САД сакаат да го задржат дизелот дома: Дали Европа ќе ја плати цената?

Европскиот пазар на горива би можел да се соочи со нов извор на неизвесност доколку САД одлучат да го ограничат или целосно да го забранат извозот на нафтени деривати. Од другата страна на Атлантикот се засилуваат повиците американската администрација да преземе ваков чекор во обид да ги смири домашните цени на бензинот и дизелот, кои достигнаа рекордно високи нивоа.

Иако евентуалната мерка првенствено би била насочена кон американскиот пазар, последиците не би останале само во САД. Нафтените деривати се дел од глобален пазар на кој промената на понудата во еден голем извозник брзо може да се почувствува и на други континенти.

За Европа особено чувствително прашање е дизелот.

Доколку американските рафинерии повеќе не можат да испраќаат дел од своето производство на странските пазари, количината на гориво достапна за меѓународна трговија би се намалила. Купувачите кои претходно се снабдувале со американски деривати би морале да бараат други извори, со што би се зголемила конкуренцијата за достапните количества.

Токму тука започнува европскиот ризик.

Дури и ако одредена европска земја не купува директно големи количества американски дизел, повлекувањето на дел од понудата од светскиот пазар може да влијае врз цените по кои горивото се тргува на меѓународно ниво. Повеќе купувачи би се натпреварувале за снабдување од преостанатите извозници, а таквата промена може да создаде дополнителен притисок врз цените.

Причината поради која воопшто се разгледува ваква можност е состојбата на американскиот пазар.

Цените на бензинот и дизелот во САД достигнуваат рекордни нивоа, поради што се зголемува политичкиот притисок врз Белата куќа да најде начин за нивно намалување. Една од идеите што се споменуваат е домашното производство во поголема мера да остане во земјата, наместо дел од него да се извезува.

Логиката зад таквиот потег е релативно едноставна. Ако поголеми количества бензин и дизел останат достапни за американските потрошувачи, домашната понуда би била поголема, што би требало да помогне во ограничувањето на ценовниот притисок.

Но она што би можело да биде корисно за американските потрошувачи не мора да биде добра вест за остатокот од светот.

Со ограничување на извозот, дел од американските нафтени деривати би исчезнале од меѓународниот пазар. Другите земји тогаш би морале да обезбедат дополнителни количества од други рафинерии и извозници, а во услови на затегната понуда тоа може да значи повисоки набавни цени.

Дизелот е особено важен бидејќи неговата цена не влијае само врз возачите.

Тој е значаен трошок за транспортните компании, логистиката, земјоделството и дел од индустријата. Поради тоа, поскапувањето може индиректно да се пренесе и врз цените на транспортот и стоките, создавајќи дополнителен притисок врз трошоците во економијата.

Европа во последните години веќе мораше значително да ги приспособува своите текови на снабдување со енергенси. Затоа секоја нова промена на глобалниот пазар на деривати внимателно се следи, особено кога доаѓа од еден од големите светски производители и извозници.

Потенцијалната американска забрана истовремено покажува колку националните мерки на енергетскиот пазар можат да создадат последици далеку надвор од границите на земјата што ги воведува.

Ако САД се обидат да ги намалат домашните цени со задржување на поголем дел од произведеното гориво, дел од ценовниот притисок би можел едноставно да се префрли кон странските пазари.

За Европа затоа клучното прашање не е само дали американските власти навистина ќе донесат забрана, туку колку производи би биле опфатени, колку долго би траела мерката и колкави количества би исчезнале од меѓународниот пазар.

Засега станува збор за повици и размислувања, а не за конечна одлука. Но самата можност е доволна пазарот внимателно да го следи развојот на ситуацијата.

Ако ограничувањето навистина биде воведено, последиците нема автоматски да значат исто поскапување во секоја европска земја. Крајната цена на бензинот и дизелот зависи од повеќе фактори, меѓу кои набавната цена на дериватите, даноците, акцизите, трошоците за транспорт и состојбата на регионалниот пазар.

Сепак, едно е јасно: помалку американски дизел на светскиот пазар би значело дека останатите купувачи ќе треба да се натпреваруваат за други извори на снабдување.

Затоа дебатата што во моментов се води во САД е важна и за Европа. Мерка чија цел би била да го поевтини горивото за американските потрошувачи може истовремено да создаде дополнителен притисок врз цените на другата страна од Атлантикот.