатски проблем. Таа покажува како недостатокот на дожд на еден тропски остров може да го отежни транспортот на јаглен, да влијае врз трошоците за производство во азиските фабрики и, во одредени околности, да ја зголеми цената на производите што ги купуваме.

На крајот, новите патики можеби нема да поскапат поради поскап материјал или поголема побарувачка, туку поради нешто многу понеочекувано — недостиг на вода во реките на остров оддалечен илјадници километри од продавницата во која ќе ги купите.