Работите и додека сте на одмор? Истражувањата покажуваат зошто тоа е лоша навика

За многу вработени работниот ден одамна не завршува со излегувањето од канцеларијата. Службените пораки пристигнуваат навечер, телефонот ѕвони за време на викендот, а лаптопот неретко завршува и во куферот за одмор. Особено кај луѓето што водат сопствен бизнис постои чувство дека работата не смее да запре ниту за неколку дена, бидејќи токму тогаш може да се појави важен клиент, проблем со нарачка или можност што не смее да се пропушти.

Но постојаната достапност не мора да значи и поголема продуктивност. Напротив, истражувањата за влијанието на одморот врз вработените покажуваат дека периодите во кои човек навистина се одвојува од работните обврски имаат важна улога во неговото закрепнување и способноста повторно да работи ефикасно.

Една понова анализа што опфатила 32 истражувања покажала значителен позитивен ефект од одморот врз благосостојбата на вработените. Притоа, позитивните ефекти не исчезнуваат толку брзо по враќањето на работа како што претходно се сметало. Како особено важни фактори се издвојуваат психолошкото одвојување од работата и физичката активност во текот на слободните денови.

Тоа значи дека вистинскиот одмор не се сведува само на физичко отсуство од работното место. Вработениот може да биде стотици километри од канцеларијата, но ако постојано ја проверува службената електронска пошта, разговара со клиенти, одговара на повици и решава проблеми, неговиот мозок практично останува во работен режим.

Истражувачите што ја проучуваат врската меѓу одморот и продуктивноста предупредуваат дека без периоди за закрепнување постепено се намалува способноста на човекот да продолжи да работи на високо ниво. Дополнителните часови и денови поминати во работа затоа не мора автоматски да значат и подобар резултат.

Овој проблем е особено изразен кај сопствениците на мали компании и семејни бизниси. Во Македонија има голем број фирми, продавници, сервиси и други мали бизниси во кои една личност истовремено носи повеќе одговорности. Сопственикот може да биде и директор, да комуницира со клиентите, да организира набавки и да биде првиот човек кому сите му се јавуваат кога ќе се појави проблем.

Во таква ситуација лесно се создава убедување дека никогаш не е вистински момент за одмор. Секогаш постои уште една обврска што треба да се заврши, клиент што треба да се контактира или проблем што не може да почека. Резултатот може да биде постојано одложување на слободните денови и работа без подолг период за вистинско закрепнување.

Затоа познавачите на организацијата на работата советуваат годишниот одмор да се планира однапред, на сличен начин како и другите важни деловни обврски. Кај бизнисите што имаат периоди со помал обем на работа, токму тие недели можат да бидат најсоодветни за користење на слободните денови.

Пред заминувањето може да се завршат најважните тековни задачи, да се определи кој ќе реагира доколку се појави итен случај и клиентите навреме да бидат информирани кому можат да се обратат. Добрата организација ја намалува потребата сопственикот или вработениот да го помине одморот со телефон во рака.

Еден директор за човечки ресурси, зборувајќи за различните работни навики, посочува дека токму паузата од работата може да им помогне на луѓето да завршат повеќе во деновите кога навистина работат отколку постојаното работење до исцрпеност.

На сличен заклучок упатуваат и други истражувања. Анализа спроведена на повеќе од 3.000 вработени лекари покажала дека оние што користеле повеќе од три недели одмор имале пониски стапки на професионално согорување. Од друга страна, кај лицата што и за време на одморот продолжувале да работат најмалку половина час дневно, професионалното согорување било почесто.

Тоа е важна разлика. Одморот не е само број на денови во календарот, туку период во кој човек треба да добие можност психолошки да се оддалечи од секојдневните работни обврски. Ако секое утро започнува со проверка на службената пошта, а секој повик мора веднаш да биде одговорен, границата меѓу работа и одмор практично исчезнува.

Во Македонија годишниот одмор е и законско право на работниците, а не нешто што зависи исклучиво од расположението на работодавачот. Законот за работните односи предвидува најмалку 20 работни дена платен годишен одмор, додека со колективен договор или договор за вработување неговото времетраење може да се продолжи до 26 работни дена.

Притоа, за позитивен ефект не е секогаш неопходен долг и скап одмор. Истражувањата наведени во анализата покажуваат дека дури и пократка пауза од четири до пет дена може да помогне во намалувањето на чувството на стрес и подобрувањето на благосостојбата.

Најголемата пречка понекогаш не е недостатокот на слободни денови, туку чувството дека човек мора постојано да биде присутен и достапен. Тоа особено се забележува кај луѓето со поголема одговорност, кои можат да почнат да веруваат дека без нив работата ќе запре.

Но ако една компанија не може да функционира ниту неколку дена без постојана интервенција на една личност, проблемот можеби не е во одморот, туку во начинот на кој е организирана работата.

Постојаната исцрпеност, нервозата и размислувањето за следната обврска тешко можат долгорочно да бидат рецепт за подобра продуктивност. Понекогаш најкорисната одлука за работата е токму привремено да се оддалечиме од неа.

Да се остави лаптопот дома, да не се проверува службената пошта на секои неколку минути и барем неколку дена навистина да се биде на одмор. Фирмата најверојатно нема да пропадне, а човекот може да се врати на работа со повеќе енергија и поголема способност да се справи со обврските што го чекаат.