Пред десет години им предвидоа крај на радиолозите: Дали вештачката интелигенција ќе ги замени лекарите?

Пред десет години, еден од највлијателните научници во областа на вештачката интелигенција изнесе предвидување што предизвика голема загриженост во медицинскиот свет. Џефри Хинтон, човекот кој подоцна ќе ја добие Нобеловата награда за физика и ќе стане познат како „кумот на вештачката интелигенција“, тврдеше дека радиолозите се меѓу првите медицински професионалци чија работа би можела да ја преземат интелигентните алгоритми. Денес, една деценија подоцна, неговата изјава повторно добива на значење, но реалноста се покажува многу посложена од првичните очекувања.

Во 2016 година, за време на конференција посветена на вештачката интелигенција, Хинтон порача дека медицинските установи треба да размислат дали воопшто има смисла да продолжат со обучување радиолози. Неговото размислување се темелеше на брзиот напредок на технологијата за препознавање слики, која веќе тогаш покажуваше потенцијал да открива детали што човечкото око може да ги пропушти. Според неговото предвидување, алгоритмите за длабоко учење би можеле за релативно краток период да станат поуспешни од специјалистите во анализата на медицинските снимки.

Изјавата беше особено впечатлива бидејќи радиологијата важи за една од најсложените медицински специјалности. Радиолозите со години се обучуваат да препознаваат заболувања, повреди и промени во човечкото тело преку рендгенски снимки, компјутерска томографија, магнетна резонанца и други дијагностички методи. Токму фактот што голем дел од нивната работа вклучува анализа на визуелни информации ја направи оваа професија една од првите цели на развојот на медицинската вештачка интелигенција.

Десет години подоцна, технологијата навистина постигна огромен напредок. Современите алгоритми можат да препознаваат сомнителни промени на белите дробови, да откриваат одредени мозочни крвавења, да анализираат мамографски снимки и да им помагаат на лекарите при идентификување заболувања во рана фаза. Во одредени строго дефинирани задачи, системите веќе постигнуваат резултати споредливи со оние на искусни специјалисти, а понекогаш и подобри.

Сепак, технолошкиот напредок не доведе до исчезнување на радиолозите. Наместо масовно заменување на медицинскиот персонал, здравствените установи сè повеќе ја користат вештачката интелигенција како дополнителна алатка што ја забрзува обработката на снимките и помага во препознавањето потенцијално опасни состојби. Во практиката, алгоритамот може да означи сомнителен дел од снимката, но лекарот останува одговорен за толкувањето на резултатите во контекст на целокупната здравствена состојба на пациентот.

Причината е што работата на радиологот не се сведува само на гледање фотографии од внатрешноста на човечкото тело. Специјалистите мора да ги поврзат наодите со симптомите, претходните заболувања, лабораториските резултати и другите медицински информации. Тие комуницираат со останатите лекари, проценуваат дали се потребни дополнителни испитувања, а дел од нив изведуваат и сложени интервенции. Овие одговорности засега не можат целосно и сигурно да се пренесат на автоматизирани системи.

Особено интересни се податоците од САД, каде што, наместо очекуваното намалување на бројот на специјалисти, радиологијата продолжува да се соочува со недостиг од кадар. Според податоците објавени во 2026 година, просечната годишна заработка на радиолозите во САД достигнала околу 571.000 долари во 2025 година. Високите примања и растечката побарувачка покажуваат дека професијата не ја доживеала судбината што ѝ беше предвидувана пред една деценија.

Слична слика се забележува и во Велика Британија, каде што вештачката интелигенција сè повеќе станува дел од секојдневната медицинска практика. Според Кралскиот колеџ на радиолози, во 2025 година дури 75 проценти од радиолошките одделенија користеле некаква форма на вештачка интелигенција, во споредба со 69 проценти една година претходно. Најчесто технологијата се употребува за препознавање сомнителни промени на снимките, додека нејзината примена во административните задачи и автоматското подготвување извештаи останува значително помала.

Но, тоа не значи дека опасноста од автоматизација е целосно отстранета. Една истражувачка анализа објавена кон крајот на 2025 година предвидува дека вештачката интелигенција би можела во следните пет години да го намали времето потребно за извршување на радиолошките задачи за приближно 33 проценти. Станува збор за моделска проценка, а не за веќе потврден резултат, но таа покажува колку големо влијание би можела да има технологијата врз организацијата на работата. Авторите истовремено оценуваат дека, поради растечкиот број медицински снимања, масовно губење работни места не е веројатно во догледна иднина.

Американскиот колеџ за радиологија во 2026 година исто така нагласува дека иднината на оваа специјалност не треба да се разгледува исклучиво низ прашањето дали машините ќе ги заменат луѓето. Според оваа професионална организација, вистинскиот предизвик е како технологијата да се искористи за побрза и попрецизна дијагностика, без да се изгубат медицинската проценка, одговорноста и комуникацијата со пациентите. Со други зборови, вештачката интелигенција може да го промени начинот на кој работат радиолозите, но тоа не мора да значи дека ќе ја укине потребата од нив.

Сепак, предвидувањето на Хинтон не треба да се отфрли како целосно погрешно. Тој правилно ја препозна радиологијата како една од областите во кои вештачката интелигенција ќе напредува особено брзо. Она што се покажа како многу потешко од очекуваното е заменувањето на целокупната професија, наместо автоматизирањето на одделни задачи. Разликата меѓу овие две работи станува сè поважна и за другите професии што се соочуваат со слични технолошки промени.

Десет години по предупредувањето дека радиолозите можеби ќе станат непотребни, медицината испраќа поинаква порака. Вештачката интелигенција веќе е присутна во болниците, анализира огромни количества информации и постепено презема дел од задачите што некогаш ги извршувале исклучиво луѓе. Но, наместо да исчезнат, радиолозите се приспособуваат на новата технологија и добиваат можност да работат поефикасно.

Прашањето затоа повеќе не е само дали вештачката интелигенција ќе биде подобра од лекарите во читањето медицински снимки, туку колку ќе се промени нивната професија кога машините ќе можат самостојно да извршуваат сè поголем дел од дијагностичките задачи. Засега, искуството од радиологијата покажува дека технолошката револуција не мора да значи исчезнување на професиите, туку може да донесе нивна длабока трансформација.