Кина како нов ОПЕК: Може ли Пекинг да спречи нафтата да достигне 150 долари?

Светскиот пазар на нафта би можел да се соочи со нов ценовен шок доколку конфликтот на Блискиот Исток предизвика поголеми и долготрајни оштетувања на рафинериите и другата клучна енергетска инфраструктура. Додека вниманието на меѓународната јавност е насочено кон ограничувањата на транспортот низ Ормускиот Теснец, аналитичарите предупредуваат дека многу посериозна закана претставува можноста дел од производствените и преработувачките капацитети да бидат целосно исфрлени од употреба.

Австралиската брокерска компанија „Морганс“ во својата анализа разгледува сценарио во кое поголеми напади врз нафтената инфраструктура би можеле да ја зголемат цената на суровата нафта од типот брент над 150 долари за барел. Станува збор за ризично сценарио, а не за основна прогноза на компанијата, но неговите потенцијални последици би можеле значително да го променат функционирањето на глобалниот енергетски пазар.

Според аналитичарите, досегашните ограничувања на транспортот низ Ормускиот Теснец претставуваат еден вид предупредување за она што би можело да следува доколку воените дејства се прошират врз најважните нафтени постројки во регионот.

Разликата меѓу привремен прекин на транспортот и физичко уништување на енергетската инфраструктура е огромна. Кога испораките се ограничени поради блокада на поморските патишта, постои можност транспортот повторно да се воспостави по смирувањето на состојбата. Меѓутоа, доколку бидат уништени големи рафинерии, извозни терминали или други клучни капацитети, нивната обнова би можела да трае со години.

Токму во тоа „Морганс“ ја гледа опасноста од нова и многу посериозна енергетска криза. Во такви околности, проблемот повеќе не би бил само во транспортот на нафтата, туку и во физичкото намалување на капацитетите што овозможуваат нејзина преработка и испорака.

Според процената на компанијата, глобалниот пазар тешко би можел да го надомести недостигот доколку истовремено бидат погодени повеќе значајни енергетски постројки. Последиците би можеле да се чувствуваат многу подолго од самиот конфликт, бидејќи обновата на сложената нафтена инфраструктура бара значителни инвестиции, специјализирана опрема и време.

Аналитичарите го опишуваат овој ризик како нова критична точка за глобалното снабдување со енергија. Додека Ормускиот Теснец традиционално се смета за едно од најчувствителните места во светската трговија со нафта, рафинериите сè повеќе се издвојуваат како потенцијален извор на долгорочни нарушувања.

Особено загрижувачка е состојбата на пазарот на дизел, каде што ограничените преработувачки капацитети можат дополнително да ја зголемат неизвесноста. Дури и кога суровата нафта е достапна, недостигот од функционални рафинерии може да го ограничи производството на горива неопходни за транспортот, индустријата и земјоделството.

Предупредувањата доаѓаат во период кога, според анализата, воените дејства веќе предизвикале оштетувања на рафинерии и друга нафтена инфраструктура во регионот. Дополнителна неизвесност создава и прекинот на работата на саудискиот нафтовод што ги поврзува источниот и западниот дел на земјата.

Овој нафтовод има особено значење бидејќи овозможува дел од саудиската нафта да се транспортира до Црвеното Море, без потреба од преминување низ Ормускиот Теснец. Ограничувањата на ваквите алтернативни транспортни капацитети дополнително ја зголемуваат чувствителноста на пазарот.

Сепак, во анализата се отвора уште едно прашање што би можело долгорочно да го промени односот на силите во светската трговија со нафта. Станува збор за сè поголемото влијание на Кина, која, според „Морганс“, постепено стекнува способност да влијае врз цените преку управување со сопствената побарувачка.

Аналитичарите ја развиваат тезата дека Кина би можела да стане своевиден нов ОПЕК, но со сосема поинаков механизам на влијание.

Организацијата на земјите извознички на нафта традиционално се обидува да влијае врз светските цени преку усогласување на производството и контролирање на понудата. Кина, од друга страна, располага со огромен пазар, значителни резерви и можност да го приспособува увозот во зависност од ценовните услови.

Според процените наведени во анализата, кинеските резерви достигнуваат приближно 1,4 милијарди барели нафта. Ваквите залихи ѝ овозможуваат на земјата поголема флексибилност при набавките, особено во периоди кога меѓународните цени нагло растат.

Дополнително, промените во кинеската економија постепено влијаат врз структурата на потрошувачката на енергија. Зголемената употреба на електрични автомобили придонесува за намалување на побарувачката за одредени нафтени деривати, што може да ја намали потребата од дополнителен увоз.

Во анализата се проценува дека комбинацијата од големи резерви и послаба побарувачка ѝ овозможила на Кина да го намали увозот за четири до пет милиони барели дневно. Оваа процена е дел од аргументацијата на „Морганс“ за растечкото кинеско влијание врз пазарот.

Според брокерската компанија, токму кинеското однесување е една од причините поради кои цената на брент досега не го достигнала нивото од 150 долари за барел.

Кога располага со доволно резерви, Кина може да ги ограничи набавките во периоди на високи цени и да почека поповолни услови за повторно полнење на складиштата. Со оглед на големината на кинескиот пазар, таквите одлуки можат значително да влијаат врз глобалната побарувачка.

Ова е основата на тезата дека Кина би можела да добие улога слична на онаа што ОПЕК ја има на страната на понудата. Додека производителите влијаат врз пазарот преку количеството нафта што го испорачуваат, голем потрошувач со значителни резерви може да влијае врз цените преку времето и обемот на своите набавки.

Сепак, станува збор за аналитичка споредба, а не за тврдење дека Кина може целосно да го контролира светскиот пазар или да ја преземе улогата на земјите производители.

„Морганс“ оди чекор понатаму и разгледува можност кинеските одлуки за набавка и обновување на резервите да добијат и геополитичко значење. Според оваа теза, Пекинг би можел да го избира моментот за зголемување на увозот не само врз основа на цените, туку и во согласност со своите пошироки економски и дипломатски интереси.

Во анализата се споменува и можноста одлуките за купување нафта да се користат како дополнителен инструмент во односите со Вашингтон и Брисел. Сепак, ваквото сценарио претставува процена на аналитичарите, а не потврдена кинеска стратегија.

Потенцијалното влијание на Кина е особено важно во услови кога глобалниот пазар истовремено се соочува со ограничувања на понудата и неизвесност околу идната потрошувачка.

Доколку кинеските компании продолжат да купуваат помали количества нафта во периоди на високи цени, тоа би можело да го ублажи дел од притисокот врз пазарот. Но, евентуалното нагло зголемување на набавките би можело да предизвика дополнителна побарувачка во момент кога понудата веќе е ограничена.

Во меѓувреме, американските рафинерии имаат значајна улога во снабдувањето на меѓународниот пазар со нафтени деривати. Според „Морганс“, тие придонесуваат за надоместување на дел од недостигот што произлегува од нарушените испораки од други големи производствени региони.

Меѓутоа, аналитичарите предупредуваат дека можноста американските рафинерии и понатаму да го поддржуваат глобалното снабдување не треба да се смета за неограничена.

Зголемената чувствителност на домашниот американски пазар на цените на бензинот и дизелот би можела да создаде политички притисок поголем дел од произведените горива да останат во земјата.

Доколку тоа се случи, светскиот пазар би можел да изгуби дел од дополнителните количества што во моментов помагаат да се ублажат последиците од нарушувањата во снабдувањето.

Ваквиот развој би бил особено значаен за земјите што зависат од увоз на нафтени деривати. Ограничувањето на извозот од еден регион, во комбинација со намалени преработувачки капацитети во друг, може да создаде дополнителен притисок врз меѓународните цени.

За европските економии, евентуалниот нов ценовен шок би претставувал дополнителен предизвик. Повисоките цени на нафтата и дизелот можат да ги зголемат транспортните и производствените трошоци, а преку нив да влијаат и врз цените на стоките и услугите.

Особено изложени би биле индустриите со голема потрошувачка на енергија, транспортните компании и земјоделскиот сектор. Последиците би зависеле од времетраењето на нарушувањата, достапноста на алтернативни извори и способноста на пазарот да го надомести евентуалниот недостиг.

Сценариото со нафта поскапа од 150 долари за барел засега останува предупредување за можните последици од сериозни оштетувања на енергетската инфраструктура, а не неизбежен развој на настаните.

Сепак, анализата на „Морганс“ укажува на две промени што заслужуваат внимание. Првата е растечката ранливост на глобалното снабдување доколку воените дејства предизвикаат долготрајни прекини во работата на рафинериите. Втората е можноста големите потрошувачи, пред сè Кина, да стекнат поголемо влијание врз цените преку управување со својата побарувачка.

Во такви услови, иднината на светскиот нафтен пазар нема да зависи само од тоа колку нафта можат да произведат големите извозници. Подеднакво важни би можеле да станат состојбата на преработувачките капацитети, достапноста на транспортните коридори и одлуките на најголемите светски потрошувачи за тоа кога и колку нафта ќе купуваат.