Македонските работници имаат помалку слободни денови од повеќето Европејци: Колку одмараат вработените во другите земји?

Македонија се наоѓа меѓу европските земји со најмал број законски загарантирани слободни денови за вработените. Додека во дел од европските држави работниците располагаат со повеќе од 35 дена годишен одмор и празници, македонскиот законски минимум, според споредбата на основниот одмор и општите неработни денови, изнесува 31 ден годишно.

Разликите стануваат особено забележливи кога домашните услови ќе се споредат со оние во развиените европски економии. Во повеќе земји работниците имаат право на подолг годишен одмор, а дополнителни слободни денови се обезбедуваат преку државни празници, колективни договори или посебни правила поврзани со работното време.

Според македонскиот Закон за работните односи, секој вработен има право на најмалку 20 работни дена платен годишен одмор. Законската рамка предвидува можност ова право да се зголеми до 26 работни дена, во зависност од условите утврдени со колективните договори, работниот стаж и карактеристиките на работното место.

Сепак, во голем дел од приватниот сектор основните 20 дена остануваат најчесто користената мерка. Кога на нив ќе се додадат 11 општи неработни празнични денови, се добиваат вкупно 31 ден, што е помалку од нивото што го имаат работниците во бројни европски држави.

Просекот во Европската Унија, според наведената споредба, надминува 34 дена. Тоа значи дека разликата не се сведува само на неколку дополнителни празници, туку во одредени земји произлегува и од значително подолгиот основен годишен одмор.

Меѓу државите со најповолни услови се издвојува Австрија, каде законскиот минимум изнесува 25 работни дена годишен одмор. За работниците кои ги исполнуваат пропишаните услови поврзани со работниот стаж, ова право може да се зголеми на 30 дена. Со дополнителните 13 државни празници, основниот збир достигнува 38 дена годишно.

Франција исто така обезбедува високо ниво на платено отсуство. Вработените имаат право на годишен одмор кој одговара на 25 работни дена при петдневна работна недела, а покрај тоа постојат и 11 државни празници. Кај одредени категории работници се применуваат и дополнителни слободни денови поврзани со организацијата и ограничувањето на работното време.

Овие решенија покажуваат дека европските земји користат различни механизми за да обезбедат повеќе време за одмор. Некои го зголемуваат законскиот минимум, додека други преку колективни договори или посебни работни аранжмани им овозможуваат на вработените дополнителни слободни денови.

Шпанија е уште еден пример за земја во која работниците располагаат со повеќе платено слободно време. Таму годишниот одмор изнесува најмалку 22 работни дена, а бројот на празници може да достигне околу 14, зависно од регионот. На тој начин вкупниот број слободни денови може да изнесува приближно 36 годишно.

Во Германија законскиот минимум за вработените со петдневна работна недела е 20 работни дена. Меѓутоа, колективните договори во многу компании обезбедуваат значително подобри услови, па годишниот одмор неретко достигнува 30 дена. Дополнително, зависно од сојузната покраина, работниците имаат меѓу девет и 13 празнични неработни денови.

Токму германскиот пример покажува дека законскиот минимум не ја претставува секогаш вистинската состојба на пазарот на трудот. Во земјите со развиен систем на колективно договарање, реалниот број денови за одмор може да биде значително поголем од основното право предвидено со закон.

Разлики постојат и меѓу земјите од регионот. Хрватска, како членка на Европската Унија, има законски минимум од 20 работни дена годишен одмор, а во споредбата се наведуваат и 14 празнични денови. Вкупниот збир достигнува 34 дена, што е за три повеќе од македонскиот основен збир.

Во Србија работниците имаат право на најмалку 20 работни дена годишен одмор, додека во анализата се наведуваат 12 празнични неработни денови. Во Босна и Херцеговина основното право на годишен одмор исто така изнесува најмалку 20 работни дена, но бројот на празници се разликува во зависност од важечките прописи и административната единица.

Албанија, пак, предвидува најмалку четири недели платен годишен одмор, покрај официјалните празници. Иако основните права во дел од балканските земји се слични, разликите во празничните календари и колективните договори влијаат врз вкупниот број слободни денови што им стојат на располагање на работниците.

Во Македонија, покрај основниот годишен одмор, важна улога има и Законот за празниците. Тој предвидува 11 општи неработни денови, а за одредени верски и етнички заедници постојат и дополнителни празници кои се неработни за нивните припадници.

Една од специфичностите на домашното законодавство е правилото според кое, кога одреден празник паѓа во недела, следниот понеделник се смета за неработен ден. На овој начин се овозможува празничното право да не се изгуби само затоа што датумот се совпаднал со неделниот одмор.

Токму ова правило е предмет на критики од дел од стопанските комори. Нивните претставници сметаат дека префрлањето на празниците во понеделник создава дополнителни прекини во работните процеси и влијае врз продуктивноста на компаниите.

Од друга страна, прашањето за бројот на слободни денови е директно поврзано со условите за работа и можноста вработените да воспостават подобра рамнотежа меѓу професионалниот и приватниот живот. За работниците, платениот одмор не претставува само отсуство од работното место, туку и законски обезбедено време за одмор, семејни обврски и лични потреби.

Затоа расправата за празниците и годишниот одмор не може да се сведе исклучиво на бројот на неработни часови. Таа го отвора и прашањето како различните економии ги усогласуваат потребите на работодавачите со правата и благосостојбата на вработените.

При споредувањето на европските земји, сепак, треба да се има предвид дека едноставното собирање на годишниот одмор и сите празници не секогаш го покажува точниот број дополнителни слободни работни денови. Дел од празниците можат да се совпаднат со викенд, одредени се регионални, а правилата за нивно префрлање се разликуваат од држава до држава. Исто така, законскиот минимум и реално искористениот одмор не се секогаш исти.

И покрај овие разлики во методологијата, споредбата покажува дека македонските работници со основниот законски минимум располагаат со помалку платено слободно време од голем број нивни европски колеги. Особено изразена е разликата со земјите каде што подолгиот годишен одмор е поддржан и со силни колективни договори.

Прашањето што останува отворено е дали домашниот систем во иднина ќе се движи кон поголемо усогласување со повисоките европски стандарди или економските аргументи за продуктивноста ќе продолжат да имаат предност во расправите за неработните денови.

За македонските работници, разликата од неколку дополнителни денови годишно можеби не изгледа голема на прв поглед. Но кога ќе се спореди со земјите во кои вработените имаат право на значително подолг одмор, станува јасно дека и слободното време претставува важен дел од вкупните услови за работа.