Македонија речиси невидлива за големите инвестициски фондови: Каде завршуваат европските милијарди?

Додека низ Европа приватните инвестициски фондови располагаат со огромен капитал и преземаат компании со потенцијал за раст, Македонија и поголем дел од регионот сè уште остануваат на периферијата на овој пазар. Хрватска, Словенија, Србија, Босна и Херцеговина и Македонија привлекуваат само мал дел од капиталот што се инвестира на европско ниво.

Разликата станува уште повидлива кога регионот ќе се спореди со развиените европски пазари на приватен капитал. Земјите од Јадранскиот регион се дел од пошироката група на Централна и Источна Европа, која заедно учествува со само 1,9 проценти од вкупните европски инвестиции во приватен капитал.

Тоа значи дека огромен дел од парите што фондовите ги вложуваат во европските компании завршуваат надвор од овој дел на континентот.

Уште позначајно е што некои земји од регионот не успеваат да го достигнат ниту скромното ниво карактеристично за Централна и Источна Европа. Хрватска, Словенија и Србија се наоѓаат под регионалниот просек, што покажува колку е голема разликата во споредба со развиените пазари на приватен капитал.

Македонија е дел од истата регионална приказна. Присуството на приватниот капитал останува ограничено, а пазарот сè уште се наоѓа во фаза во која ваквиот начин на финансирање и инвестирање допрва треба да добие поголемо значење.

Приватниот капитал функционира поинаку од класичното банкарско кредитирање. Наместо компанијата едноставно да земе заем и да го отплаќа со камата, инвестициски фонд влегува во сопственичката структура, вложува капитал и очекува со текот на времето вредноста на компанијата да се зголеми.

Таквите инвестиции можат да бидат особено значајни за компании што имаат потенцијал за проширување, но им е потребен дополнителен капитал за нови пазари, технологии, производствени капацитети или преземање други компании.

Токму затоа слабата застапеност на приватниот капитал не е само статистички податок. Таа покажува дека компаниите од регионот имаат многу помал пристап до еден важен извор на капитал што во развиените европски економии одамна е дел од деловниот екосистем.

Специфичноста на Македонија и соседните пазари е и во тоа што релативно мал број трансакции можат значително да ја променат целата годишна статистика.

Кога пазарот е мал, една поголема инвестиција може да создаде впечаток дека активноста нагло се зголемила. Следната година, доколку нема слична трансакција, бројките можат повторно драстично да се намалат.

Поради тоа, годишните промени не мора секогаш да значат дека е создаден стабилен и развиен пазар. За вистински развој потребна е континуирана активност, а не само неколку изолирани преземања или вложувања.

Токму таквата институционална активност сè уште е ограничена во регионот.

Приватниот капитал постепено почнува да добива поголемо значење, но разликата во однос на Западна Европа останува огромна. Големите меѓународни фондови традиционално бараат пазари на кои има доволно компании со соодветна големина, можности за раст и услови што им овозможуваат подоцна да го продадат својот удел.

Помалите економии природно располагаат со помал број компании што можат да одговорат на таквите критериуми. Тоа дополнително го ограничува бројот на потенцијални трансакции и ја прави секоја поголема инвестиција многу повидлива во националната статистика.

Но токму тука се наоѓа и можноста за понатамошен развој.

Фактот дека приватниот капитал во Македонија и регионот сè уште е во рана фаза значи дека просторот за негово проширување е голем. Компаниите што достигнале одредена големина и имаат амбиција да излезат надвор од домашниот пазар потенцијално можат да станат интересни за инвеститори кои бараат нови можности за раст.

Сепак, моменталните бројки покажуваат дека регионот сè уште не успева да привлече значителен дел од европските средства.

Само 1,9 проценти од европските инвестиции во приватен капитал завршуваат во цела Централна и Источна Европа, а дел од земјите од регионот се наоѓаат дури и под тој просек.

За Македонија тоа е уште еден показател дека домашниот пазар на капитал останува мал и дека компаниите имаат ограничен пристап до алтернативни извори на финансирање.

Во исто време, ситуацијата покажува колку една поголема трансакција може да ја промени сликата. На мал пазар, влегувањето на еден голем фонд во успешна компанија може значително да ги зголеми инвестициите во една година, но тоа само по себе не е доволно за да се зборува за развиен пазар.

Вистинската промена би дошла кога ваквите инвестиции би станале почести и кога повеќе компании од Македонија и регионот би можеле редовно да привлекуваат институционален капитал.

Засега, европската карта на приватниот капитал останува многу нерамномерна. На неа се движат големи суми пари, но Македонија и нејзиното соседство сè уште заземаат речиси незабележливо место.