Русија ги губи и најверните партнери: Унгарија се подготвува за живот без руски гас

Унгарија, една од европските земји што традиционално најмногу се потпираше на рускиот гас, се подготвува за голема промена во начинот на снабдување со енергија. Будимпешта проценува дека до октомври 2027 година би можела целосно да ги замени руските количества со гас од други извори и преку алтернативни транспортни правци.

Доколку планот се реализира, последиците нема да бидат ограничени само на Унгарија. Промената би можела да пренасочи милијарди кубни метри гас низ Југоисточна Европа и значително да ја зголеми важноста на Романија, Хрватска, Грција, Бугарија и регионалните гасоводи што го поврзуваат Балканот со Централна Европа.

Унгарскиот министер за економија и енергетика Иштван Капитањи изјави дека постојните интерконекции и алтернативните извори би требало да бидат доволни за земјата да ја покрие домашната потрошувачка без руски гас до рокот предвиден за постепено прекинување на зависноста од руските испораки во Европската Унија.

Таквата проценка претставува значителна промена за Унгарија. Земјата со години беше меѓу најголемите поддржувачи на продолжувањето на енергетската соработка со Москва и голем дел од потребните количества ги обезбедуваше преку Турски тек и балканската маршрута што минува низ Србија.

Ако руските количества постепено исчезнат од унгарскиот пазар, снабдувањето ќе мора да се пренасочи кон други правци. Во такво сценарио значително поголема улога би добиле врските со Романија, Хрватска и Словачка, како и течниот природен гас што пристигнува во терминалите во Грција.

Гасот што се увезува преку грчките терминали може преку Бугарија да продолжи кон север, што дополнително ја зголемува стратешката важност на балканскиот гасен коридор. Инфраструктурата што порано главно беше приспособена за движење на рускиот гас кон европските потрошувачи постепено добива поинаква функција.

Романија би можела да биде еден од најважните фактори во оваа промена. Земјата се подготвува за зголемување на домашното производство, што би овозможило поголеми количества гас да бидат достапни и за соседните пазари.

Паралелно со тоа, Грција во последните години ја зајакнува својата позиција како една од главните влезни точки за течен природен гас во Југоисточна Европа. Оттаму гасот може да се движи преку Бугарија и Романија кон Централна Европа, со што се создава нов правец на снабдување од југ кон север.

Важна улога може да добие и Хрватска. Терминалот за течен природен гас на островот Крк веќе претставува алтернативен извор за земјите од регионот, а неговото значење дополнително би пораснало доколку Унгарија почне да бара поголеми количества од неруски извори.

Енергетското пренасочување на Будимпешта не се однесува само на природниот гас. Унгарија започна разговори и за поголемо користење на хрватскиот нафтовод Адрија, што покажува дека земјата разгледува поширока диверзификација и кај снабдувањето со сурова нафта.

Сепак, замената на рускиот гас не зависи само од тоа дали на европскиот пазар постојат доволни количества од други извори. Еден од најголемите предизвици е капацитетот на инфраструктурата преку која тие количества треба да стигнат до Унгарија.

Добар пример е интерконекцијата Арад–Сегедин меѓу Романија и Унгарија. Во периоди кога количествата што се движат кон север се високи, оваа врска веќе работи блиску до својот максимален капацитет. Тоа може да стане тесно грло доколку побарувачката за транспорт дополнително се зголеми.

Поради тоа, поголемото производство во Романија или дополнителните испораки на течен природен гас преку Грција сами по себе не гарантираат дека Унгарија ќе може да ги добие сите потребни количества. За целосна промена на структурата на снабдувањето ќе биде потребна и инфраструктура способна да пренесе значително поголеми количества гас.

Другото големо прашање е цената. Рускиот гас што со години пристигнуваше преку цевководи ќе треба да биде заменет со комбинација од регионално производство и течен природен гас од светскиот пазар. Конкурентноста на новите извори ќе зависи од цената на самиот гас, трошоците за транспорт и достапноста на капацитетите во терминалите и гасоводите.

За Балканот, промената може да има далеку пошироко значење од унгарската одлука за снабдување. Регионот постепено може да се претвори од транзитна зона за руски гас во важен енергетски коридор преку кој гас од Медитеранот, течен природен гас од светскиот пазар и производство од Романија ќе се движат кон Централна Европа.

Доколку Унгарија навистина успее целосно да се откаже од рускиот гас до октомври 2027 година, тоа би означило голем пресврт на енергетската карта на регионот. Земјата која долго време важеше за еден од најстабилните европски купувачи на руски енергенси би се префрлила кон значително поразновиден модел на снабдување, а Балканот би добил уште поважна улога во европската енергетска безбедност.